Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất) - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất).
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, việc xây dựng dự án Luật NSNN (hợp nhất) là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế tài chính - ngân sách, nâng cao hiệu quả phân bổ, quản lý, sử dụng nguồn lực công và tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư công. Thực tiễn cho thấy, dù Luật NSNN năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) đã tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, nhưng việc quản lý vốn đầu tư công từ NSNN vẫn chịu đồng thời hai quy trình pháp luật, gây giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự và trách nhiệm. Trong bối cảnh tổ chức bộ máy tài chính - kế hoạch đã được hợp nhất ở Trung ương và địa phương, việc tiếp tục duy trì hai hệ thống pháp luật riêng không còn phù hợp. Do đó, việc ban hành Luật NSNN (hợp nhất) hợp nhất hai Luật, đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định sẽ góp phần bảo đảm đồng bộ, thống nhất, giảm thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao kỷ luật tài khóa và hiệu quả đầu tư công.
Tiếp tục phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động, linh hoạt cho các cấp, các ngành, địa phươngLuật được xây dựng nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; phân cấp nguồn thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương theo hướng bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, tăng tính chủ động của ngân sách địa phương. Tiếp tục phân định trách nhiệm, quyền hạn giữa Trung ương và địa phương, gắn với quyền và trách nhiệm của từng cấp; tiếp tục phân cấp, phân quyền cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp trong điều hành dự toán ngân sách hằng năm, kế hoạch tài chính 5 năm, trong ban hành cơ chế, chính sách thu, chi ngân sách nhà nước, đầu tư công; đồng thời tăng cường công khai, minh bạch, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Quan điểm xây dựng Luật là bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ; Luật quy định các vấn đề khung, vấn đề mang tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, giao Chính phủ quy định chi tiết về quy trình, thủ tục và những nội dung thường có biến động; kế thừa các quy định hiện hành còn phù hợp, có tinh chỉnh để đáp ứng yêu cầu thực tiễn; luật hóa những vấn đề đã rõ, đã được thực tế kiểm nghiệm; tiếp tục phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động, linh hoạt cho các cấp, các ngành, địa phương, đi đôi với trách nhiệm của từng chủ thể.
Phạm vi điều chỉnh lập, chấp hành, kiểm toán, quyết toán, công khai, giám sát ngân sách nhà nước; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan trong lĩnh vực ngân sách nhà nước; lập, thẩm định, phê duyệt, quyết định, theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án, nhiệm vụ đầu tư công; quản lý, sử dụng vốn đầu tư từ nguồn thu hợp pháp của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư.
Đối tượng áp dụng của Luật gồm các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đơn vị sự nghiệp công lập và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến ngân sách nhà nước.
Dự thảo Luật được xây dựng trên kết cấu, bố cục của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025; các nội dung của Luật Đầu tư công được giản lược, lồng ghép và đưa vào các chương, điều, khoản tương ứng; nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được quy định tại chương riêng; các nội dung mang tính kỹ thuật được giao Chính phủ quy định chi tiết.
Dự thảo Luật kế thừa các nội dung của Luật Ngân sách nhà nước còn phù hợp về đối tượng áp dụng, hệ thống ngân sách nhà nước, kế toán, quyết toán thu, chi ngân sách, nguyên tắc cân đối ngân sách, năm ngân sách, phân bổ và giao dự toán, tổ chức thu, ứng trước dự toán ngân sách năm sau, quản lý, sử dụng ngân sách của đơn vị sử dụng ngân sách, xử lý kết dư ngân sách, tạm cấp ngân sách, tổ chức điều hành ngân sách, quản lý ngân quỹ nhà nước, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan trong lập, quyết định, chấp hành và quyết toán ngân sách hằng năm.
Đồng thời, kế thừa các nội dung của Luật Đầu tư công còn phù hợp về khái niệm, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan trong đầu tư công; nguyên tắc, điều kiện bố trí vốn; thời gian bố trí vốn thực hiện dự án; chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, phân loại dự án, thẩm quyền, trình tự, hồ sơ, điều kiện quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, điều chỉnh, theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án đầu tư công.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện 12 nội dung. Trong đó có sửa đổi, bổ sung quy định về áp dụng pháp luật đối với quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp; lập dự toán, thanh toán, quyết toán chi ngân sách nhà nước đầu tư, bổ sung vốn nhà nước vào doanh nghiệp; quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước tại dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư; Sửa đổi các khái niệm về chi đầu tư phát triển, dự phòng ngân sách, kết dư ngân sách, chương trình mục tiêu quốc gia, vốn đầu tư công; chuyển khái niệm kế hoạch vốn đầu tư công hằng năm thành dự toán chi đầu tư công hằng năm để thống nhất trong quy trình ngân sách; Sửa đổi, bổ sung chức năng, nhiệm vụ của Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ, cơ quan trung ương trong ban hành, phối hợp ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức, mức chi; tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật và tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách; Sửa đổi, bổ sung các quy định về nguồn thu của ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương; sử dụng bội chi ngân sách địa phương cho đầu tư; nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã; nguyên tắc ban hành chính sách, chế độ mới và trách nhiệm của ngân sách các cấp; Sửa đổi, bổ sung quy định về sử dụng dự phòng cho các dự án ngoài danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm; sử dụng nguồn tăng thu, dự toán chi còn lại cho các chương trình, nhiệm vụ quan trọng; sửa đổi, bổ sung thời gian tạm ứng, điều kiện tạm ứng từ Quỹ dự trữ tài chính;…
Dự thảo Luật cũng bổ sung mới 8 nội dung. Trong đó có bổ sung một số khái niệm về kế hoạch tài chính 5 năm, nhiệm vụ đầu tư công, nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác ở Trung ương; bổ sung cơ chế Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm đối với chương trình, dự án, nhiệm vụ chưa đủ điều kiện triển khai, giải ngân, đồng thời bổ sung danh mục nhiệm vụ, dự án mới đã hoàn thiện thủ tục đầu tư, có thể thực hiện giải ngân dự toán hằng năm nhằm phát huy hiệu quả nguồn vốn, tránh tình trạng giữ vốn; bổ sung quy định về đánh giá hiệu quả đầu tư công. Theo đó, chương trình, dự án, nhiệm vụ phải được đánh giá hiệu quả đầu tư xuyên suốt trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện và vận hành, khai thác sau đầu tư; việc đánh giá hiệu quả đầu tư gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực kết cấu hạ tầng, cải thiện đời sống và an sinh xã hội mà Nhân dân được thụ hưởng;
Bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn của Chính phủ trong xây dựng, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết về Quy chế thẩm tra, quyết định kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia, dự toán ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách Trung ương và phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước hằng năm; đồng thời quy định quy chế thẩm tra, quyết định kế hoạch tài chính 05 năm tỉnh, thành phố, dự toán, phân bổ và phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương hằng năm;
Bổ sung trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong tổng hợp, đề xuất phân bổ các nguồn dự toán chưa phân bổ chi tiết, dự phòng, tăng thu và dự toán chi còn lại của ngân sách trung ương cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; hướng dẫn, tổng hợp và đề xuất tổng mức chi đầu tư công 5 năm nguồn ngân sách nhà nước cho lĩnh vực này, bao gồm cả ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương; Bổ sung nội dung yêu cầu các bộ, cơ quan Trung ương, địa phương phải làm rõ nguyên tắc, căn cứ để xác định sơ bộ tổng mức đầu tư trong nội dung báo cáo chủ trương đầu tư. Bổ sung nội dung việc quyết định đầu tư dự án nhóm C chỉ được thực hiện sau khi có ý kiến của cấp có thẩm quyền về sự cần thiết và nguồn vốn, khả năng cân đối vốn của dự án…
Bên cạnh đó, dự thảo Luật bỏ quy định điều kiện được chi từ Quỹ dự trữ tài chính cho ngân sách phải sau khi đã sử dụng hết dự phòng ngân sách; bỏ quy định quyết toán chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình đầu tư công khi hoàn thành chương trình; bỏ các quy định của Luật Đầu tư công về lập, trình, phê duyệt kế hoạch đầu tư công trung hạn và phân bổ, giao kế hoạch đầu tư công hằng năm do các nội dung này đã được tích hợp vào kế hoạch tài chính 5 năm và quy trình phân bổ, giao dự toán chi ngân sách Nhà nước hằng năm.
Cắt giảm thủ tục Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải báo cáo Hội đồng nhân dân cùng cấp cho phép chuyển nguồn dự toán chi đầu tư công nguồn ngân sách trung ương do đã phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; đồng thời cắt giảm trình tự, thủ tục lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư đối với các dự án đầu tư công nhóm C (tích hợp các nội dung tại bước phê duyệt chủ trương đầu tư vào quy trình xem xét quyết định đầu tư dự án nhóm C).
Dự thảo Luật gồm 10 chương, 103 điều.
Quốc hội nghe báo cáo về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất) - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc
Báo cáo thẩm tra Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) do Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất) nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tài chính công, đổi mới và nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ, sử dụng nguồn lực của Nhà nước; đồng thời khắc phục những hạn chế, vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật NSNN và Luật Đầu tư công.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội đã xem xét, cho ý kiến về định hướng xây dựng dự án Luật NSNN (hợp nhất). Trên cơ sở ý kiến đại biểu Quốc hội, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội, hoàn thiện dự án Luật. Dự thảo Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất) trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 có 10 chương, 103 điều, được xây dựng trên cơ sở kế thừa, tích hợp các quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công. Hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, nghiêm túc và cơ bản bảo đảm các thành phần theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật nhằm bảo đảm đủ điều kiện triển khai ngay khi Luật có hiệu lực thi hành, đây là yêu cầu quyết định đến tính khả thi của Luật.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính và ý kiến các cơ quan tham gia thẩm tra nhận thấy, mục tiêu, quan điểm và các định hướng lớn của dự án Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, dự thảo Luật cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp; chưa phát hiện quy định có nội dung trái với Hiến pháp và các nguyên tắc pháp lý có liên quan. Tuy nhiên, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ quy định, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Ủy ban ban Kinh tế và Tài chính cũng cơ bản nhất trí với nhiều nội dung tiếp thu, chỉnh lý và giải trình của Cơ quan soạn thảo.
Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, Ủy ban ban Kinh tế và Tài chính đề nghị, về chi đầu tư phát triển, cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ quy định về phạm vi, đối tượng chi đầu tư phát triển và các khái niệm liên quan để bảo đảm bao quát đầy đủ các trường hợp, rõ ràng, thống nhất và phù hợp với yêu cầu quản lý, tổ chức thực hiện.
Về phân cấp, phân quyền và nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, dự án Luật đã có bước đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền trong quản lý NSNN và đầu tư công, trong đó có việc tăng cường giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung và phân cấp thẩm quyền cho chính quyền địa phương. Ủy ban Kinh tế và Tài chính và ý kiến tham gia thẩm tra của các cơ quan đề nghị Cơ quan soạn thảo rà soát các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan nhà nước trong dự thảo Luật để bảo đảm tính thống nhất, tránh trùng lặp với Hiến pháp và các luật có liên quan; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, tránh trùng lặp, bỏ sót và tạo thuận lợi cho việc tổ chức thực hiện…
Diệp Anh
