
Quốc hội cho ý kiến tại Hội trường đối với Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi). Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Thảo luận tại hội trường, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), đồng thời đóng góp nhiều ý kiến nhằm hoàn thiện các quy định, bảo đảm tính khả thi và đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới.
Hoàn thiện chính sách ưu đãi, bảo đảm quyền lợi người dân và doanh nghiệp
Góp ý vào dự thảo Bộ luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật, ghi nhận nỗ lực của Bộ Xây dựng trong tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu tại phiên thảo luận tổ.
Nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, đồng thời chuyển từ tư duy phát triển dịch vụ logistics sang xây dựng năng lực logistics quốc gia, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện một số chính sách quan trọng của dự thảo Bộ luật.
Trước hết, về cơ chế chia sẻ rủi ro tại Điều 22 và khoản 1 Điều 318, đại biểu cho rằng quy định bến cảng biển hết thời hạn khai thác không được gia hạn, phải bàn giao cho Nhà nước và không được bồi hoàn vốn đầu tư nâng cấp cần được xem xét kỹ lưỡng, nhất là đối với các dự án đã được cấp phép.
Theo đại biểu, khoản 1 Điều 318 áp dụng cơ chế này đối với cả dự án đã được cấp phép trước đó, có thể làm thay đổi điều kiện đầu tư trong quá trình thực hiện. Trong số 98 dự án cảng, có 77 dự án được cấp phép trước năm 2020, với thời hạn phổ biến là 50 năm.
Đại biểu nhận định, việc phải bàn giao cảng mà không được bồi hoàn giá trị đầu tư nâng cấp có thể khiến nhà đầu tư hạn chế đầu tư trong 10-15 năm cuối thời hạn khai thác, ảnh hưởng đến yêu cầu hiện đại hóa, chuyển đổi xanh tại các cảng biển.
Đối với giải trình của Bộ Xây dựng rằng việc hết thời hạn khai thác không phải là thu hồi nên không đặt ra vấn đề bồi hoàn, đại biểu cho rằng lập luận này có cơ sở nhưng chưa giải quyết đầy đủ những vướng mắc về chính sách.
Từ đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị, đối với cảng hết thời hạn khai thác nhưng vẫn phù hợp quy hoạch, cần lựa chọn đơn vị khai thác tiếp theo thông qua cạnh tranh, cho phép nhà đầu tư hiện hữu tham gia. Phần giá trị đầu tư nâng cấp được chấp thuận trong giai đoạn cuối cần có cơ chế thanh toán theo giá trị còn lại, do đơn vị khai thác tiếp theo chi trả; đối với dự án đã được cấp phép, đề nghị áp dụng pháp luật tại thời điểm cấp phép.
Về chính sách ưu đãi, đại biểu cho biết các hãng tàu nước ngoài hiện chiếm hơn 95% thị phần vận tải container. Trong khi đó, theo đại biểu, điểm d khoản 1 Điều 2 đề cập việc ưu tiên áp dụng chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp đối với vận tải biển, nhưng Chương II chưa có quy định ưu đãi tương ứng. Khoản 2 Điều 12 mới ưu đãi vận tải đa phương thức mà chưa xác định tỷ trọng tối thiểu của chặng vận tải đường thủy.
Ngược lại, dự thảo quy định ưu đãi đối với các dự án xây mới, nâng cấp và khai thác cảng đáp ứng tiêu chí xanh, thông minh, với các cơ chế miễn tiền thuê đất, mặt nước khu vực biển và ưu đãi thuế. Theo đại biểu, thời hạn ưu đãi đối với một số trường hợp chưa được giới hạn rõ, trong khi các tiêu chí xác định cảng xanh, cảng thông minh còn thiếu cụ thể.
Đại biểu đề nghị tập trung ưu đãi thuế cho đội tàu mang cờ Việt Nam; quy định trần thời hạn ưu đãi đất đai; luật hóa các tiêu chí xanh tối thiểu, xác định cơ quan có trách nhiệm kiểm chứng và cơ chế thu hồi ưu đãi khi không đáp ứng điều kiện.
Liên quan đến chi phí logistics, đại biểu cho rằng quy định tại khoản 7 Điều 12 về miễn các khoản phí, lệ phí do địa phương quy định đối với hàng hóa vận chuyển bằng đường biển, đường thủy có thể làm giảm nguồn thu phục vụ đầu tư hạ tầng kết nối tại các địa phương có cảng. Nếu thiếu nguồn lực đầu tư, các tuyến đường kết nối cảng có nguy cơ ùn tắc, làm tăng chi phí vận chuyển.
Vì vậy, đại biểu đề nghị cân nhắc bỏ quy định này hoặc giao HĐND cấp tỉnh quyết định việc miễn, giảm có mục tiêu, phù hợp với điều kiện thực tế.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng). Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Cùng quan tâm đến tính khả thi của các chính sách phát triển hàng hải và đường thủy, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM) đề nghị dự thảo Bộ luật chú trọng hơn đến quyền tiếp cận và sinh kế của người dân, ngư dân trong quá trình đầu tư, tổ chức hoạt động hàng hải, đường thủy nội địa.
Đối với Điều 5 về nguyên tắc hoạt động hàng hải và đường thủy nội địa, đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu thông báo trước khi hạn chế luồng, thay đổi khu neo đậu, tổ chức lại tuyến hoặc triển khai công trình ảnh hưởng đến đường đi, điểm cập bến của người dân. Các thông tin về phạm vi, thời gian, lý do thực hiện cần được công khai; đồng thời xem xét phương án đi lại thay thế và lấy ý kiến cộng đồng chịu tác động.
Theo đại biểu, Bộ luật không nhất thiết phải quy định cụ thể biểu mẫu, thủ tục, nhưng cần xác lập nguyên tắc công khai, tham vấn và bảo đảm quyền tiếp cận của người dân, còn trình tự thực hiện có thể giao Chính phủ quy định.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM). Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Về chính sách phát triển hàng hải, đường thủy nội địa tại Điều 7 và các điều từ 10 đến 15, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị gắn ưu đãi với kết quả giảm phát thải có thể đo lường, kiểm chứng; xác định rõ cơ quan xác minh, thời hạn, mức trần hỗ trợ và nguồn kinh phí thực hiện.
Các khái niệm như tàu xanh, cảng xanh, nhiên liệu thay thế cần có tiêu chí kỹ thuật công khai, thay vì chỉ dựa trên việc tự công bố của doanh nghiệp. Cùng với cơ chế kiểm tra định kỳ, cần quy định thu hồi ưu đãi nếu không thực hiện đúng cam kết và công khai hiệu quả sử dụng ngân sách.
Đại biểu cũng đề nghị mở rộng phạm vi hỗ trợ đối với hoạt động hoán cải tàu đang khai thác, đầu tư thiết bị tiết kiệm năng lượng, hệ thống cấp điện từ bờ và công trình tiếp nhận, xử lý chất thải, thay vì chỉ tập trung vào các dự án mới.
Theo đại biểu, chính sách ưu đãi phải gắn với nghĩa vụ quản lý chất thải, báo cáo sự cố, khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại. Đồng thời, yêu cầu về hồ sơ, thủ tục cần phù hợp với khả năng đáp ứng của doanh nghiệp nhỏ, chủ phương tiện và các đội tàu cộng đồng.
Đối với nguồn lực ngân sách, đại biểu đề nghị ưu tiên duy tu luồng, hệ thống báo hiệu, bến tránh trú và các điểm lên xuống an toàn; đồng thời công khai kết quả giám sát môi trường.
Về phân cấp quản lý, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị sửa Điều 19 theo hướng không yêu cầu lấy ý kiến các bộ trong mọi trường hợp, mà chỉ bắt buộc đối với những vấn đề cần phối hợp hoặc dự án ảnh hưởng đến hạ tầng quốc gia, luồng liên tỉnh, quốc phòng, an ninh hay vượt thẩm quyền, đồng thời quy định rõ thời hạn trả lời.
Theo đại biểu, việc giao thêm nhiệm vụ cho địa phương phải đi đôi với bố trí ngân sách, nhân lực, phương tiện, kinh phí bảo trì và quyền tiếp cận dữ liệu.
Đối với các điều từ 314 đến 316, đại biểu đề nghị phân định rõ cơ quan chủ trì đối với từng nhiệm vụ, nhất là việc tiếp nhận thông tin, xử lý ban đầu và chỉ huy tại các khu vực giao thoa về thẩm quyền, tránh để người dân, doanh nghiệp phải liên hệ qua nhiều đầu mối.
Đồng thời, việc phát triển kết nối logistics cần gắn với duy tu luồng, hệ thống báo hiệu và xây dựng phương án dự phòng khi xảy ra thiên tai hoặc gián đoạn hoạt động đường thủy.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu báo cáo tiếp thu, giải trình trước Quốc hội. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Chính phủ tiếp thu, làm rõ sáu nhóm vấn đề của dự thảo Bộ luật
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, thay mặt Chính phủ và cơ quan soạn thảo, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cảm ơn các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu Quốc hội trong quá trình thảo luận, góp ý đối với dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi).
Phó Thủ tướng cho biết, dự thảo Bộ luật được xây dựng nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh và các chỉ đạo của lãnh đạo chủ chốt về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia trong bối cảnh mới.
Chính phủ đã có báo cáo tiếp thu, giải trình bước đầu đối với 60 ý kiến của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ, đồng thời tiếp tục làm rõ sáu nhóm vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm.
Về chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hàng hải và đường thủy, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết, Đảng ủy Chính phủ đang báo cáo cấp có thẩm quyền về các chính sách ưu đãi tại dự thảo Bộ luật theo quy định.
Chính phủ thống nhất quan điểm, chính sách ưu đãi chỉ đi vào thực chất khi có tiêu chí định lượng, cam kết rõ ràng và cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Trên cơ sở đó, dự thảo Bộ luật sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng quy định rõ đối tượng, điều kiện, thời hạn, mức hưởng và cơ chế giám sát, hậu kiểm; đồng thời bổ sung đánh giá tác động đối với ngân sách nhà nước, bảo đảm phù hợp với khả năng huy động nguồn lực trong từng giai đoạn.
Về đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy và cảng cạn, Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan chủ trì rà soát, chỉnh lý dự thảo Bộ luật nhằm bảo đảm kết nối cảng biển, cảng thủy nội địa, cảng cạn với mạng lưới giao thông đường thủy.
Đồng thời, làm rõ tiêu chí phân loại cảng, bến và công trình đường thủy; hoàn thiện các quy định về tiêu chuẩn an toàn và quy định chuyển tiếp, hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Đối với thủ tục đầu tư và quy định về nhà đầu tư chiến lược, Chính phủ sẽ chỉ đạo rà soát cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý chuyên ngành với địa phương; hoàn thiện tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược gắn với năng lực thực hiện dự án, bảo đảm minh bạch và phù hợp với pháp luật về đầu tư.
Cùng với đó, dự thảo sẽ được hoàn thiện theo hướng gắn việc bàn giao tài sản kết cấu hạ tầng bến cảng với bàn giao đất, bảo đảm tính liên tục trong hoạt động của công trình; bổ sung hình thức bồi hoàn giá trị đầu tư còn lại nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong xác định trách nhiệm tài chính đối với các dự án hạ tầng đường thủy.
Về phát triển công nghiệp hàng hải, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, chương về công nghiệp hàng hải sẽ được hoàn thiện để làm rõ các quy định về phát triển công nghiệp đóng tàu và công nghiệp hỗ trợ.
Dự thảo cũng sẽ bổ sung quy định về phát triển các trung tâm cơ khí chuyên ngành, liên kết chuỗi sản xuất nhằm từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, năng lực tự chủ, đồng thời bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh.
Đối với cơ chế thí điểm có kiểm soát công nghệ sản xuất mới, sản phẩm mới, Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo rà soát, xác định rõ điều kiện, phạm vi và hoàn thiện theo hướng chỉ quy định khung, bảo đảm đúng thẩm quyền của Quốc hội.
Về vận tải hàng hóa, hành khách và hỗ trợ vận tải, dự thảo Bộ luật sẽ tiếp tục làm rõ chủ thể, quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng vận chuyển; việc thay thế hàng hóa, sử dụng vận đơn điện tử, vận tải hành khách tham quan du lịch.
Đồng thời, hoàn thiện cơ chế công khai, minh bạch phụ thu giá dịch vụ theo nguyên tắc không làm phát sinh thủ tục hành chính mới, gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp.
Về bảo đảm an toàn hàng hải và đường thủy, Chính phủ sẽ chỉ đạo hoàn thiện các quy định về an toàn đối với từng nhóm phương tiện, tuyến và loại hình khai thác, nhất là hoạt động tham quan du lịch trên hồ, hồ chứa và các hành trình khép kín.
Đối với tàu hoạt động trên tuyến vận tải ven biển, cơ quan chủ trì sẽ tiếp tục đánh giá tác động đối với người dân, doanh nghiệp để hoàn thiện quy định về lộ trình chuyển đổi, bảo đảm tính khả thi khi thực hiện.
Về quản lý nhà nước, quản trị dữ liệu và cơ chế phí, lệ phí, dự thảo Bộ luật sẽ tiếp tục được rà soát nhằm phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, việc bàn giao tuyến, tài sản và phân cấp cho địa phương phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực và năng lực thực thi.
Đối với cơ chế để lại một phần số phí thu được và phạm vi dịch vụ an toàn hàng hải do doanh nghiệp nhà nước cung cấp, Chính phủ sẽ chỉ đạo các bộ, ngành liên quan tiếp tục làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý; đánh giá riêng từng nhiệm vụ để bảo đảm phù hợp với pháp luật về phí, lệ phí và ngân sách nhà nước.
Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan của Quốc hội tiếp thu tối đa ý kiến đại biểu; rà soát, bảo đảm đồng bộ với các luật có liên quan, hoàn thiện dự thảo trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XVI.
Diệp Anh