Ảnh: Jacquelyn Martin/Reuters sưu tầm.
Các quan chức Nhà Trắng bày tỏ nghi ngờ về triển vọng tái khởi động đàm phán để sớm mở cửa Eo biển Hormuz, trong khi phía Iran đã tuyên bố không thể bắt đầu đàm phán mà không có các cam kết về Liban và lệnh trừng phạt, dẫn tới nhiều nghi ngại về tính khả thi của vòng đàm phán này.
Chủ tịch quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã khẳng định thỏa thuận ngừng bắn cần bao gồm chiến dịch của Israel nhằm vào Hezbollah tại Liban và các tài sản của Iran bị đóng băng bởi các lệnh trừng phạt cũng cần được hoàn trả.
Hiện vẫn chưa rõ về khả năng những yêu cầu này có thể dẫn tới sụp đổ cuộc đàm phán trong ngày thứ Bảy - vòng đàm phán cấp cao nhất giữa Mỹ và Iran sau gần nửa thế kỷ đối đầu giữa hai nước từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 tới nay.
Với phái đoàn của Mỹ bao gồm ông Vance, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể ông Trump là Jared Kushner tới Islamabad, thành phố thủ đô Pakistan này đã được đưa vào tình trạng đóng cửa chưa từng có, với hàng ngàn binh lính lực lượng bán quân sự và quân chính quy được điều động xuống đường phố tại đây. Chính phủ Pakistan mong muốn cải thiện vị thế trung gian hòa giải của mình và đồng thời thể hiện sự ổn định trong nước.
Chính phủ Iran đã trở nên yếu thế hơn kể từ khi cuộc xung đột bùng nổ vào cuối tháng 2 tới nay, nhưng mặc cho những tuyên bố thắng lợi mà ông Trump đưa ra, lực lượng quốc gia này vẫn có khả năng tấn công các nước lân cận và gây gián đoạn hoạt động vận chuyển hàng hóa qua Eo biển Hormuz.
Cuộc chiến tại Iran đã dẫn tới cú sốc giá dầu nghiêm trọng nhất trong lịch sử, để lại nhiều thiệt hại cho ngành sản xuất năng lượng của vùng Vịnh và đặt ra nhiều lo ngại về lạm phát, an ninh lương thực và suy thoái kinh tế toàn cầu.
Do cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ trong cuối năm 2026 này, ông Trump đã phải đối mặt với nhiều áp lực buộc ông tìm cách xoa dịu cuộc xung đột. Trong thứ Ba vừa rồi, ông đã tuyên bố ký kết thỏa thuận ngừng bắn chỉ vài giờ trước hạn chót ông đặt ra cho Iran với đe dọa sẽ tiêu diệt nền văn minh của quốc gia này.
Chính phủ Iran đang rất ngờ vực về ông Witkoff và ông Kushner, hai quan chức đã dẫn đầu vòng đàm phán trước đây do chính phủ Oman hòa giải, và vòng đàm phán đó đã diễn ra chỉ vài giờ trước khi Mỹ và Israel tổ chức đánh bom khiến nhiều quan chức cấp cao của Iran thiệt mạng, bao gồm Lãnh đạo Tối cao Ayatollah Ali Khamenei. Phó tổng thống Vance có ít kinh nghiệm về chính sách ngoại giao và là một quan chức có quan điểm hoài nghi về các quyết định can thiệp của Mỹ tại nước ngoài.
Trước khi cất cánh tại Washington vào thứ Sáu, ông Vance cho biết, chính phủ Mỹ sẽ "tham gia một cách có thiện chí" nhưng cũng cần phải đánh giá phía Iran có thiện chí hay không.
Hai quan chức Nhà Trắng yêu cầu giữ kín danh tính cho biết, trong thời gian dẫn tới đàm phán, nội bộ Nhà Trắng nhìn chung có quan điểm hoài nghi.
Các quan chức này cho hay, ông Trump đã chấp nhận việc Eo biển Hormuz có thể không được tái mở cửa dễ dàng, ngay cả trong trường hợp các đàm phán có phần thành công.
Họ cũng cho biết, ông Trump cũng không chắc chắn về việc phái đoàn Iran có đủ thẩm quyền để thương lượng một cách có ý nghĩa, và giải thích ông Trump tin rằng chính quyền Iran đánh giá thấp ông Araqchi vì ông mong muốn theo đuổi phương pháp ngoại giao.
Chính quyền Tehran và chính phủ Pakistan cho biết, họ hiểu rằng thỏa thuận ngừng bắn tạm thời hiện tại cũng bao gồm cuộc chiến của Israel tại Liban. Trong giai đoạn đầu, Israel đã từ chối ngừng chiến đấu và trong ngày thứ Tư vừa rồi đã tổ chức một loạt các cuộc không kích khiến hơn 250 người thiệt mạng.
Một nguồn tin cho hay, trong một cuộc điện với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong thứ Năm, ông Trump đã yêu cầu ông Netanyahu giảm nhẹ các cuộc tấn công nhằm vào Hezbollah. Ông Netanyahu sau đó đã tuyên bố chấp nhận tham gia vòng đàm phán được kỳ vọng sẽ diễn ra tại Washington trong tuần tới.
Ông Trump đã tuyên bố đề xuất của chính phủ Iran sẽ được coi là cơ sở cho các đàm phán tại Islamabad, tuy nhiên, kế hoạch 10 điều khoản do chính quyền Tehran đưa ra không có nhiều điểm chung so với kế hoạch 15 điều khoản mà chính quyền Washington đưa ra từ trước. Điều này cho thấy các bên tham gia đàm phán sẽ cần giải quyết nhiều bất đồng lớn.
Đề xuất của Iran bao gồm các yêu cầu nhượng bộ lớn, bao gồm kết thúc các lệnh trừng phạt đã được áp đặt lên nền kinh tế quốc gia này trong nhiều năm, và công nhận thẩm quyền của Iran tại Eo biển Hormuz, nơi chính quyền này có kế hoạch áp đặt lệ phí và kiểm soát quyền di chuyển của tàu bè qua lại, một yếu tố tương đồng với một sự thay đổi quyền lực khu vực khổng lồ.
Chính quyền Washington muốn chính quyền Tehran từ bỏ lượng uranium đã được làm giàu, từ bỏ hoạt động làm giàu uranium, tháo dỡ các tên lửa đạn đạo và ngừng hậu thuẫn các tổ chức ủy quyền trong khu vực. Phái đoàn của Mỹ cũng có thể sẽ yêu cầu trả tự do cho công dân Mỹ bị giam giữ tại Iran. Hiện tại, ít nhất 6 công dân Mỹ đang bị tạm giữ tại Iran, bao gồm nhà kim hoàn Kamran Hekmati và nhà báo Reza Valizadeh.
Barbara Leaf, một cựu ngoại giao viên và từng là trợ lý của ngoại trưởng Mỹ với vai trò theo dõi khu vực Trung Đông trong thời gian chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden cầm quyền, cho biết: "Có rủi ro rất cao (giữa Mỹ và Iran) sẽ quay lại tình trạng leo thang như trước".
Bà cho biết, chính quyền tổng thống Trump nhìn nhận rõ những áp lực từ tình trạng gián đoạn nguồn cung năng lượng và giá dầu tại Mỹ.
"Chính quyền này không có nhiều thời gian. Đó là yếu tố giúp (chính phủ Iran) có thể tự tin như vậy. Đó không hoàn toàn là sự khoa trương từ phía họ".
Nguyễn Quang Minh (theo Reuters)
