Kinh tế tư nhân vẫn đối mặt rào cản về tiếp cận vốn, đất đai
Phát biểu tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp chủ đề "Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng" sáng18/7, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, mục tiêu tăng trưởng ở mức 2 con số trong những năm tới đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức điều hành.
Do đó, cần chuyển từ tư duy "ổn định để phát triển" sang "ổn định để bứt phá"; từ "cải thiện môi trường kinh doanh" sang "kiến tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia"; từ "hỗ trợ doanh nghiệp" sang "trao quyền, tạo điều kiện và đồng hành để doanh nghiệp phát triển".
Đến hết tháng 6 năm 2026, cả nước có gần 1,062 triệu doanh nghiệp đang hoạt động với tổng vốn đăng ký trên 30,6 triệu tỷ đồng. Khu vực doanh nghiệp đóng góp trên 60% GDP, tạo việc làm cho hơn 17,6 triệu lao động và chiếm tỷ trọng chủ yếu trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước.
Đối với khu vực doanh nghiệp tư nhân, đây tiếp tục là động lực quan trọng của nền kinh tế khi chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp và 78,2% tổng vốn đăng ký. Khu vực này giữ vai trò chủ lực trong huy động nguồn lực xã hội, tạo việc làm và đóng góp ngân sách Nhà nước.
Riêng 6 tháng đầu năm 2026, thu ngân sách từ khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh ước đạt 381.400 tỷ đồng, tăng 47,1% so với cùng kỳ. Trong tổng số 564 công trình, dự án được khởi công, khánh thành đồng loạt trong năm 2025, khu vực tư nhân đóng góp khoảng 3,84 triệu tỷ đồng, tương đương 74,6% tổng vốn đầu tư.
Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, khu vực kinh tế tư nhân vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản về tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và thị trường; quy mô doanh nghiệp còn nhỏ, năng lực quản trị và sức cạnh tranh chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng.
Đối với doanh nghiệp Nhà nước, mặc dù chỉ có 695 doanh nghiệp, nhưng đang nắm giữ nhiều nguồn lực trọng yếu của nền kinh tế trong các lĩnh vực năng lượng, hạ tầng, viễn thông, tài chính, vận tải, khai khoáng và quốc phòng, an ninh. Năm 2025, khu vực này có tổng tài sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu 2,02 triệu tỷ đồng, doanh thu gần 2,9 triệu tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế khoảng 261.000 tỷ đồng.
Đối với khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đến nay có 41.874 doanh nghiệp đang hoạt động với 47.132 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký đạt trên 562,7 tỷ USD. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký mới, điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần đạt trên 34,65 tỷ USD, tăng 61%; vốn thực hiện đạt trên 13 tỷ USD, tăng 11,2%.
Nhìn tổng thể, cả 3 khu vực doanh nghiệp đều có những lợi thế và đóng góp quan trọng đối với nền kinh tế. Tuy nhiên, sự liên kết giữa doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp FDI còn thiếu chặt chẽ; chưa hình thành được các chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng nội địa có sức lan tỏa lớn.
6 vướng mắc lớn của cộng đồng doanh nghiệp
Theo Bộ trưởng Tài chính, qua tổng hợp ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp và kết quả rà soát của các bộ, ngành, có thể khái quát những khó khăn, vướng mắc hiện nay thành 6 nhóm vấn đề lớn.
Thứ nhất, về thể chế và tổ chức thực hiện. Đây vẫn là điểm nghẽn lớn nhất. Một số quy định pháp luật còn chồng chéo, thiếu đồng bộ; việc ban hành văn bản hướng dẫn ở một số lĩnh vực còn chậm; cách hiểu và tổ chức thực hiện giữa các cơ quan, địa phương chưa thống nhất.
Thứ hai, về tiếp cận các nguồn lực phát triển. Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận tín dụng, đất đai và các nguồn lực sản xuất. Thị trường vốn, quỹ đầu tư, cho thuê tài chính và các kênh huy động vốn trung, dài hạn chưa phát huy đầy đủ vai trò. Những vướng mắc về quỹ đất, xác định giá đất, giải phóng mặt bằng và thực hiện nghĩa vụ tài chính tiếp tục làm tăng chi phí, kéo dài thời gian đầu tư.
Đại diện các doanh nghiệp tham dự hội nghị (Ảnh: VGP).
Thứ ba, về chi phí sản xuất, kinh doanh và dòng tiền. Giá nguyên liệu, năng lượng, logistics, vốn và lao động vẫn ở mức cao; trong khi các yêu cầu mới về tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội làm gia tăng chi phí tuân thủ. Việc chậm thanh toán, hoàn thuế, giải ngân hoặc xử lý các thủ tục liên quan cũng tạo thêm áp lực đối với dòng tiền và vốn lưu động của doanh nghiệp.
Thứ tư, về thị trường và chuỗi cung ứng. Xu hướng bảo hộ thương mại, các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu về ESG, giảm phát thải và cơ chế điều chỉnh carbon đang đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam. Trong khi đó, thị trường trong nước và các chuỗi cung ứng nội địa vẫn chưa phát huy đầy đủ vai trò là bệ đỡ cho doanh nghiệp phát triển.
Thứ năm, về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực. Cơ chế khuyến khích nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm mới chưa thật sự mạnh; liên kết giữa doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, trường đại học còn hạn chế. Nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là nhân lực số, nhân lực công nghệ và lao động kỹ thuật, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Thứ sáu, về liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp. Mối liên kết giữa doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài còn lỏng lẻo. Việc chia sẻ thị trường, chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng và hình thành các chuỗi giá trị trong nước còn nhiều hạn chế, làm giảm hiệu quả lan tỏa của các nguồn lực và ảnh hưởng đến năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Phát triển mô hình "doanh nghiệp 1 người" để thúc đẩy khởi nghiệp
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, việc khơi thông và huy động nguồn lực từ các thành phần kinh tế, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp, cần đặt trong tổng thể mục tiêu tăng trưởng cao, nâng cao năng lực nội sinh, sức chống chịu và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Vì vậy, các nhiệm vụ, giải pháp thời gian tới phải quán triệt đầy đủ tinh thần của Kết luận số 18, Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 79 về phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 10 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
Đối với khu vực doanh nghiệp nói chung, Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện thực chất môi trường đầu tư, kinh doanh. Bộ Tài chính cũng kiến nghị tái thiết kế thủ tục hành chính trên nền tảng số thay vì chỉ số hóa hồ sơ giấy, hướng tới mục tiêu doanh nghiệp chỉ phải cung cấp thông tin một lần, các cơ quan kết nối và chia sẻ dữ liệu, công khai tiến độ xử lý hồ sơ và tự động cảnh báo đối với hồ sơ quá hạn.
Hơn nữa, một trong những giải pháp trọng tâm là khơi thông dòng vốn và dòng tiền thông qua việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu, hợp đồng, đơn hàng và các khoản phải thu; mở rộng phạm vi tài sản bảo đảm đối với động sản, hàng tồn kho, tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, sở hữu trí tuệ, phần mềm và dữ liệu.
Để giảm chi phí sản xuất, kinh doanh và chi phí tuân thủ, Bộ Tài chính đề nghị thống nhất mã hàng, tiêu chuẩn, quy chuẩn và phương pháp kiểm tra; công nhận kết quả thử nghiệm, chứng nhận còn hiệu lực; áp dụng phân loại rủi ro để miễn, giảm kiểm tra đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt.
Đối với khu vực tư nhân, Bộ Tài chính đề nghị bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận vốn, đất đai, đầu tư công, mua sắm công và các dự án hạ tầng; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuẩn hóa quản trị, kế toán, công nghệ và tiêu chuẩn để mở rộng quy mô, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị; phát triển mô hình "doanh nghiệp 1 người" nhằm thúc đẩy khởi nghiệp và khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp.
Trong khi đó, khu vực FDI cần chuyển trọng tâm thu hút đầu tư từ số lượng sang chất lượng, ưu tiên công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, năng lượng sạch, hạ tầng số và công nghiệp hỗ trợ; đồng thời gắn ưu đãi đầu tư với kết quả chuyển giao công nghệ.
