Ở đâu đó trong một nhà kho, xưởng sửa chữa hay một container vận chuyển, có những linh kiện tiêm kích F-35 thuộc sở hữu của Lầu Năm Góc – những thứ đã được thanh toán nhưng nay không thể tìm thấy.
Thực tế là có rất nhiều linh kiện như vậy. Theo Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ (GAO), những người chịu trách nhiệm hiện vẫn không có hồ sơ để xác định chính xác số lượng linh kiện bị thất lạc là bao nhiêu.
Đầu tuần này, GAO – được mệnh danh là "cơ quan kiểm toán của Quốc hội Mỹ" – đã công bố một báo cáo kêu gọi Lầu Năm Góc tăng cường giám sát đối với số linh kiện trị giá hàng chục tỷ USD trong chương trình F-35.
Báo cáo này đã phơi bày một thực tế đáng báo động về công tác hậu cần cho dòng tiêm kích đắt đỏ nhất thế giới: Lầu Năm Góc hiện nắm giữ một kho linh kiện thay thế khổng lồ nhưng lại không thể theo dõi hiệu quả, khiến hàng triệu linh kiện rơi vào tình trạng thất lạc hoặc ngoài tầm kiểm soát.
Một chiếc tiêm kích F-35C trên tàu sân bay USS John F. Kennedy. Ảnh: Military Watch
Kho linh kiện 31 tỷ USD với những lỗ hổng dữ liệu trầm trọng
Chương trình tiêm kích tàng hình F-35 Lightning II vận hành dựa trên một kho linh kiện dự trữ dùng chung toàn cầu. Theo cơ chế này, Không quân, Hải quân, Thủy quân lục chiến Mỹ cùng các đối tác quốc tế đều lấy động cơ, lốp, bu lông và thiết bị hỗ trợ từ cùng một nguồn.
Về lý thuyết, cách làm này tiết kiệm chi phí. Trên thực tế, GAO chỉ ra rằng hệ thống chỉ hoạt động hiệu quả khi đơn vị quản lý nắm rõ chính xác những gì đang nằm trên kệ.
Theo báo cáo của GAO, chương trình F-35 hiện sở hữu khoảng 26 triệu linh kiện thay thế với tổng giá trị ước tính lên tới 31 tỷ USD, được phân bổ tại hơn 700 cơ sở do cả chính phủ lẫn các nhà thầu quản lý trên toàn thế giới.
Tuy nhiên, hệ thống phần mềm quản trị hậu cần doanh nghiệp ELMS mà Văn phòng quản lý chương trình F-35 (JPO) thuộc Lầu Năm Góc đang sử dụng lại chứa đựng các dữ liệu được đánh giá là "không chính xác, không đầy đủ" và không được cập nhật theo thời gian thực.
Theo báo cáo của GAO, tính đến tháng 3/2026, có khoảng 17.000 linh kiện đang trong quá trình bảo dưỡng hoặc sửa chữa với giá trị ước tính khoảng 1,3 tỷ USD (thậm chí có thể lên tới 2,5 tỷ USD theo đánh giá của các quan chức quốc phòng) chưa bao giờ được đưa vào hệ thống quản lý.
Thêm vào đó, dữ liệu hiện có cũng kém chất lượng. Chỉ 29% hồ sơ linh kiện trong bản nộp của nhà thầu tháng 12/2025 có số sê-ri, và chỉ 43% có Mã số Kho Quốc gia.
Thậm chí, một số linh kiện còn được ghi nhận với mức giá vỏn vẹn 1 cent hoặc thấp hơn – điều mà GAO khẳng định là lỗi dữ liệu chứ không phải giá trị thực của món đồ.
Các máy bay F-35A Lightning II nằm trên đường băng trong khuôn khổ cuộc tập trận Cobra Warrior 26-2 tại căn cứ không quân RAF Lakenheath, Anh, ngày 15/9/2026. Ảnh: Türkiye Today
Hơn 1 triệu linh kiện F-35 vẫn "bặt vô âm tín"
Đây không phải là lần đầu tiên GAO tiến hành kiểm tra. Đáng chú ý, báo cáo mới nhất xác nhận rằng hơn 1 triệu linh kiện máy bay F-35 với trị giá hơn 85 triệu USD từng được phát hiện "biến mất" trong đợt kiểm tra trước đó của GAO, thực hiện từ tháng 5/2018 đến tháng 10/2022, cho đến nay vẫn chưa rõ số phận.
Cho đến nay, JPO vẫn không thể nắm bắt được tình trạng của số linh kiện thất lạc này. Nguyên nhân cốt lõi một phần xuất phát từ sự thiếu đồng bộ về cơ sở hạ tầng công nghệ.
Các hệ thống quản lý tài sản độc quyền của Lockheed Martin và Pratt & Whitney không kết nối trực tiếp với hệ thống của chính phủ. Do đó, JPO phải phụ thuộc vào các đợt tải dữ liệu định kỳ từ nhà thầu. Vì dữ liệu kho chung này chỉ được cập nhật theo quý, nên đôi khi các bản ghi đã lỗi thời hơn 3 tháng.
Các đợt kiểm kiểm kê vật lý tốn kém – bao gồm ít nhất 17 triệu USD chi phí từ năm tài chính 2020 (với 12 triệu USD vào năm 2019 và 5,5 triệu USD vào năm 2025) – vẫn chưa thể xác minh đầy đủ sự tồn tại của từng linh kiện.
Hệ lụy đối với khả năng sẵn sàng chiến đấu
Sự thất thoát và thiếu hụt dữ liệu không chỉ là bài toán khó đối với các kiểm toán viên mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sẵn sàng chiến đấu của toàn bộ phi đội.
Lầu Năm Góc hiện đang theo đuổi sáng kiến có tên là "Tái thiết Giải pháp Hỗ trợ Toàn cầu", với khoản đầu tư bổ sung khoảng 13,7 tỷ USD nhằm nâng nguồn cung linh kiện F-35 lên mức yêu cầu.
GAO cảnh báo rằng, nếu không có một hệ thống ghi chép và kiểm kê đáng tin cậy, Lầu Năm Góc sẽ không thể biết chính xác mình cần những linh kiện nào, với số lượng bao nhiêu, hay liệu họ có thể quản lý tốt các khoản đầu tư mua sắm mới hay không.
Trước những lỗ hổng này, GAO đã đưa ra 4 khuyến nghị tập trung vào việc thiết lập quy trình giám sát tổn thất linh kiện, đồng thời chuẩn hóa quy trình và đào tạo cho các sĩ quan quản lý phụ trách tài sản F-35 thuộc quyền sở hữu của chính phủ.
Lầu Năm Góc đồng thuận với tất cả các khuyến nghị trên và cho biết JPO đang tiến hành hiện đại hóa cơ sở hạ tầng quản lý tài sản bằng cách thiết lập các giao diện dữ liệu trực tiếp theo thời gian thực giữa hệ thống chính phủ và hệ thống của nhà thầu chính.
"Sự tích hợp này giải quyết trực tiếp các lỗ hổng hệ thống trước đây, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình xuyên suốt đối với các linh kiện dự phòng của F-35", một phát ngôn viên của JPO cho biết trong một tuyên bố gửi tới tạp chí Air & Space Forces và chuyên trang Breaking Defense ngày 9/11.
F-35 là chương trình vũ khí đắt đỏ nhất trong lịch sử, với tổng chi phí vòng đời được GAO ước tính lên tới hơn 1.900 tỷ USD.
Loại máy bay này có khả năng tổng hợp dữ liệu từ các cảm biến trên khắp chiến trường. Tuy nhiên, theo đánh giá của GAO, hệ thống quản lý linh kiện thay thế của chương trình này vẫn đang gặp khó khăn trong việc xác định chính xác những gì đang thực sự nằm trong kho của mình.
Minh Đức (Theo MiGFlug, Eurasian Times)
