An ninh môi trường – nền tảng để phát triển bền vững

(Chinhphu.vn) – Những thách thức phi truyền thống, đặc biệt là biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên và khủng hoảng hệ sinh thái đang tác động trực tiếp đến nền tảng phát triển, sinh kế của người dân, ổn định kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh đó, việc Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 15-CT/TW về bảo đảm an ninh môi trường mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện bước phát triển trong tư duy lãnh đạo của Đảng khi đặt bảo đảm an ninh môi trường trong tổng thể chiến lược bả
An ninh môi trường – nền tảng để phát triển bền vững - Ảnh 1.

Chỉ thị số 15-CT/TW yêu cầu phát huy vai trò của các tổ chức, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư trong nhận diện, phòng ngừa, phát hiện, giám sát và tham gia ứng phó các nguy cơ, rủi ro môi trường - Ảnh minh họa

Chỉ thị số 15-CT/TW không chỉ là sự khẳng định tầm quan trọng của công tác bảo vệ môi trường, mà còn là yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy xử lý, khắc phục hậu quả sang phòng ngừa chủ động; từ quản lý theo từng lĩnh vực sang quản trị rủi ro tổng thể; từ trách nhiệm riêng của ngành môi trường sang trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội.

Phóng viên Báo Điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Thế Chinh – Phó Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam xung quanh ý nghĩa của Chỉ thị 15-CT/TW, những yêu cầu đặt ra đối với tư duy quản trị môi trường cũng như các giải pháp đưa chủ trương của Đảng vào cuộc sống,

Chỉ thị 15-CT/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh môi trường được ban hành trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng. Theo ông, đâu là những vấn đề thực tiễn đặt ra khiến việc ban hành một Chỉ thị về an ninh môi trường trở nên cấp thiết?

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh: Tôi cho rằng, việc ban hành Chỉ thị về an ninh môi trường là cần thiết để giải quyết những vấn đề thực tiễn. Bối cảnh phát triển nền kinh tế đặt ra yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nhất là chuyển đổi cách thức sử dụng năng lượng; tăng dần năng lượng tái tạo, hạn chế, giảm dần năng lượng sử dụng nguồn tài nguyên hóa thạch.

Những vấn đề đặt ra yêu cầu đảm bảo an ninh môi trường đó là:

Thứ nhất, ô nhiễm môi trường đang có nguy cơ đe dọa chất lượng môi trường sống và gây ra những thiệt hại cho hoạt động kinh tế, tăng trưởng không bền vững, nhất là tại các đô thị lớn, khu vực làng nghề, các khu công nghiệp. Trong hoạt động sản xuất nông nghiệp, việc lạm dụng thuốc trừ sâu, phân bón hóa học không an toàn là nguy cơ dẫn đến ô nhiễm, suy thoái đất, nguồn nước. Minh chứng cho những nhận định này đó là ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh; ô nhiễm nguồn nước mặt thấy rõ như hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, sông Nhuệ-Đáy…

Thứ hai, suy giảm đa dạng sinh học và hệ sinh thái là thách thức không nhỏ đối với an ninh môi trường. Sự suy giảm đa dạng sinh học do thiếu sự kiểm soát và quản lý trong các hoạt động kinh tế, do nhận thức chưa đầy đủ của chính quyền các cấp và người dân, doanh nghiệp. Điều này đặt ra những thách thức cho môi trường trong việc bảo tồn, phục hồi và duy trì sự đa dạng sinh học và hệ sinh thái. Sự xâm nhập của sinh vật ngoại lai cũng là thách thức không nhỏ đối với vấn đề an ninh môi trường.

Thứ ba, việc bảo đảm an ninh môi trường chưa được lãnh đạo các cấp hiểu đúng và hiểu đủ trong chỉ đạo phát triển kinh tế-xã hội.

Thứ tư, để đảm bảo tăng trưởng nhanh, bền vững, thực hiện chuyển đổi xanh đòi hỏi phải chú trọng an ninh môi trường. Bởi lẽ, môi trường là một trong ba trụ cột của phát triển bền vững (Kinh tế, Xã hội và Môi trường). Chuyển đổi xanh có hai nội dung lớn cần thực hiện đó là: chuyển đổi sử dụng năng lượng cho hoạt động kinh tế xã hội, ưu tiên sử dụng năng lượng tái tạo, giảm và không phát thải khí nhà kính và Giảm thiểu tối đa chất thải ra môi trường (chất thải rắn, nước thải và khí thải), duy trì được hệ sinh thái tự nhiên.

Xin ông cho biết an ninh môi trường có điểm gì khác biệt so với cách tiếp cận truyền thống về bảo vệ môi trường?

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh: Sự khác biệt cơ bản là an ninh môi trường đặt môi trường là một phần cốt lõi của an ninh quốc gia và an ninh con người; đặt con người và sự phát triển bền vững làm trung tâm, xác định rõ những ảnh hưởng từ môi trường đe dọa tới con người và hoạt động kinh tế xã hội. Cách tiếp cận trước đây chưa chú trọng tới những vấn đề liên quan đến sự cố, rủi ro môi trường, cách xử lý thường mang tính cục bộ, phân tán (xử lý ô nhiễm tại một nhà máy, dòng sông, khu công nghiệp, đô thị cụ thể...).

Theo ông, đâu là những thách thức lớn nhất trong bảo đảm an ninh môi trường tại Việt Nam hiện nay?

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh: Từ thực tiễn có thể thấy vấn đề bảo đảm an ninh môi trường đang phải đối mặt với 3 thách thức lớn nhất:

Thứ nhất, đó là nhận thức chưa đầy đủ về an ninh môi trường, nhất là đối với lãnh đạo các cấp trong chỉ đạo, điều hành và triển khai thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội.

Thứ hai, sự chuẩn bị hạ tầng cho những sự cố và rủi ro môi trường trong phòng ngừa và xử lý chưa được quan tâm đúng mức. Hiện nay, chúng ta có những đơn vị chuyên môn để xử lý các sự cố, rủi ro môi trường. Tuy nhiên cần có sự rà soát đánh giá đầy đủ hơn về cơ sở hạ tầng để đảm bảo phòng ngừa và xử lý kịp thời những sự cố, rủi ro môi trường trong mọi tình huống.

Thứ ba, an ninh môi trường là vấn đề rộng, có tính chuyên ngành, trong khi đó Việt Nam mới tiếp cận nội dung này, đây là thách thức không nhỏ trong công tác triển khai thực hiện. Vì vậy, sự phối hợp giữa cơ quan an ninh và cơ quan môi trường và các bên liên quan khác từ trung ương đến địa phương để xử lý những vấn đề thuộc về an ninh môi trường cần được thực hiện đồng bộ, hiệu quả hơn.

Chỉ thị 15-CT/TW nhấn mạnh việc tạo đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu phục vụ quản trị an ninh môi trường. Theo ông, Việt Nam cần ưu tiên những giải pháp khoa học, công nghệ và dữ liệu nào để hiện thực hóa yêu cầu này?

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh: Tôi cho rằng, giải pháp khoa học, công nghệ và dữ liệu rất cần thiết. Yêu cầu đặt ra là cần xây dựng hệ thống giám sát, phân tích, dự báo, cảnh báo… để ứng dụng vào thực tiễn trong bảo đảm an ninh môi trường của Việt Nam. Các nhà khoa học chuyên ngành liên quan của Việt Nam cần vào cuộc và tham vấn kinh nghiệm quốc tế để triển khai thực hiện các nội dung này. Tôi cho rằng, giải pháp tối ưu là từ Chỉ thị 15-CT/TW của Bộ Chính trị, Chính phủ giao Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng một chương trình khoa học công nghệ về an ninh môi trường để có lộ trình và giải pháp cụ thể.

Về giải pháp dữ liệu, cần thiết phải thiết kế và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về an ninh môi trường do Bộ Công an chủ trì và quản lý trên cơ sở phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ ngành liên quan khác và các tỉnh/thành trong cả nước.

Chỉ thị 15-CT/TW đề cập vai trò của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng trong nhận diện, phòng ngừa, giám sát và ứng phó với các nguy cơ môi trường. Làm thế nào để những chủ thể này thực sự trở thành lực lượng tham gia bảo đảm an ninh môi trường, thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng các chính sách bảo vệ môi trường, thưa ông?

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh: Để người dân, doanh nghiệp và cộng đồng thực sự trở thành lực lượng tham gia bảo đảm an ninh môi trường, tôi cho rằng công tác truyền thông, nâng cao nhận thức cho người dân, doanh nghiệp và cộng đồng về an ninh môi trường cần tập trung vào nội dung nhận diện, phòng ngừa, giám sát và ứng phó với các nguy cơ môi trường cụ thể, thiết thực, sát sườn với thực tế cuộc sống, sinh hoạt hằng ngày.

Thứ hai, cần tăng cường vai trò chỉ đạo, giám sát của người đứng đầu sát với người dân như trưởng thôn, chủ doanh nghiệp, già làng, trưởng bản, người có uy tín với cộng đồng.

Thứ ba, sử dụng công nghệ để chia sẻ đầy đủ thông tin, nguy cơ về an ninh môi trường đối với người dân, doanh nghiệp và cộng đồng, giúp người dân tiếp cận nhanh và thuận tiện nhất.

Thứ tư, cơ quan công an địa phương cấp xã/phường là đơn vị đầu mối, theo dõi, giám sát và chịu trách nhiệm chính về an ninh môi trường tại địa bàn cơ sở.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Thu Cúc

Tham khảo thêm
Chỉ thị của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh môi trường trong thời kỳ mớiAn ninh môi trường – nền tảng để phát triển bền vững - Ảnh 2.
Tham khảo thêm
Phát huy trí tuệ sinh viên trong giải quyết các vấn đề môi trườngAn ninh môi trường – nền tảng để phát triển bền vững - Ảnh 3.
Tham khảo thêm
Tăng cường xử lý chất thải, bảo vệ môi trường gắn với sản xuất nông nghiệpAn ninh môi trường – nền tảng để phát triển bền vững - Ảnh 4.
Tham khảo thêm
Xác định đối tượng chịu trách nhiệm trong vi phạm về môi trườngAn ninh môi trường – nền tảng để phát triển bền vững - Ảnh 5.