Sửa Luật ATTP: Người tiêu dùng cần biết mức đường, muối, chất béo ngay khi cầm sản phẩm

Theo ĐBQH Lê Hoàng Anh, nhãn cảnh báo không cấm sản xuất, không cấm mua bán, chỉ trả lại cho người tiêu dùng quyền lựa chọn có hiểu biết và tạo động lực để doanh nghiệp tự giảm đường, giảm muối.

Giúp người dân lựa chọn thực phẩm sáng suốt hơn

Thông tin từ Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết Việt Nam hiện có 17 triệu người tăng huyết áp, gần 4,6 triệu người mắc đái tháo đường, 2 triệu người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính và hơn 180.000 ca ung thư mới/năm.

Các yếu tố nguy cơ trực tiếp như thừa cân béo phì, tăng đường máu, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp có liên hệ chặt với hành vi ăn uống không lành mạnh và tiêu thụ thực phẩm, đồ uống nhiều đường, muối, chất béo bão hòa.

Số liệu từ Nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu cho thấy 3/5 yếu tố nguy cơ hàng đầu tại Việt Nam đến từ hành vi lối sống bao gồm dinh dưỡng không hợp lý, hút thuốc lá và sử dụng rượu bia, những yếu tố này đóng góp phần lớn vào tử vong và bệnh tật đa nhóm bệnh như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, bệnh hô hấp, tạo gánh nặng kép lên sức khỏe và kinh tế.

Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét, thảo luận, một trong những nội dung nhận được sự quan tâm của các ĐBQH là việc ghi nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì, nhất là trong bối cảnh tình trạng tiêu thụ thực phẩm, đồ uống chứa nhiều đường, muối và chất béo bão hòa ngày càng đáng lo ngại.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị áp dụng bắt buộc hệ thống ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì do Nhà nước quản lý, nhằm bảo đảm việc triển khai được thống nhất và hỗ trợ người dân đưa ra những lựa chọn thực phẩm sáng suốt hơn.

Sửa Luật ATTP: Người tiêu dùng cần biết mức đường, muối, chất béo ngay khi cầm lên - Ảnh 1.

ĐBQH Lê Hoàng Anh (Ảnh: Media Quốc hội).

Thảo luận về dự thảo luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), ĐBQH Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) cho rằng dự án luật "mới lo thực phẩm không gây ngộ độc hôm nay, chưa lo thực phẩm không gây bệnh tật ngày mai".

Đại biểu nêu thực tế Việt Nam có hơn 21 triệu người trưởng thành mắc bệnh tim mạch, khoảng 5 triệu người mắc đái tháo đường và tỉ lệ trẻ em thành thị thừa cân, béo phì ở mức 40%.

Trong khi đó, nhiều thực phẩm đóng gói chứa lượng lớn đường, muối, chất béo chuyển hóa nhưng người tiêu dùng khó nhận biết nguy cơ đối với sức khỏe.

Theo đại biểu, Quốc hội đã quyết định áp thuế với nước giải khát có đường, song chính sách này mới tác động đến một nhóm sản phẩm. Hàng nghìn loại thực phẩm đóng gói khác vẫn chứa nhiều đường, muối và chất béo nhưng chưa có cảnh báo dễ nhận biết.

"Bảng thành phần chữ nhỏ mặt sau, người cao tuổi khó đọc, trẻ em không hiểu, người tiêu dùng cần biết mức đường, muối, chất béo ngay khi cầm lên", đại biểu Hoàng Anh chia sẻ.

Theo đại biểu, Chile áp dụng nhãn cảnh báo từ năm 2016, sau 18 tháng lượng mua đồ uống dán cảnh báo giảm gần 24%.

Nhãn cảnh báo không cấm sản xuất, không cấm mua bán, chỉ trả lại cho người tiêu dùng quyền lựa chọn có hiểu biết và tạo động lực để doanh nghiệp tự giảm đường, giảm muối, thuế điều tiết giá, nhãn điều tiết thông tin.

Đại biểu đề nghị thực phẩm bao gói sẵn có hàm lượng đường, muối hoặc chất béo vượt ngưỡng phải có nhãn cảnh báo ở mặt trước. 

Chính phủ quy định cụ thể ngưỡng áp dụng, lộ trình chuyển đổi từ 2 đến 3 năm, đồng thời có chính sách phù hợp với sản phẩm truyền thống và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Từ quản lý phân tán sang trách nhiệm rõ ràng

Trong khi đó, trao đổi với Người Đưa Tin về việc có nên luật hoá hay không, ĐBQH Trần Mạnh Huy (đoàn Tp.Đà Nẵng) đề nghị chia hai tầng: Ở cấp luật cần xác lập quyền được thông tin rõ ràng về dinh dưỡng, và tạo cơ sở pháp lý để áp dụng ghi nhãn cảnh báo đối với nhóm thực phẩm bao gói sẵn đáp ứng tiêu chí dựa trên bằng chứng khoa học.

Ở cấp hướng dẫn cần quy định ngưỡng hàm lượng, nhóm sản phẩm, biểu tượng, vị trí thể hiện, ngoại lệ và lộ trình. Những nội dung này phải cập nhật được khi có bằng chứng mới.

Sửa Luật ATTP: Người tiêu dùng cần biết mức đường, muối, chất béo ngay khi cầm lên - Ảnh 2.

Cần quan tâm đúng mức đến thông tin dinh dưỡng và nguy cơ sức khỏe lâu dài (Ảnh: Thanh Loan).

Trước khi bắt buộc, cần đánh giá hiệu quả, chi phí và khả năng thực thi. Cần thử nghiệm mức độ dễ hiểu của nhãn với nhiều nhóm dân cư, và có lộ trình thích ứng cho doanh nghiệp nhỏ. Dữ liệu doanh nghiệp đã công bố phải được tái sử dụng, không đặt thêm một bộ hồ sơ mới. Công nghệ có thể hỗ trợ đối chiếu và hậu kiểm, nhưng kết luận vi phạm vẫn thuộc về cơ quan có thẩm quyền.

"Cũng không để người dân hiểu rằng một biểu tượng có thể đánh giá toàn bộ tác động của thực phẩm đến sức khỏe. Nhãn chỉ giúp nhận ra một nguy cơ cụ thể, không thay thế chế độ ăn cân đối.

Thước đo của chính sách này không phải là số sản phẩm được dán nhãn, mà là người dân hiểu đúng, lựa chọn tốt hơn và doanh nghiệp cải tiến sản phẩm", đại biểu Huy cho hay. 

Sửa Luật ATTP: Để người dân lựa chọn đúng, doanh nghiệp sản xuất tốt hơn

Với Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại biểu Mạnh Huy cũng mong đợi ba chuyển biến: Từ quản lý phân tán sang trách nhiệm rõ ràng; từ quản lý bằng hồ sơ sang kiểm soát thực chất theo nguy cơ. Kết hợp hợp lý tiền kiểm và hậu kiểm, dồn nguồn lực vào nhóm có nguy cơ cao. Giảm thủ tục chỉ có ý nghĩa khi năng lực phát hiện và xử lý vi phạm được nâng lên.

Từ số hóa thủ tục sang quản trị bằng dữ liệu. Dữ liệu phải được kết nối, giảm khai báo trùng lặp, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và công khai những thông tin người dân cần.

Bên cạnh nhiệm vụ bảo đảm thực phẩm không gây hại, cần quan tâm đúng mức đến thông tin dinh dưỡng và nguy cơ sức khỏe lâu dài. Đó cũng là cách cụ thể hóa định hướng tăng cường phòng bệnh trong Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị.

"Một đạo luật tốt không được đo bằng những gì viết trên giấy, mà bằng việc người dân thực sự được bảo vệ khi luật đi vào cuộc sống", đại biểu nêu ý kiến.

ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) cũng kỳ vọng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ thiết lập được một cơ chế quản lý rõ trách nhiệm, kiểm soát theo nguy cơ, ứng dụng dữ liệu số và xử lý vi phạm đủ sức răn đe.

"Mục tiêu cuối cùng không phải là tăng thêm thủ tục hay số lượng cuộc kiểm tra, mà là ngăn ngừa thực phẩm không an toàn từ sớm, phát hiện vi phạm nhanh hơn, xử lý đúng chủ thể và bảo đảm người dân được tiếp cận thực phẩm an toàn", đại biểu Tú Anh nhấn mạnh.