Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày Tờ trình về Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, phạm vi điều chỉnh Luật quy định về hiến, lấy, ghép, quản lý và sử dụng mô, tế bào, sản phẩm từ mô, tế bào, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; các điều kiện bảo đảm cho hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Luật này không áp dụng đối với việc kinh doanh, sử dụng mô làm nguyên liệu làm thuốc theo quy định của Luật Dược.
Đối tượng áp dụng của Luật này là tổ chức, cá nhân Việt Nam, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài có liên quan đến hiến, lấy, ghép, quản lý và sử dụng mô, tế bào, sản phẩm từ mô, tế bào, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác tại Việt Nam.
Luật gồm 7 chương, 39 điều, trong đó quy định các nguyên tắc trong việc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; chính sách của Nhà nước về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; các hành vi bị nghiêm cấm; các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại và lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi; giải quyết trường hợp phạm nhân có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người; điều kiện đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác; điều kiện chung đối với người hiến mô để thực hiện lấy mô; điều kiện lấy mô; trách nhiệm của cơ sở lấy mô; điều kiện của người được ghép mô; quyền lợi của người đã hiến mô; điều kiện lấy bộ phận cơ thể ở người hiến sau khi chết; điều kiện đối với người hiến bộ phận cơ thể người khi còn sống để thực hiện lấy bộ phận cơ thể người…
Đặc biệt, dự thảo Luật đã mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh; bổ sung quy định trường hợp người đăng ký hiến là người dưới 18 tuổi phải được sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện của người hiến.
Dự án Luật cũng tăng cường kiểm soát và ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến. Để ngăn chặn các hành vi trục lợi, dự thảo quy định người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên trong gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên; bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến và tư vấn lấy, ghép, đặc biệt là đối với người dưới 18 tuổi.
Dự án Luật cũng bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào, lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam đi ra nước ngoài để hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định…
Theo Báo cáo thẩm tra dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Chính phủ đã tiếp thu, giải trình hầu hết ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra sơ bộ. Dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp, điều ước quốc tế có liên quan.
Ủy ban đề nghị rà soát, bổ sung đánh giá tác động đối với các nội dung mới so với hồ sơ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội; bổ sung dự thảo văn bản quy định chi tiết; tiếp tục rà soát bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật, bao gồm cả các dự án luật trình tại Kỳ họp thứ 2 như Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Luật Nuôi con nuôi…, cũng như giữa các điều, khoản của dự thảo Luật; bổ sung đánh giá thủ tục hành chính tại Khoản 4 và Khoản 5 Điều 19.
Về phạm vi điều chỉnh (Điều 1): Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi điều chỉnh bao gồm máu, tế bào và các sản phẩm từ mô, sản phẩm từ tế bào và đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng sự cần thiết của quy định loại trừ "việc kinh doanh, sử dụng mô làm nguyên liệu làm thuốc theo quy định của Luật Dược" tại Khoản 2 Điều 1 để không phát sinh chồng chéo, khoảng trống pháp lý giữa sản phẩm từ mô, tế bào với sinh phẩm theo Luật Dược.
Về các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại (Điều 7): Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành với Tờ trình của Chính phủ nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý đối với huyết tương, tế bào, sản phẩm từ tế bào, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ trong y học; đồng thời, đề nghị tiếp tục tham khảo, chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, đánh giá kỹ lưỡng các vấn đề liên quan (cơ chế, năng lực quản lý, kiểm soát…), phân loại rõ theo từng nhóm đối tượng để quy định phù hợp thực tiễn Việt Nam về tính chất, mức độ thương mại hóa, nhất là đối với máu và sản phẩm có nguồn gốc từ hiến, tặng nhân đạo, tự nguyện; nghiên cứu quy định cơ chế kiểm soát về giá, nhất là đối với huyết tương.
Về người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác, theo Ủy ban Văn hóa Xã hội, đây là chính sách mới so với Luật hiện hành nhằm tạo thêm cơ hội cứu chữa cho người bệnh, nhất là đối với bệnh nhi cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp, đồng thời tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình.
Ủy ban ghi nhận mục đích nhân văn, nhân đạo của chính sách, tuy nhiên, người dưới 18 tuổi, nhất là trẻ em là chủ thể được bảo vệ đặc biệt, do đó, đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức, xã hội, nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để tạo áp lực, cưỡng ép lấy mô, bộ phận cơ thể, trên cơ sở đó tiếp tục nghiên cứu các quy định chặt chẽ để bảo đảm ý nghĩa tốt đẹp của chính sách.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đề nghị cân nhắc thận trọng phạm vi người nhận là "thành viên gia đình" tại Điểm c Khoản 1 Điều 12; làm rõ căn cứ bổ sung các trường hợp quy định tại Điểm d, Điểm e khoản 1 Điều 12 và Điểm b Khoản 1 Điều 23 so với dự thảo trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028.
Diệp Anh
