Hiện nay Viện Kiểm sát nhân dân (KSND) Tối cao đang thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự tại Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ninh và Đắk Lắk - Ảnh:VGP
Hiện nay, Viện Kiểm sát nhân dân (KSND) Tối cao đang thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội với các địa phương tham gia là Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ninh và Đắk Lắk.
Theo số liệu từ VKSND Tối cao, trong số 703 thông tin liên quan đến các vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức được tiếp nhận, đã xử lý 498 vụ việc, đạt tỷ lệ đáng kể trong bối cảnh đây là lĩnh vực hoàn toàn mới, đòi hỏi quy trình chặt chẽ và thận trọng.
Theo đại diện VKSND các địa phương tham gia thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích, Nghị quyết số 205/2025/QH15 là chủ trương mới, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc mở rộng vai trò của VKSND trong bảo vệ quyền dân sự của nhóm yếu thế và lợi ích công cộng, nhất là đối với những vụ việc liên quan đất đai, môi trường, bảo hiểm xã hội, tài sản công và các quyền dân sự của trẻ em, người khuyết tật, người cao tuổi.
Ngành Kiểm sát nhân dân: Giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo đạt hơn 90%
Ngành Kiểm sát nhân dân tiếp nhận, xử lý hàng trăm vụ việc xâm phạm lợi ích côngTuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện từ thực tiễn vẫn còn những khó khăn, bất cập cần phải được khắc phục là cơ chế phối hợp liên ngành trong tiếp nhận, xác minh, xử lý nguồn tin tố tụng công ích.
Việc này đòi hỏi VKSND các đơn vị thực hiện thí điểm phải ký quy chế phối hợp với UBND tỉnh, TAND tỉnh, các sở, ngành, hội và UBND cấp xã trong tỉnh nhằm tạo hành lang phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ.
Cùng với đó là khó khăn như thời hạn xác minh còn ngắn đối với các vụ việc phức tạp; khó khăn trong giám định thiệt hại môi trường; thiếu quy định cụ thể đối với một số dạng vi phạm liên quan lợi ích công; hạn chế về kinh phí, trang thiết bị phục vụ công tác xác minh hiện trường.
Theo Phó Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Đức Thái, các đơn vị tham gia thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích cần lựa chọn vụ việc là khâu then chốt, xác định rõ lợi ích công bị xâm hại, mức độ thiệt hại, chủ thể có nghĩa vụ khắc phục và sự cần thiết của việc khởi kiện.
Cùng với đó, hồ sơ, chứng cứ và yêu cầu khởi kiện phải được chuẩn bị chặt chẽ, khách quan, có căn cứ pháp lý và thực tiễn vững chắc.
Quảng Ninh là một trong 6 địa phương đang thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội. Theo báo cáo của VKSND tỉnh Quảng Ninh, từ ngày 1/1/2026 đến ngày 19/5/2026, VKSND hai cấp tỉnh Quảng Ninh đã tiếp nhận 138 nguồn thông tin liên quan tố tụng công ích; xử lý 117 vụ việc, đạt tỷ lệ 84,8%; thụ lý 112 vụ việc thuộc cả hai nhóm bảo vệ người yếu thế và bảo vệ lợi ích công.
Trong đó, nhiều kết quả bước đầu có ý nghĩa xã hội sâu sắc như: hỗ trợ cấp giấy khai sinh cho 8 trường hợp, cấp căn cước công dân cho 5 trường hợp, cấp bảo hiểm y tế cho 1 trường hợp; ngăn chặn, xử lý nhiều vụ lấn chiếm đất công, ô nhiễm môi trường, vi phạm hành lang giao thông; thu hồi hơn 3,3 tỉ đồng nợ bảo hiểm xã hội và tiền thuế…
Đáng chú ý, VKSND tỉnh Quảng Ninh đã bước đầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong rà soát bản án, quyết định của Tòa án để phát hiện dấu hiệu vi phạm liên quan tố tụng công ích. Qua ứng dụng AI, ngành Kiểm sát Quảng Ninh đã phát hiện 17 nguồn tin liên quan các hành vi lấn chiếm đất công, từ đó thụ lý, giải quyết nhiều vụ việc cụ thể.
Toàn Thắng
