Mỗi giao dịch số đều để lại dữ liệu về dòng tiền, mở ra khả năng hỗ trợ đánh giá khách hàng chưa có lịch sử tín dụng đầy đủ. Đây được xem là một hướng để thanh toán số đi sâu hơn vào tài chính toàn diện
Từ mở tài khoản đến sử dụng sâu hơn
PGS.TS. Lê Thanh Tâm, Viện Ngân hàng - Tài chính, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng: Việt Nam đã có bước tiến nhanh trong mở rộng khả năng tiếp cận tài chính, trong đó thanh toán số đóng vai trò quan trọng trong thay đổi hành vi tài chính của người dân.
Theo số liệu Global Findex 2025 được vị chuyên gia dẫn lại, tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản tại Việt Nam tăng từ 30,8% năm 2017 lên 70,6% năm 2024, tương đương mức tăng 39,8 điểm phần trăm. Đây là mức tăng nhanh nhất trong nhóm 11 quốc gia được đưa ra so sánh trong nghiên cứu.
Năm 2025, quy mô giá trị thanh toán không dùng tiền mặt tương đương khoảng 28 lần GDP. Số lượng giao dịch tăng 42,2% so với năm trước, giá trị tăng 22,7%; riêng giao dịch qua mã QR tăng 50,9% về số lượng và 124% về giá trị. Khoảng 80% giao dịch tài chính được thực hiện trên các kênh số.
Việt Nam đã tiến khá nhanh ở hai bước đầu là mở tài khoản và thực hiện giao dịch thường xuyên. Tỷ lệ người thực hiện hoặc nhận thanh toán số đạt 62,4%, trong khi 51,1% người trưởng thành đã thực hiện thanh toán số tại điểm bán. Tỷ lệ tiết kiệm tại tổ chức tài chính tăng lên 43,1%, từ mức 14,5% năm 2017.
Tuy nhiên, theo bà Tâm, khả năng chuyển hóa dữ liệu thanh toán thành cơ sở để mở rộng tín dụng vẫn còn dư địa.
Mỗi giao dịch số đều để lại dữ liệu về dòng tiền. Nếu được khai thác phù hợp, đây có thể trở thành nguồn thông tin hỗ trợ các tổ chức tài chính đánh giá khách hàng, đặc biệt với những người chưa có lịch sử tín dụng đầy đủ.
Hạ tầng cần đi cùng khả năng tiếp cận
Các chuyên gia cho rằng cần tăng cường bảo vệ người sử dụng, giáo dục tài chính và nâng cao khả năng nhận diện rủi ro. Kỹ năng số cần đi cùng kỹ năng quản lý tài chính để người dân sử dụng các dịch vụ mới an toàn và phù hợp hơn.
Ông Nguyễn Phi Lân - Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê, Ngân hàng Nhà nước phân tích, hạ tầng tài chính, đặc biệt là hạ tầng tài chính số, có sự khác biệt giữa khu vực đô thị với vùng sâu, vùng xa. Tại các thành phố, người dân có thể thuận tiện thanh toán bằng điện thoại hoặc QR Code, nhưng tại nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa, tiền mặt vẫn được sử dụng phổ biến.
Vì vậy, cần xây dựng sản phẩm phù hợp hơn và hình thành mạng lưới phân phối để dịch vụ đến được với người dân.
Ông Nguyễn Thanh Tùng - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) - Ảnh: chinhphu.vn
Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Thanh Tùng - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) cho rằng: Các nhu cầu chuyển và nhận tiền, thanh toán hàng hóa, điện, nước, học phí, viện phí hay dịch vụ công là những giao dịch gần gũi với người dân. Khi được thực hiện trên môi trường số, thanh toán trở thành "cánh cửa" đưa người dân đến gần hơn với các dịch vụ tài chính chính thức.
NAPAS hiện kết nối 70 tổ chức thành viên, xử lý khoảng 12 tỷ giao dịch trong năm 2025, phục vụ 100 triệu khách hàng, đồng thời kết nối mạng lưới hơn 20.000 ATM và hơn 930.000 POS/mPOS.
Hệ thống chuyển tiền nhanh hiện xử lý hơn 45 triệu giao dịch mỗi ngày. Tiền được ghi có gần như ngay lập tức, phục vụ từ chuyển tiền giữa cá nhân đến thu tiền bán hàng, giúp người dân và hộ kinh doanh quản lý dòng tiền thuận tiện hơn và giảm dần sự phụ thuộc vào tiền mặt.
Cùng với chuyển tiền nhanh, VietQR góp phần đơn giản hóa trải nghiệm thanh toán. Hiện có 60 ngân hàng và ví điện tử hỗ trợ giao dịch qua mã VietQR. Hạ tầng thanh toán trực tuyến cũng cho phép người dân mua sắm, đặt vé, đặt phòng du lịch, đóng học phí, viện phí, sử dụng dịch vụ công và nhiều tiện ích số thông qua thẻ, tài khoản hoặc QR.
VietQRGlobal đã được triển khai kết nối với các mạng lưới tại Thái Lan, Lào và Campuchia và tiếp tục được mở rộng.
"Để hạ tầng thanh toán tiếp tục thúc đẩy tài chính toàn diện, cần bảo đảm năm yếu tố: dễ tiếp cận, thiết thực, kết nối, mở rộng và an toàn, tin cậy", lãnh đạo NAPAS nhấn mạnh.
Làm sạch dữ liệu, tăng cảnh báo lừa đảoTrung tá Nguyễn Minh Đức, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia về dân cư, Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an lưu ý: Cùng với quá trình chuyển đổi số, hoạt động tội phạm cũng chuyển dịch lên không gian mạng với nhiều phương thức, thủ đoạn phức tạp.
Trung tá Nguyễn Minh Đức, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia về dân cư, Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an - Ảnh: chinhphu.vn
Một hình thức phổ biến là giả danh cơ quan Công an, Viện kiểm sát, Tòa án hoặc các cơ quan nhà nước, thông báo căn cước công dân bị lỗi, chưa đồng bộ dữ liệu rồi yêu cầu người dân truy cập đường link, trang web giả mạo hoặc cài đặt ứng dụng để thu thập thông tin cá nhân và tài khoản ngân hàng.
Các đối tượng cũng có thể đề nghị được chụp thông tin trên thẻ căn cước với khoản tiền từ 100.000-300.000 đồng hoặc lợi ích vật chất khác. C06 đồng thời ghi nhận hình thức tuyển dụng, việc làm online giả mạo, yêu cầu người tìm việc cung cấp hình ảnh căn cước và dữ liệu cá nhân.
Trung tá Nguyễn Minh Đức khuyến cáo người dân không cung cấp mật khẩu, OTP, thông tin tài khoản và dữ liệu cá nhân cho người khác; không cài đặt ứng dụng hay truy cập đường link, trang web không chính thống. Với những trường hợp tự xưng là lực lượng Công an, người dân cần đặc biệt cảnh giác với yêu cầu cung cấp thông tin hoặc chuyển tiền qua điện thoại.
Bên cạnh tuyên truyền, Bộ Công an và NHNN đã triển khai nhiều cơ chế phối hợp nhằm phòng, chống tội phạm và bảo đảm an ninh, an toàn trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng. Bộ Công an và NHNN đã phối hợp làm sạch hơn 107,9 triệu dữ liệu khách hàng cá nhân. Việc làm sạch dữ liệu cũng được mở rộng sang thuê bao di động. Đến nay, hơn 147 triệu thông tin thuê bao di động đã được làm sạch và đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Một giải pháp khác là triển khai Quyết định số 2345/QĐ-NHNN về các giải pháp an toàn, bảo mật trong thanh toán trực tuyến và thanh toán thẻ ngân hàng, trong đó áp dụng xác thực sinh trắc học đối với một số giao dịch chuyển khoản từ 10 triệu đồng/lần, kết quả, số vụ tội phạm lừa đảo năm 2025 giảm 52% so với năm 2024.
C06 đã thiết kế trên ứng dụng VNeID các nội dung để người dân tố giác số tài khoản, số điện thoại, đường link và trang web có dấu hiệu lừa đảo.
"Từ tháng 6/2026 đến nay, hơn 400 tài khoản có dấu hiệu lừa đảo đã được phong tỏa, khóa. Theo đại diện C06, phòng, chống tội phạm trên không gian mạng cần sự phối hợp của nhiều cơ quan, đơn vị. Cùng với làm sạch dữ liệu và định danh, việc chia sẻ thông tin cảnh báo và nâng cao nhận thức của người dân tiếp tục là những nội dung quan trọng khi thanh toán số ngày càng mở rộng", Trung tá Nguyễn Minh Đức thông tin.
Anh Minh
