Đầu tuần này, Tổng thống Donald Trump đã có bình luận ngắn gọn nhưng đáng chú ý về khả năng mở một căn cứ thường trực của Mỹ tại Litva – quốc gia vùng Baltic nằm ở sườn phía Đông của NATO.
Khi được một phóng viên của Đài Phát thanh - Truyền hình Quốc gia Litva LRT hỏi vào ngày 6/10 rằng liệu ông có cân nhắc lời mời của Litva về việc thiết lập căn cứ thường trực của Mỹ ở quốc gia vùng Baltic hay không, ông Trump đã đưa ra phản hồi tích cực nhưng không bao gồm cam kết cụ thể.
"Họ là bạn của tôi. Họ là những con người tuyệt vời. Vì vậy, chúng tôi chắc chắn sẽ xem xét vấn đề này", ông Trump nói. "Tôi quen biết rất nhiều người ở Litva. Họ là những con người tuyệt vời".
Tại Vilnius, những phát biểu này nhanh chóng được hoan nghênh như một tín hiệu cho thấy nỗ lực của Litva nhằm có được sự hiện diện quân sự thường trực của Mỹ có thể đang đạt được những bước tiến triển.
Tổng thống Litva Gitanas Nauseda gọi tuyên bố của ông Trump là "tin rất tốt" và cho rằng điều đó chứng tỏ Mỹ tin tưởng Litva. "Điều quan trọng nhất hiện nay là hành động một cách nhất quán và chờ đợi đợt luân chuyển quân của Mỹ", ông Nauseda nói.
Binh sĩ Mỹ tại thao trường Pabrade ở Litva. Ảnh: Militarnyi
Những bình luận trên được đưa ra sau cuộc trao đổi giữa Thủ tướng Litva Mindaugas Sinkevicius và ông John Coale – Đặc phái viên của Tổng thống Trump phụ trách khu vực lân cận Belarus.
Tại cuộc hội đàm, Thủ tướng Sinkevicius đã bày tỏ mong muốn quân đội Mỹ đồn trú thường trực tại Litva trong bối cảnh xung đột đang tiếp diễn ở Ukraine và sự xuất hiện của hàng loạt mối đe dọa hỗn hợp, bao gồm các vụ máy bay không người lái (UAV/drone) xâm nhập không phận và việc vấn đề di cư bị lợi dụng làm công cụ gây áp lực.
"Tôi rất vui khi ý tưởng này không bị Tổng thống Trump bác bỏ", ông Sinkevicius cho biết trên Facebook vào ngày 6/10. "Chúng tôi sẵn sàng tạo điều kiện tốt nhất có thể cho phía Mỹ".
Vị Thủ tướng đã giao nhiệm vụ cho Bộ Quốc phòng Litva "chuẩn bị kỹ lưỡng" – cụ thể là trình bày các cơ hội và điều kiện để Litva có thể tiếp nhận binh sĩ Mỹ.
Đối với Litva, thời điểm này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Sau 6 tháng gián đoạn khi Lầu Năm Góc đánh giá lại thế trận quân sự của mình tại châu Âu, khoảng 1.000 binh sĩ Mỹ dự kiến sẽ trở lại Litva vào cuối tháng 10 theo cơ chế triển khai luân phiên. Họ dự kiến sẽ làm nhiệm vụ tại quốc gia này trong vòng 9 tháng.
Binh sĩ Mỹ cũng đang được triển khai luân phiên tại các nước sườn Đông NATO khác là Estonia và Ba Lan.
Warsaw cũng đang thúc đẩy sự hiện diện thường trực của Mỹ. Ông Marcin Przydacz, người đứng đầu Văn phòng Chính sách Quốc tế của Tổng thống Ba Lan, tuần trước cho biết Nhà Trắng đã "bật đèn xanh" cho việc thành lập một căn cứ thường trực của Mỹ tại Ba Lan; điều này "tạo cơ sở cho các hành động triển khai và ký kết hợp đồng thực hiện của chính phủ".
Giống như Ba Lan, các quan chức Litva lập luận rằng một căn cứ thường trực có thể mang lại sự ổn định và liền mạch hơn so với cơ chế triển khai luân phiên.
"Ngay cả khi không thiết lập căn cứ thường trực, các đợt luân phiên này cũng sẽ diễn ra suôn sẻ hơn và sẽ không còn những khoảng trống thời gian dài như vậy nữa", ông Remigijus Motuzas, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội Litva (Seimas), nhận định.
Bộ Quốc phòng Litva cho biết khu vực Pabrade có thể tiếp nhận khoảng 1.500 binh sĩ. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng cơ sở hạ tầng hiện có của Litva chưa đủ để tạo thành một căn cứ thường trực đúng nghĩa của Mỹ.
"Đây không phải là cơ sở hạ tầng cho phép người Mỹ đưa cả gia đình và nhân viên dân sự đến sinh sống", ông Tomas Jermalavicius, Giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm Quốc phòng và An ninh Quốc tế ở Tallinn, nhận định.
Còn một yếu tố nữa đang thiếu: Quyết định chính thức từ phía Mỹ. Cựu Đại sứ Mỹ tại Nga Michael McFaul lưu ý rằng cách diễn đạt của ông Trump – "chúng tôi sẽ xem xét vấn đề đó" – thường có nghĩa là Tổng thống Mỹ chưa từng cân nhắc kỹ lưỡng về vấn đề này trước đó.
Ông Jermalavicius cho rằng điều này khiến công tác ngoại giao trở nên đặc biệt quan trọng vào lúc này. "Đây là một phản ứng mang tính ngẫu hứng mà chúng ta cần tận dụng ngay – như người ta vẫn thường nói: Phải rèn sắt khi còn nóng", ông Jermalavicius nhận định.
Minh Đức (Theo LRT, Euronews)
