Thủ tướng Armenia bác bỏ tầm quan trọng của căn cứ Nga, ông Putin nói gì?

Trong bối cảnh căng thẳng trong quan hệ giữa Armenia và Nga, căn cứ quân sự số 102 của gã khổng lồ Á-Âu trên lãnh thổ quốc gia Nam Kavkaz (Caucasus) – yếu tố quan trọng nhất trong quan hệ đối tác an ninh giữa hai bên – trở thành tâm điểm chú ý.

Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan khẳng định, căn cứ quân sự này hiện không phải là "nhu cầu sống còn" đối với đất nước ông, và Yerevan sẽ không phản đối nếu Moscow quyết định rút lực lượng.

Phát biểu này được đưa ra sau cuộc gặp căng thẳng giữa ông Pashinyan với Tổng thống Nga Vladimir Putin bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) tại Bishkek (Kyrgyzstan) ngày 1/9, nơi hai bên công khai bất đồng về định hướng hội nhập châu Âu của Armenia.

Vấn đề liên quan căn cứ quân sự số 102 của Nga tại Gyumri, nằm ở phía Tây Bắc đất nước, không được thảo luận trong cuộc gặp, nhưng trong cuộc họp báo ở Yerevan ngày 3/9, ông Pashinyan đã làm rõ lập trường của Yerevan.

"Chúng tôi chưa từng nêu vấn đề căn cứ quân sự Nga dù chỉ một lần trong giai đoạn này, và không phải là chúng tôi coi sự hiện diện của căn cứ quân sự số 102 của Nga trên lãnh thổ Armenia là một nhu cầu sống còn", ông Pashinyan cho biết.

Căn cứ quân sự số 102 của Nga ở Gyumri bắt đầu được triển khai từ năm 1995 theo một hiệp định liên chính phủ. Hiệp định này sau đó đã được gia hạn, theo đó sự hiện diện của căn cứ tại Armenia hiện được ấn định kéo dài đến năm 2044.

Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan và Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Bishkek, Kyrgyzstan, ngày 1/9/2026. Ảnh: OC Media

Phát biểu của Thủ tướng Armenia được đưa ra sau khi ông Putin đề cập vấn đề này trong cuộc họp báo theo sau cuộc gặp song phương bên lề hội nghị SCO ngày 1/9.

"Nếu Armenia tin rằng căn cứ quân sự Nga ở Armenia là không cần thiết, chúng tôi sẽ rời đi ngay ngày mai. Nhưng liệu Armenia đã sẵn sàng cho điều đó chưa? Nếu có, xin mời. Chúng tôi sẽ không áp đặt bất cứ điều gì lên bất kỳ ai", ông Putin nói.

Tổng thống Nga nhấn mạnh việc duy trì căn cứ là quyết định chủ quyền của Armenia. Đồng thời, ông cho biết, Nga sẽ tiếp tục sự hiện diện quân sự này nếu người dân Armenia mong muốn và sẵn sàng tiếp tục hợp tác với Moscow.

Quan hệ căng thẳng

Cuộc hội đàm tại Bishkek là cuộc gặp đầu tiên giữa hai lãnh đạo sau cuộc bầu cử nghị viện Armenia hồi tháng 6, nơi Đảng Hợp đồng Dân sự của ông Pashinyan giành chiến thắng và thành công duy trì vị trí lãnh đạo.

Ông Putin đã không chúc mừng chiến thắng của Thủ tướng Armenia, khác với thông lệ trước đây.

Quan hệ hai nước vốn đã căng thẳng vì nhiều lý do: Nga hạn chế nhập khẩu một số sản phẩm từ Armenia với lý do vệ sinh, sự bất định về quản lý đường sắt Armenia, và yêu cầu ngày càng tăng từ Moscow về việc Armenia phải tổ chức trưng cầu dân ý để chọn giữa Liên minh châu Âu (EU) và Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) do Nga dẫn dắt.

Mở đầu cuộc gặp bên lề hội nghị SCO, ông Putin khẳng định Nga cam kết phát triển quan hệ với Armenia trên nguyên tắc "đối tác chiến lược và quan hệ đồng minh".

Armenia phát tín hiệu sẵn sàng rời khối an ninh do Nga dẫn dắt, Điện Kremlin nói gì?ĐỌC NGAY

Đây cũng là điểm bất đồng, vì chương trình chính phủ mới của Armenia giai đoạn 2026-2031 đã thay cụm từ "liên minh chiến lược" với Nga bằng "chuyển đổi và làm sâu sắc" quan hệ đối tác.

Ông Putin nêu bật tầm quan trọng về mặt kinh tế của Nga đối với Armenia, mô tả Nga là "đối tác thương mại và kinh tế chính" của nước này với tỉ trọng khoảng 30%, đồng thời cho biết các công ty Nga thuộc nhóm nộp thuế lớn nhất tại Armenia.

Tương lai của cơ sở hạ tầng đường sắt Armenia là một trong những vấn đề được ông Putin và ông Pashinyan thảo luận trong cuộc gặp tại Bishkek.

Ông Putin cho biết việc đầu tư vào tuyến đường sắt sẽ phụ thuộc vào lưu lượng vận chuyển hàng hóa, đồng thời nói thêm rằng việc mở thêm các tuyến đường mới có thể tạo ra các luồng hàng hóa mới và giúp việc đầu tư tiếp theo trở nên khả thi về mặt kinh tế.

Trong khi đó, ông Pashinyan cho rằng việc chuyển giao các quyền của Nga theo thỏa thuận nhượng quyền đối với cơ sở hạ tầng đường sắt Armenia cho một nước thứ ba sẽ là phương án tốt nhất đối với Yerevan.

EU hay EAEU?

Về định hướng EU của Armenia, Tổng thống Nga cho rằng việc gia nhập khối này là "quyền hợp pháp của đất nước và người dân", Nga sẽ "tôn trọng mọi lựa chọn của nhân dân Armenia".

Tuy nhiên, Tổng thống Nga cảnh báo, động thái này sẽ làm suy yếu vị thế của Armenia trong EAEU và nhấn mạnh lợi ích mà Yerevan đã ghi nhận từ khối do Moscow dẫn dắt. Ông Putin đòi hỏi phải làm rõ càng sớm càng tốt để Nga biết cách phát triển quan hệ kinh tế với Armenia.

Ông Pashinyan đáp lại rằng Armenia vẫn quan tâm đến việc "phát triển và làm sâu sắc hơn nữa" quan hệ với Nga, nhưng tình hình khu vực đã thay đổi sau khi xung đột Nagorno-Karabakh kết thúc.

"Quan hệ giữa Nga và Armenia mang ý nghĩa khác trong bối cảnh xung đột, còn bây giờ khi hòa bình đã được thiết lập trong khu vực, chúng tôi cho rằng cần phải nhìn nhận tình hình dưới một góc độ mới", ông nói.

Thủ tướng Armenia cũng thừa nhận nhiều công ty Nga hoạt động thành công tại Armenia, nhưng một số khác "không may là không có lãi và không phát triển", và đây là vấn đề chung của cả hai bên.

Ông Putin nói về tham vọng gia nhập EU của ArmeniaĐỌC NGAY

Về yêu cầu trưng cầu dân ý về việc gia nhập EU, ông Pashinyan bác bỏ việc cần tổ chức ngay, cho rằng vấn đề "chưa đủ chín muồi". Armenia đã rà soát các nghĩa vụ hợp đồng với Nga và EAEU, và không thấy vi phạm nào.

Không có điều khoản cho phép đuổi một thành viên ra khỏi tổ chức, còn việc rút lui cần thông báo trước 6 tháng – điều mà Armenia chưa làm.

Việc Quốc hội Armenia thông qua luật khởi động quy trình xin gia nhập EU hồi tháng 3/2025 đã loại bỏ nhu cầu trưng cầu dân ý, theo Thủ tướng Pashinyan.

Ông Putin phản bác rằng việc thông qua luật này thực chất là tuyên bố rút khỏi EAEU, bởi việc duy trì tư cách thành viên của cả 2 khối là không thể.

Hai bên tranh luận gay gắt trong vài phút trước khi chuyển sang phần họp kín. Dù bất đồng công khai, cả hai lãnh đạo đồng ý tiếp tục thảo luận tại Moscow. Ông Putin mời ông Pashinyan đến để "ngồi lại không vội vàng và xem xét từng điểm một".

Trong video sau cuộc gặp, ông Pashinyan đánh giá cuộc họp "rất tốt" và khẳng định sẽ tiếp tục "cuộc đối thoại thẳng thắn và mang tính xây dựng" trong chuyến thăm sắp tới đến thủ đô Moscow của Nga.

“Trong bối cảnh và điều kiện mới, cần phải định hình lại mối quan hệ này; và tôi tin chắc rằng sau khi được định hình lại, mối quan hệ đó sẽ trở nên tốt đẹp hơn, mang tính xây dựng hơn, cùng có lợi hơn và nồng ấm hơn”, Thủ tướng Armenia nhấn mạnh.

Minh Đức (Theo ArmRadio, TRT World)