Trạm y tế xã, phường, nơi gần dân nhất vẫn còn yếu
Chiều ngày 18/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại tổ về tình hình kinh tế - xã hội, ngân sách Nhà nước và đầu tư công.
Quan tâm đến y tế xã, phường và chăm sóc sức khỏe ban đầu, ĐBQH Nguyễn Hải Long (đoàn Tp.Đà Nẵng) tán thành chủ trương chuyển mạnh từ khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh theo Nghị quyết số 72-NQ/TW. Việc khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho khoảng 52 triệu người dân trong 8 tháng đầu năm được cử tri rất phấn khởi.
Song đại biểu nêu thực tế, trạm y tế xã, phường, nơi gần dân nhất, vẫn còn yếu. Báo cáo của Chính phủ nêu nhân lực y tế cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu sau sắp xếp, tuyến cơ sở khó thu hút người. Ở Lào Cai, tuyến cơ sở có 1.707 viên chức nhưng chỉ có 185 bác sĩ cho 99 trạm y tế.
ĐBQH Nguyễn Hải Long (Ảnh: Hữu Thắng).
Khảo sát gần 5.000 người dân của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Viện Nghiên cứu phát triển Mê Kông cho thấy, sau ngày 1/7/2025, chỉ 1,39% người dân khám, chữa bệnh tại trạm y tế xã, phường.
"Đáng lo ngại tình trạng có máy mà không có người dùng", đại biểu nêu và cho biết theo Thông tư số 22/2026/TT-BYT, trạm y tế xã được trang bị theo danh mục hơn 100 loại thiết bị, có cả máy siêu âm, X-quang, xét nghiệm, nhưng chưa đặt yêu cầu về người vận hành.
Vì vậy, đại biểu đề nghị: mua sắm thiết bị cho trạm y tế theo nguyên tắc "người trước, máy sau", chỉ trang bị khi đã có người được đào tạo vận hành và kỹ thuật được bảo hiểm y tế thanh toán, thiết bị đắt tiền tập trung ở trung tâm y tế khu vực.
Trạm y tế tập trung làm tốt chăm sóc sức khỏe ban đầu như tiêm chủng, quản lý người bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, cấp thuốc bảo hiểm y tế dài ngày ngay tại trạm, theo dõi sức khỏe sau khám sàng lọc.
Đẩy nhanh Đề án phát triển nhân lực y tế cho trạm y tế cấp xã, có cơ chế đào tạo theo địa chỉ, cam kết phục vụ và luân phiên bác sĩ hai chiều giữa tuyến trên với trạm y tế.
Song song với đó, đại biểu đề xuất thêm cơ chế bảo trợ chuyên môn: mỗi trung tâm y tế khu vực hoặc bệnh viện tỉnh phụ trách một cụm trạm y tế xã, đào tạo, kèm cặp nhân viên trạm sử dụng thiết bị, đọc kết quả siêu âm, điện tim, xét nghiệm từ xa.
Máy đặt ở xã, người dân làm ở xã, bác sĩ tuyến trên đọc kết quả. Hiệu quả của bệnh viện bảo trợ được đánh giá bằng tỉ lệ người dân khám, chữa bệnh ban đầu tại trạm. Cách làm này dùng đội ngũ, thiết bị và hơn 40 triệu sổ sức khỏe điện tử đã có trên VNeID; năm 2027 có thể thí điểm ở một số tỉnh, sau đó nhân rộng.
"Trạm y tế có người giỏi, máy được dùng, người dân không phải đi xa vẫn được chăm sóc ban đầu tốt thì bệnh viện tuyến trên đỡ quá tải, và chủ trương chuyển sang chủ động phòng bệnh mới thực sự đến được với người dân", đại biểu Long nêu rõ.
Sau sàng lọc, ai chịu trách nhiệm với người có nguy cơ cao?
Tham gia nêu ý kiến, ĐBQH Trần Mạnh Huy (đoàn Tp.Đà Nẵng) cho rằng, khám sàng lọc là bước tiến cần thiết. Nhưng người có nguy cơ cao mà không được theo dõi, tư vấn, điều trị liên tục thì khám xong vẫn chưa phải là phòng bệnh.
"Một người lao động ngoài 40 tuổi, trụ cột gia đình, tăng huyết áp nhiều năm mà không được theo dõi. Một ngày, anh đột quỵ gia đình dồn tiền chạy chữa, còn anh có thể không bao giờ đi làm lại được. Trong sổ sách ngành y tế, đó là một ca bệnh. Trong sổ sách của nền kinh tế, đó là một người lao động mất đi, một người thân phải rời việc để chăm sóc, một gia đình có thể rơi vào cảnh nghèo. Nhiều ca như thế có thể phòng được", đại biểu Trần Mạnh Huy nói.
ĐBQH Trần Mạnh Huy (Ảnh: Xuân Quý).
Vì vậy, đại biểu đề nghị bên cạnh tỉ lệ người được khám, cần đo thêm tỉ lệ người có nguy cơ được quản lý sau sàng lọc, tỉ lệ kiểm soát được huyết áp, đường huyết, và số ca biến chứng nặng lẽ ra có thể tránh được.
Hồ sơ sức khỏe điện tử cũng vậy. Theo đại biểu, một hồ sơ thầy thuốc chưa từng mở ra thì mới chỉ là thêm một dòng trong báo cáo. Hồ sơ chỉ thật sự sống khi người có chỉ số bất thường được gọi lại, được tái khám, được theo dõi đến lúc ổn định.
"Sàng lọc mà bỏ quên người có nguy cơ thì chẳng khác gì chuông báo cháy đã reo mà không ai đến chữa. Phải trả lời cho rõ: sau sàng lọc, ai chịu trách nhiệm với người có nguy cơ cao?", đại biểu nêu.
Do đó, ông đề nghị giao trách nhiệm ấy rành mạch cho y tế dự phòng và y tế cơ sở, đến từng trạm y tế, kèm nhân lực và kinh phí tương xứng. Người dân phải được xem hồ sơ của chính mình và dữ liệu sức khỏe phải được bảo vệ nghiêm ngặt.
TS.BS Vương Ánh Dương - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết Bộ Y tế đã nhận báo cáo của 34 tỉnh, thành phố. Kết quả bước đầu cho thấy các địa phương triển khai khám sức khỏe định kỳ miễn phí tương đối đồng bộ, hơn 50% người dân đã được khám, một số nơi đạt trên 90%.
Mục tiêu chính của chương trình là phát hiện sớm bệnh tật, yếu tố nguy cơ để người dân được chẩn đoán, điều trị kịp thời. Kết quả khám đồng thời bổ sung dữ liệu phục vụ quản lý sức khỏe theo vòng đời.
Hoàng Bích - Hữu Thắng
