Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Xây dựng) tổ chức Hội nghị trao đổi về công tác kiểm tra khí thải xe ô tô - Ảnh: VGP/PT
Chiều 24/3, Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Xây dựng) tổ chức Hội nghị trao đổi về công tác kiểm tra khí thải xe ô tô.
Một trong những vấn đề nổi cộm được các Hiệp hội, doanh nghiệp quan tâm là quy trình kiểm tra khí thải đối với xe lắp động cơ diesel theo phương pháp gia tốc tự do. Từ ngày 1/3/2026, quy định tại QCVN 85:2025/BNNMT, phương pháp đo độ khói khí thải đối với xe ô tô sử dụng động cơ diesel được thực hiện theo chu trình gia tốc tự do.
Nhiều đơn vị phản ánh rằng việc yêu cầu đạp bàn đạp ga đến hết hành trình trong thời gian dưới 1 giây, đạt tốc độ lớn nhất của động cơ trong thời gian ngắn có thể dẫn đến rủi ro hư hỏng cơ khí nghiêm trọng như cháy bạc biên, gãy tay biên, vỡ lốc máy hay vỡ ống nước làm mát, gãy cánh quạt, đặc biệt đối với các dòng xe đời cũ đã qua nhiều năm sử dụng.
Phương pháp được nhiều quốc gia áp dụng
Ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, phương pháp kiểm tra khí thải bằng gia tốc tự do hiện được nhiều quốc gia áp dụng, đặc biệt là các nước đang phát triển.
Ngoài phương pháp gia tốc tự do, một số nước cũng áp dụng kiểm tra trên bệ thử có tải, phản ánh sát hơn điều kiện vận hành thực tế nhưng đòi hỏi chi phí đầu tư thiết bị lớn và quy trình phức tạp. Hoặc, một số quốc gia phát triển còn sử dụng kiểm tra qua hệ thống OBD (chẩn đoán trên xe), tuy nhiên phương pháp này cũng tiềm ẩn nguy cơ gian lận dữ liệu.
Chia sẻ thêm, PGS.TS Phạm Hữu Tuyến, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, phương pháp tra khí thải bằng gia tốc tự do xuất phát từ yêu cầu phải có một cách kiểm tra nhanh, thuận tiện và phù hợp với số lượng lớn phương tiện đang lưu hành, đồng thời vẫn phản ánh tương đối chính xác đặc tính phát thải của động cơ.
Phương pháp này được quy định tại mục 9.4.2 của TCVN 7663:2007 (ISO 11614:1999) và đã được chuẩn hóa tại Việt Nam từ năm 1991, đồng thời được áp dụng trong hoạt động kiểm định phương tiện cơ giới đường bộ gần 30 năm qua.
Đây cũng là phương pháp chuẩn được áp dụng rộng rãi trên thế giới, được quy định trong UNECE R24 của Liên hợp quốc, Chỉ thị 2014/45/EU của Liên minh châu Âu, tiêu chuẩn GB 3847-2018 của Trung Quốc.
Bên cạnh đó, Tổ chức Kiểm định ô tô quốc tế (CITA) cũng khuyến nghị áp dụng phương pháp đo khí thải động cơ diesel bằng chu trình gia tốc tự do. Nhiều quốc gia trong khu vực như: Malaysia, Indonesia, Philippines… cũng đang sử dụng phương pháp này trong kiểm định phương tiện.
"Gia tốc tự do thực chất tạo ra tải cho động cơ thông qua quán tính của các chi tiết bên trong khi tốc độ thay đổi nhanh. Nhờ đó, phép đo có thể phản ánh được đặc tính phát thải của động cơ mà không cần thiết bị gây tải chuyên dụng.
Bài kiểm tra gia tốc tự do thực tế chỉ ở mức tương đối khắc nghiệt, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với điều kiện vận hành thực tế của phương tiện khi chở tải hoặc di chuyển trên đường xấu. Nếu động cơ không chịu được phép thử này thì rất có thể khi vận hành ngoài thực tế sẽ tiềm ẩn rủi ro lớn hơn", PGS.TS Phạm Hữu Tuyến cho hay.
Việc ký cam kết trước khi kiểm tra khí thải không phải yêu cầu bắt buộc
Đề xuất đạp ga 'nửa hành trình' không phù hợp với nguyên lý hoạt động của động cơ
Liên quan đến đề xuất của Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam kiến nghị chỉ đạp ga khoảng 1/2 hành trình (tương đương 2.000 - 3.000 vòng/phút) đối với xe thế hệ cũ, Cục Đăng kiểm cho biết, không có cơ sở kỹ thuật để chấp thuận do kiến nghị chưa phù hợp với nguyên lý hoạt động của động cơ.
Cục Đăng kiểm Việt Nam phân tích, nếu động cơ xăng kiểm soát vòng tua bằng bướm ga (lượng không khí), thì động cơ diesel kiểm soát vòng tua hoàn toàn bằng lượng nhiên liệu phun vào buồng đốt. Do đó, việc áp dụng phương pháp đo của động cơ xăng (đạp giữ ga ổn định ở 2.000 - 3.000 vòng/phút) sang động cơ diesel là không có cơ sở khoa học và không có tiêu chuẩn quốc tế nào áp dụng.
Mặt khác, Cục này cho rằng nhiều người đang nhầm lẫn về mặt kỹ thuật giữa trạng thái có tải (lưu thông trên đường) và không tải (khi kiểm định).
Thực tế khi xe chở hàng nặng, leo dốc (có tải), người lái xe chỉ cần đạp 1/2 hành trình bàn đạp ga, bơm cao áp đã phải phun lượng nhiên liệu rất lớn vào buồng đốt để thắng lực cản. Đây chính là thời điểm động cơ xả ra nhiều khói đen nhất nhưng vòng tua máy chỉ tăng từ từ lên 2.000 - 3.000 vòng/phút.
Tuy nhiên, khi xe đỗ tại cơ sở đăng kiểm (trạng thái không tải, không gài số), động cơ không phải chịu lực cản. Nếu đăng kiểm viên chỉ đạp 1/2 hành trình ga, bơm cao áp chỉ cần cung cấp một lượng nhiên liệu rất nhỏ cũng đã dễ dàng đạt mức 2.000 - 3.000 vòng/phút. Lượng nhiên liệu nhỏ này cháy hoàn toàn và phát sinh lượng khói đen rất thấp.
"Nếu thực hiện theo kiến nghị của Hiệp hội sẽ không bao giờ kích hoạt được trạng thái cung cấp nhiên liệu tối đa từ bơm cao áp, lượng khói đen sinh ra là sạch giả tạo, không phản ánh đúng thực tế phát thải của xe khi chịu tải nặng trên đường, không phát hiện ra trường hợp xe bị lỗi động cơ gây ra phát thải lớn nhất tại số vòng quay cao hơn.
Bên cạnh đó việc giữ ga ổn định trong vòng tua này cũng rất khó, phụ thuộc vào thao tác của người thực hiện kiểm tra, dễ gây sai lệch kết quả kiểm tra giữa các lần đo làm giảm tính khách quan, độ tin cậy của phép đo", Cục Đăng kiểm Việt Nam phản bác.
Phương pháp kiểm tra khí thải bằng gia tốc tự do hiện được nhiều quốc gia đang phát triển áp dụng - Ảnh: Báo XD
Đối với kiến nghị về bỏ quy định yêu cầu chủ xe cam kết kiểm định khí thải, Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định, việc ký cam kết hoàn toàn mang tính tự nguyện của chủ xe, không phải yêu cầu bắt buộc.
Việc ký cam kết chỉ được áp dụng duy nhất trong trường hợp nghi ngờ số vòng quay thực tế của động cơ có thể vượt quá giới hạn thiết kế, trong khi cơ sở đăng kiểm chưa có đủ căn cứ để xác định chính xác giới hạn này.
Trong trường hợp đó, đăng kiểm viên phải giải thích rõ tình trạng kỹ thuật để chủ xe đưa phương tiện đi kiểm tra, điều chỉnh bộ điều tốc. Nếu chủ xe vẫn đề nghị thực hiện kiểm định khí thải và tự nguyện ký cam kết, cơ sở đăng kiểm mới tiếp tục thực hiện phép đo.
Ngược lại, nếu có căn cứ cho thấy vòng quay thực tế của động cơ vượt quá giới hạn thiết kế, cơ sở đăng kiểm sẽ từ chối kiểm định khí thải, kể cả khi chủ xe đề nghị ký cam kết.
"Bản cam kết thực chất là một thông báo xác nhận tình trạng kỹ thuật giữa cơ sở đăng kiểm và chủ xe, áp dụng đối với những phương tiện đã cũ, hệ thống điều tốc có dấu hiệu hoạt động không ổn định hoặc không có dữ liệu kỹ thuật từ nhà sản xuất. Đây là bước nhằm minh bạch hóa các rủi ro kỹ thuật tiềm ẩn, khi đăng kiểm viên đã giải thích rõ cho chủ xe trước khi thực hiện phép thử bắt buộc", đại diện Cục Đăng kiểm thông tin.
Phan Trang
