Sau một số vụ việc doanh nghiệp nâng khống giá thuốc, mua đi bán lại thuốc với giá cao để thu lợi bất chính, do Công an điều tra và phát hiện, tại buổi họp báo cung cấp thông tin về xây dựng, ban hành chính sách y tế tiêu biểu quý IV năm 2026 do Bộ Y tế tổ chức ngày 1/10, ông Nguyễn Thành Lâm, Phó Cục trưởng Cục Quản lý dược, Bộ Y tế, đã trả lời báo chí về phương thức quản lý giá thuốc hiện nay và một số giải pháp góp phần ngăn chặn tình trạng này.
Ông Nguyễn Thành Lâm, Phó Cục trưởng Cục Quản lý dược, Bộ Y tế. Ảnh: Chinhphu.vn
Doanh nghiệp không thể công bố giá bán thuốc quá cao ngay từ đầu vào?
Ông Nguyễn Thành Lâm nhấn mạnh, thuốc là một sản phẩm được quản lý bằng pháp luật rất rõ ràng, từ quản lý toàn bộ chất lượng đến giá theo chuỗi cung ứng cũng như vòng đời sản phẩm.
Tức là trong khâu sản xuất, từ đầu vào cho đến đơn vị sản xuất phải đạt tiêu chuẩn GMP, nhập khẩu có tiêu chuẩn GSP, các đơn vị bán buôn có tiêu chuẩn GDP, bán lẻ có tiêu chuẩn GPP.
Tất cả những tiêu chuẩn này đều có quy định rất rõ và doanh nghiệp phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược.
Đối với quản lý giá thuốc, từ năm 2005 khi Luật Dược được ban hành, đã quy định về quản lý giá thuốc. Đến nay, chúng ta đang triển khai quản lý toàn bộ theo vòng đời sản phẩm và các quy định trong các Luật liên quan đến quản lý giá.
Đối với các nhà sản xuất và nhập khẩu, theo quy định của Luật dược, các doanh nghiệp phải công bố giá bán tối đa. Giá này sẽ được kiểm soát so với giá trúng thầu thực tế. Nếu giá vượt quá tỷ lệ 30% giá trúng thầu thực tế thì cơ quan quản lý nhà nước sẽ can thiệp, nhằm đảm bảo giá khi công bố phải được kiểm soát.
Lãnh đạo Cục Quản lý dược nhận định, đây là một công cụ rất hữu hiệu trong việc đảm bảo thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về việc giảm giá thuốc tân dược ở tầng lớp trung gian. Doanh nghiệp không thể ngay từ đầu vào đã công bố mức giá bán quá cao, họ còn bị quản lý theo mặt bằng giá của các sản phẩm tương tự đã được công khai trước đó.
Từ năm 2010-2011, Bộ Y tế đã công khai toàn bộ giá kê khai, giá công bố, giá trúng thầu… đều được đăng trên Cổng thông tin điện tử Bộ Y tế.
Đối với cơ sở bán buôn, việc quản lý chặt chẽ về giá được thực hiện bằng các biện pháp gồm: niêm yết giá và kê khai giá bán buôn theo Luật giá. Các cơ sở này không thể bán thuốc với giá cao hơn giá đã công bố hoặc giá đã niêm yết, kê khai.
Đối với cơ sở bán lẻ, thực hiện theo 3 biện pháp: niêm yết giá theo Luật giá; kê khai giá đối với thuốc trong danh mục kê khai thuốc thiết yếu và phải áp dụng thặng số bán lẻ trong các nhà thuốc thuộc khuôn viên cơ sở y tế.
Các phương pháp này đồng thời đảm bảo cạnh tranh công bằng, minh bạch về giá theo Luật giá và cũng đảm bảo người dân khi đến mua thuốc tại nhà thuốc bệnh viện, được mua với mức giá có khống chế thặng số (chỉ tối đa 2%, 5%, 15% tùy từng giá trị của sản phẩm). Điều này đảm bảo rằng, người bệnh không bị mua đắt tại các cơ sở bán lẻ trong bệnh viện.
Còn thuốc đưa vào các cơ sở y tế thông qua mua sắm thì được thực hiện theo quy định của Luật Đấu thầu, rất chặt chẽ, bao gồm các biện pháp như: đàm phán giá cấp quốc gia, đấu thầu tập trung cấp quốc gia, đấu thầu tập trung cấp địa phương.
Như vậy, các thuốc vào cơ sở y tế phục vụ người dân mà Bảo hiểm Y tế thanh toán được quản lý rất chặt chẽ. Giá thuốc ở Việt Nam, theo đánh giá của các tổ chức quốc tế (như IMS), giá thuốc trị liệu trình đang là nhóm thấp nhất trong khu vực ASEAN.
Giá bán thuốc tối đa từ doanh nghiệp không được vượt quá 30% giá trúng thầu thực tế
Một số điều chỉnh, sửa đổi về quản lý giá thuốc
Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và qua công tác thanh tra kiểm tra, Thủ tướng chỉ đạo Bộ Y tế cũng như các cơ quan chức năng phải tiếp tục rà soát để quản lý giá thuốc chặt chẽ hơn nữa. Mục tiêu là thuốc phải đảm bảo chất lượng và đến tay người dân với giá hợp lý nhất.
Trên tinh thần đó, Bộ Y tế đã phối hợp với các bộ ngành liên quan rà soát để đề xuất bổ sung một số quy định mới. Cụ thể là tiếp tục sửa đổi Nghị định 163/2025/NĐ-CP, theo hướng bổ sung một số cơ chế để quản lý chặt chẽ hơn giá thuốc.
Thứ nhất, về công bố giá bán buôn tối đa. Trước đây, quy định các cơ sở đầu vào (cơ sở sản xuất và nhập khẩu thuốc) trước khi đưa thuốc ra lưu hành trên thị trường phải công bố giá để Bộ Y tế công khai, nhưng chưa quy định rõ thời điểm công khai. Dẫn đến việc một số đơn vị mới ký hợp đồng ngoại (với đối tác nước ngoài) đã kê khai giá, trong khi chưa có hàng thực tế về hoặc hoạt động thương mại đó không còn nữa, dẫn đến trường hợp giá công khai thực tế.
Để chấn chỉnh việc này, trong dự thảo Bộ Y tế trình Chính phủ đã sửa đổi như sau: Sau khi thuốc được sản xuất lô đầu tiên, hoặc sau khi nhập khẩu lô đầu tiên, tức là đã xác định thuốc có mặt trên thị trường thì doanh nghiệp mới kê khai giá trước khi bán ra. Quy định này sẽ đảm bảo quản lý chặt chẽ hơn.
Thứ hai, trong quá trình hậu kiểm, ngoài việc kiểm tra tuân thủ pháp luật về giá (niêm yết, kê khai...), cơ quan quản lý nhà nước phải có hướng dẫn doanh nghiệp phương pháp xác định mức giá bán buôn dự kiến. Về vấn đề này, Bộ Y tế sẽ tiếp thu và tiếp tục áp dụng theo phương pháp xác định các yếu tố cấu thành giá để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra.
Về nguyên tắc, doanh nghiệp phải xác định chi phí đầu vào, giá vốn, các chi phí liên quan và lợi nhuận dự kiến…để xác định giá bán buôn. Trên cơ sở đó, có trách nhiệm giải trình và lưu trữ hồ sơ tài liệu liên quan hoạt động kê khai này để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra giám sát chặt chẽ về giá thuốc. Bộ Y tế sẽ ban hành thông tư để hướng dẫn các doanh nghiệp có phương pháp xác định mức giá bán buôn tối đa.
Thứ ba, liên quan đến thời điểm thực hiện công khai giá trên Cổng thông tin của Bộ Y tế. Tức là doanh nghiệp sẽ công bố, Bộ Y tế có phiếu tiếp nhận. Theo quy định hiện tại, sau khi nhận hồ sơ 7 ngày, Bộ Y tế phải thực hiện các thủ tục công khai. Tuy nhiên, thời điểm doanh nghiệp được bán hàng tính từ khi được Bộ Y tế tiếp nhận hồ sơ. Như vậy, có khoảng thời gian 7 ngày gây khó khăn cho doanh nghiệp.
Khắc phục vấn đề này, hiện nay, khi doanh nghiệp nộp hồ sơ và có phiếu tiếp nhận từ Bộ Y tế, giá thuốc của doanh nghiệp sẽ được công khai ngay trên Cổng thông tin Bộ Y tế, do tất cả hoạt động hiện nay của Cục Quản lý dược đã triển khai trên hệ thống dịch vụ công và online. Sau bước này, Cục Quản lý dược sẽ thực hiện các biện pháp rà soát, hậu kiểm, nhằm tránh 7 ngày gây khoảng trống vô tình tạo khó khăn cho doanh nghiệp.
Hiền Minh
