Tượng đài và tinh thần 'Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh' luôn là biểu tượng đặc biệt của Thủ đô

Tượng đài và tinh thần 'Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh' luôn là biểu tượng đặc biệt của Thủ đô. Ảnh: TTXVN

Theo Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Hà Nội, dù ở không gian nào, Tượng đài và tinh thần "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" vẫn luôn là một phần không thể phai mờ trong ký ức và lịch sử Hà Nội.

"Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" là câu nói được trích trong thư Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô trong cuộc chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Hình ảnh được khắc họa trên tượng đài gợi nhớ tinh thần chiến đấu anh dũng, quả cảm của quân và dân Hà Nội trong 60 ngày đêm khói lửa, mở đầu cuộc toàn quốc kháng chiến.

Trao đổi với báo chí, Sở Văn hoá, Thể thao và du lịch Hà Nội cho biết, tượng đài "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" là một biểu tượng giàu ý nghĩa về tinh thần chiến đấu anh dũng của quân và dân Hà Nội. Việc lựa chọn không gian mới cho tượng đài được thành phố nghiên cứu, tham vấn các cơ quan chuyên môn, chuyên gia, nhà khoa học với mục tiêu xuyên suốt: Gìn giữ nguyên vẹn giá trị lịch sử, đồng thời, tạo điều kiện để biểu tượng đặc biệt này tiếp tục được tôn vinh và phát huy giá trị ở một địa điểm mới.

Trong hoạt động hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng vũ trang Thủ đô (19/10/1946 - 19/10/2026) và 80 năm Ngày Toàn quốc kháng chiến (19/12/1946 - 19/12/2026), Hà Nội đang tiếp tục tổ chức, chỉnh trang và hoàn thiện các không gian văn hóa, lịch sử của Thủ đô, trong đó có khu vực hồ Hoàn Kiếm.

Trên cơ sở nghiên cứu và tham vấn ý kiến các cơ quan, đơn vị, chuyên gia, nhà khoa học, thành phố đã cân nhắc kỹ, chỉ đạo các cơ quan liên quan phối hợp triển khai phương án di chuyển Tượng đài "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" tại khuôn viên di tích quốc gia đền Bà Kiệu về không gian thuộc Bộ Tư lệnh Thủ đô.

Đây không phải là việc làm giảm đi giá trị, hay ý nghĩa của tượng đài. Ngược lại, vấn đề được đặt ra là lựa chọn một không gian phù hợp hơn để công trình tiếp tục được bảo tồn trang nghiêm, đồng thời, phát huy sâu sắc hơn giá trị giáo dục truyền thống.

Theo nhà sử học Lê Văn Lan, việc lựa chọn một địa điểm thích hợp hơn cho Tượng đài "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" là kết quả của một quá trình dài quan sát, suy nghĩ, cân nhắc, lắng nghe và bàn bạc.

Từ những trải nghiệm và quan sát trong thời gian dài, nhà sử học Lê Văn Lan cho rằng việc đưa cụm tượng đài đến một nơi thích hợp hơn là cần thiết để giá trị của công trình được phát huy tốt hơn. Việc đặt tượng trong không gian của lực lượng vũ trang Thủ đô cũng tạo nên sự gắn kết trực tiếp hơn với truyền thống lịch sử mà công trình biểu đạt.

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ, TS Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội cho rằng cần nhìn câu chuyện này trong tổng thể quá trình hình thành, phát triển và chỉnh trang khu vực hồ Hoàn Kiếm.

Thời điểm đặt tượng đài trong không gian bên Hồ Gươm vào năm 1984 là thời điểm kỷ niệm 30 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954) và tiến đến chào mừng 40 năm Ngày toàn quốc kháng chiến (19/12/1946). Khi đó, chưa có quy hoạch một cách hoàn chỉnh cả về tượng đài và không gian khu vực Hồ Gươm.

Sau hơn 40 năm xây dựng tượng đài, cùng với sự thay đổi của không gian đô thị và cảnh quan khu vực hồ Hoàn Kiếm, việc nghiên cứu di chuyển công trình là cần thiết. Đặc biệt, khu vực trung tâm hiện đang có 2 biểu tượng cho tinh thần chiến đấu của quân và dân Thủ đô trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến – đó là phù điêu "Hà Nội mùa đông 1946" tại chợ Đồng Xuân và tượng đài "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" tại vườn hoa Vạn Xuân.

"Nếu di dời tượng đài "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" về Trung đoàn 692, Sư đoàn Bộ binh 301, Bộ Tư lệnh Thủ đô-nơi có lịch sử truyền thống của Trung đoàn Thủ đô để phát huy truyền thống cũng là điều bình thường", TS. Nguyễn Văn Sơn nói.

Theo TS Nguyễn Văn Sơn, điều quan trọng đối với một công trình mang giá trị lịch sử không chỉ là vị trí địa lý, mà còn là việc lựa chọn không gian phù hợp với nội dung, ý nghĩa mà công trình chuyển tải. Khi tượng đài được đặt trong không gian gắn với lực lượng tiếp nối truyền thống của Trung đoàn Thủ đô, mạch nối lịch sử vẫn được gìn giữ và tiếp tục phát huy.

Các chuyên gia và cơ quan chuyên môn đều nhấn mạnh: Di chuyển không có nghĩa là dỡ bỏ, hay làm mất đi giá trị của Tượng đài "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh".

Tượng đài tiếp tục được bảo tồn, gìn giữ và đặt tại một không gian trang nghiêm, gắn trực tiếp với truyền thống của lực lượng vũ trang Thủ đô. Nơi đây được mở cửa để đón đồng bào và du khách đến thăm quan, chiêm ngưỡng và ôn lại lịch sử chiến đấu của quân và dân Thủ đô trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Theo Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa Phạm Thị Lan Anh (Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Hà Nội), việc đưa tượng đài về Bộ Tư lệnh Thủ đô giúp gắn kết hơn với lực lượng vũ trang Thủ đô, hướng tới mục tiêu kép: Gìn giữ trang nghiêm một công trình lịch sử và tiếp tục làm sâu sắc hơn giá trị giáo dục truyền thống của một biểu tượng đặc biệt của Thủ đô.

Dù ở không gian nào, Tượng đài và tinh thần "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" vẫn luôn là một phần không thể phai mờ trong ký ức và lịch sử Hà Nội.

Giá trị của một tượng đài không chỉ nằm ở vật thể, hay vị trí đặt công trình, mà còn nằm ở ký ức lịch sử, câu chuyện và tinh thần mà công trình ấy trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

GH