Những người tiên phong tạo sinh kế từ du lịch cộng đồng ở vùng cao Thanh Hóa

Tận dụng tiềm năng sẵn có

Những ngày đầu tháng 9, lúa trên những thửa ruộng bậc thang ở Mường Đeng, xã Yên Thắng (Thanh Hóa), đang vào mùa trổ bông. Giữa mây trời vùng cao, những cánh đồng trải dài như tấm thảm xanh, bên dưới là dòng suối trong veo len qua bản làng.

Cảnh sắc hùng vĩ, những nếp nhà sàn của đồng bào Thái cùng đời sống văn hóa đặc trưng đang trở thành lợi thế để Yên Thắng phát triển du lịch cộng đồng, mở thêm sinh kế cho người dân vùng núi.

Khung cảnh ruộng bậc thang đẹp như tranh ở Yên Thắng.

Trong hành trình tìm hướng đi mới cho kinh tế địa phương, bản Ngam được xem là một điểm sáng của xã Yên Thắng. Bản có 446 hộ, gần 1.900 nhân khẩu, phần lớn là đồng bào Thái. Khoảng 70% số hộ vẫn sống trong những nếp nhà sàn truyền thống.

Với người dân nơi đây, nhà sàn vốn là không gian sinh hoạt quen thuộc của mỗi gia đình. Nhưng khi du lịch cộng đồng phát triển, những ngôi nhà này còn trở thành nơi để du khách trải nghiệm đời sống, văn hóa của đồng bào vùng cao.

Tiềm năng cảnh quan giúp người dân bản địa tận dụng làm du lịch.

Ban quản lý bản Ngam vận động các hộ có điều kiện cải tạo nhà sàn thành homestay, chỉnh trang khuôn viên, giữ gìn kiến trúc truyền thống nhưng bổ sung những tiện nghi cần thiết để phục vụ khách.

Anh Lò Viết Lâm là một trong những hộ tiên phong làm du lịch cộng đồng tại bản. Trước đây, gia đình anh chủ yếu trồng lúa, chăn nuôi, thu nhập còn hạn chế. Khi địa phương vận động người dân phát triển du lịch, anh quyết định cải tạo nhà sàn, chỉnh trang cảnh quan và tham gia các lớp tập huấn nghiệp vụ.

"Lúc đầu gia đình còn nhiều bỡ ngỡ vì chưa có vốn lớn, cũng chưa có kinh nghiệm làm du lịch. Sau đó vừa làm vừa học hỏi, dần dần mới quen", anh Lâm nói.

Mường Đeng trở thành điểm du lịch thu hút nhiều bạn trẻ đến checkin và khám phá.

Để tìm khách, anh thường xuyên chụp ảnh cảnh sắc Mường Đeng, cuộc sống trong bản rồi chia sẻ trên mạng xã hội. Những hình ảnh về ruộng bậc thang, nhà sàn, suối và sinh hoạt của người Thái dần thu hút du khách tìm đến.

Theo anh Lâm, từ khi làm du lịch, gia đình có thêm nguồn thu ổn định, đồng thời tạo việc làm cho một số lao động địa phương.

Không chỉ lưu trú, du khách đến Mường Đeng còn có thể thưởng thức các món ăn truyền thống, xem văn nghệ, tìm hiểu phong tục và trải nghiệm nhịp sống của người dân vùng cao.

Theo UBND xã Yên Thắng, hiện địa phương có 12 hộ đầu tư dịch vụ du lịch, trong đó 10 hộ làm du lịch cộng đồng và hai hộ xây dựng cơ sở lưu trú phục vụ khách tham quan, trải nghiệm. Từ đầu năm 2026 đến nay, xã đón khoảng 15.000 lượt khách.

Mường Đeng thường có cảnh sắc đẹp nhất vào mùa lúa chín.

Trao đổi với phóng viên, ông Vũ Thế Vinh, Chủ tịch UBND xã Yên Thắng, cho biết hoạt động du lịch thời gian qua có nhiều chuyển biến. Một số hộ dân đã thay đổi tư duy, mạnh dạn đầu tư vốn, cải tạo nhà cửa để đón khách, qua đó có thêm nguồn thu.

Tuy nhiên, theo ông Vinh, tiềm năng của địa phương vẫn chưa được khai thác tương xứng. Giao thông chưa thuận tiện, hạ tầng du lịch còn thiếu và chưa có sự đầu tư bài bản là những trở ngại lớn.

Thời gian tới, xã tiếp tục vận động người dân cải tạo nhà sàn, xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp; tham gia các lớp tập huấn nâng cao kỹ năng phục vụ khách. Địa phương cũng huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng, nhất là giao thông, đồng thời tăng cường quảng bá cảnh quan, văn hóa và con người Mường Đeng.

Cùng với đó, xã khuyến khích người dân phát triển cây trồng, vật nuôi đặc sản gắn với du lịch, vừa nâng cao giá trị sản phẩm vừa tạo thêm trải nghiệm cho du khách.

Tiên phong tạo sinh kế từ du lịch

Cách Yên Thắng không xa, tại xã Văn Phú, những người dân ở bản Chiềng Ngày cũng đang thử biến lợi thế cảnh quan và văn hóa bản địa thành nguồn thu mới.

Bên dòng suối Đang quanh năm trong xanh, Homestay Suối Đang của vợ chồng ông Phạm Văn Lá, 81 tuổi, và bà Lữ Thị Khuyên, 74 tuổi, thường xuyên đón khách. Ít ai nghĩ nơi đây từng chỉ là một ngôi nhà sàn cũ của gia đình.

Ông Phạm Văn Lá, người tiên phong phát triển du lịch cộng đồng ở Suối Đang

Sau nhiều năm công tác xa quê, ông Lá nghỉ hưu và trở về bản Chiềng Ngày. Mỗi ngày sống giữa núi rừng, ông dần nhận ra vẻ đẹp của quê hương với dòng suối phía trước, những triền rừng phía sau, ruộng bậc thang, thác nước và các lối mòn dẫn vào rừng.

"Ngày nào cũng nhìn thấy nên nhiều khi mình quên mất quê mình đẹp", ông Lá nhớ lại.

Năm 2021, ông bắt đầu sửa sang nhà sàn để làm homestay. Ý tưởng ban đầu không đơn thuần xuất phát từ việc kinh doanh mà còn từ mong muốn đưa nhiều người biết đến bản làng.

Không gian đậm bản sắc văn hóa Thái.

Văn hóa, ẩm thực truyền thống của địa phương được tận dụng để làm du lịch.

"Nếu khách đến, họ sẽ biết người Thái sống thế nào, ăn gì, múa xòe ra sao, nghe tiếng cồng chiêng giữa núi rừng như thế nào. Đó mới là điều chúng tôi mong giữ lại", ông Lá nói.

Thay vì xây dựng công trình mới, ông giữ gần như nguyên vẹn kiến trúc nhà sàn truyền thống. Những phần xuống cấp được sửa chữa, bổ sung khu vệ sinh, phòng nghỉ và các tiện ích cần thiết. Vật liệu tre, luồng, gỗ, đá lấy tại địa phương tiếp tục được sử dụng để giữ vẻ mộc mạc của công trình.

Giữa năm 2023, homestay đón những vị khách đầu tiên. Sau ba năm, từ một ngôi nhà sàn cũ, cơ sở đã phát triển thành ba nhà sàn, chín bungalow cùng một khu hội trường có thể phục vụ gần 150 người.

Với vẻ đẹp tự nhiên sẵn có ở bản Chiềng Ngày, chính quyền địa phương đang định hướng xây dựng bản du lịch cộng đồng.

Du khách đến Chiềng Ngày không chỉ nghỉ qua đêm. Họ theo người dân xuống suối bắt cá, đi bộ giữa những thửa ruộng bậc thang, khám phá cảnh quan, rồi buổi tối quây quần bên bếp lửa, thưởng thức gà đồi, vịt suối, lợn bản, măng rừng, trâu gác bếp.

Những làn điệu khặp, điệu xòe cũng trở thành một phần trong trải nghiệm của du khách.

Lượng khách tăng lên kéo theo những thay đổi trong đời sống của người dân. Một số hộ trước đây chỉ nuôi gà, vịt, lợn để phục vụ gia đình nay nuôi thêm để cung cấp cho homestay. Các hộ khác trồng rau, khai thác mật ong, làm măng khô hoặc dệt thổ cẩm bán cho khách.

"Nếu trước đây chỉ gia đình mình làm thì sẽ không đủ. Muốn giữ khách, cả bản phải cùng làm", ông Lá nói.

Gỡ vướng từ cơ sở, Thanh Hóa khơi thông hơn 236.000 tỷ đồngĐỌC NGAY

Ông Vi Văn Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Văn Phú, cho biết năm 2025, Homestay Suối Đang đón hơn 15.000 lượt khách tham quan và lưu trú. Nhiều dịp cuối tuần, lễ, cơ sở phải từ chối bớt khách do hết phòng.

Theo ông Quang, địa phương đang định hướng xây dựng Chiềng Ngày trở thành bản du lịch cộng đồng, gắn phát triển dịch vụ với tiêu chí "sáng, xanh, sạch, đẹp" và bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào Thái.

Mục tiêu của địa phương trong những năm tới là thu hút khoảng 25.000-30.000 lượt khách mỗi năm, từng bước đưa du lịch trở thành một trong những nguồn thu quan trọng của người dân.