Chiều 9/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận ở hội trường dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế.
Bảo vệ trẻ em trước các hành vi sử dụng AI, deepfake
Tham gia góp ý kiến đối với Luật Trẻ em, ĐBQH Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) đề nghị hoàn thiện quy định bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, trong đó phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước, bổ sung cơ chế xử lý khẩn cấp khi trẻ bị xâm hại và tăng trách nhiệm của các nền tảng số.
Đại biểu nhấn mạnh, cần làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch với Bộ Công an trong xử lý các vụ việc liên quan đến nội dung thông tin, dữ liệu cá nhân và hành vi xâm hại trẻ em.
Đồng thời, cần thiết lập cơ chế tiếp nhận cảnh báo, ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung độc hại, bảo toàn chứng cứ điện tử và xử lý kịp thời các vụ việc.
ĐBQH Thạch Phước Bình (Ảnh: Media Quốc hội).
Theo đại biểu, việc bảo vệ trẻ em không chỉ dừng ở gỡ bỏ hình ảnh hoặc xử lý người vi phạm mà còn phải bảo đảm trẻ được tư vấn tâm lý, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ pháp lý và tránh nguy cơ tiếp tục bị xâm hại.
Đặc biệt, đại biểu đề nghị bổ sung quy định bảo vệ trẻ em trước các hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ deepfake để chỉnh sửa, tạo lập hoặc phát tán trái phép hình ảnh, âm thanh, video và danh tính số của trẻ.
Đại biểu cảnh báo, từ một bức ảnh thông thường, công nghệ AI có thể tạo ra hình ảnh nhạy cảm giả mạo; từ một đoạn ghi âm ngắn có thể tạo giọng nói giả phục vụ hành vi lừa đảo, đe dọa, tống tiền, xâm hại danh dự và nhân phẩm trẻ em.
Bên cạnh đó, cần kiểm soát việc thu thập, khai thác hình ảnh, dữ liệu trẻ em cho mục đích quảng cáo hoặc huấn luyện AI trái pháp luật.
Đại biểu cũng kiến nghị nghiên cứu cơ chế để trẻ em hoặc người đại diện hợp pháp yêu cầu hạn chế công khai, chỉnh sửa hoặc xóa thông tin cá nhân, hình ảnh khi không còn căn cứ hợp pháp để sử dụng.
Từ đó, cần chuyển từ tư duy yêu cầu trẻ em tự bảo vệ mình trên mạng sang yêu cầu các nền tảng số phải được thiết kế và vận hành an toàn hơn đối với trẻ em.
Biện pháp bảo vệ khẩn cấp, tạm thời cách ly trẻ em
Về hoạt động của cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em, ĐBQH Lưu Thị Thuý Hằng (đoàn Phú Thọ) bày tỏ tán thành chủ trương chuyển từ cơ chế đăng ký sang cơ chế thông báo để giảm thủ tục. Tuy nhiên, việc bãi bỏ hoàn toàn các điều kiện thành lập cần được Quốc hội cân nhắc kỹ.
ĐBQH Lưu Thị Thuý Hằng (Ảnh: Media Quốc hội).
Đại biểu đề nghị phải quy định trực tiếp trong luật những yêu cầu cốt lõi để đảm bảo an toàn. Cụ thể: Người đứng đầu và người trực tiếp chăm sóc trẻ không có tiền án, tiền sự về các hành vi xâm hại trẻ em; cơ sở phải có quy trình xử lý và báo cáo sự cố kịp thời.
Đặc biệt, về đình chỉ cơ sở vi phạm, luật phải bổ sung nguyên tắc bắt buộc: cơ quan có thẩm quyền đình chỉ phải có ngay phương án chuyển giao an toàn, tiếp tục chăm sóc cho trẻ em, không để các em chịu rủi ro từ sự vi phạm của cơ sở.
Về biện pháp bảo vệ khẩn cấp, tạm thời cách ly trẻ em. Theo đại biểu, thực tiễn cho thấy khi trẻ em có nguy cơ bị xâm hại, bạo lực, đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe, chúng ta không thể chờ đợi hoàn thiện thủ tục giấy tờ.
"Tôi đề nghị luật bổ sung thẩm quyền cho phép Chủ tịch UBND cấp xã hoặc cơ quan công an áp dụng ngay biện pháp tạm thời cách ly trẻ em trong tình trạng khẩn cấp (ví dụ: thời hạn tối đa 48 giờ) và đưa trẻ đến nơi an toàn, đồng thời làm thủ tục đề nghị Tòa án xem xét quyết định các bước tiếp theo. Cần phân định rõ trách nhiệm lập hồ sơ, tránh tình trạng đùn đẩy giữa các cấp", đại biểu Hằng nêu.
Về việc bố trí người làm công tác bảo vệ trẻ em cấp xã. Dự thảo quy định UBND cấp xã linh hoạt bố trí nhân sự, tuy nhiên bảo vệ trẻ em là công việc đặc thù, đòi hỏi kỹ năng xử lý chuyên môn. Đại biểu kiến nghị luật cần bổ sung yêu cầu cán bộ được giao nhiệm vụ phải được đào tạo, bồi dưỡng về công tác xã hội và bảo vệ trẻ em.
Đồng thời, phải có cơ chế phụ cấp trách nhiệm và phân bổ nguồn lực để cấp xã đủ sức thực hiện nhiệm vụ, tránh tình trạng giao việc nhưng thiếu nguồn lực.
Về phân định trách nhiệm quản lý Nhà nước, đại biểu tán thành việc giao Bộ Y tế làm đầu mối quản lý Nhà nước về trẻ em sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy.
Tuy nhiên, đại biểu cho biết, công tác trẻ em liên quan đến nhiều lĩnh vực, cần quy định rõ trong luật cơ chế phối hợp liên ngành quốc gia do Bộ Y tế điều phối, cùng với phân vai rành mạch của Bộ Công an trong việc bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng và hệ thống tư pháp thân thiện, tránh tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ.
