Sáng 24/9, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.
Rõ ranh giới với quyền tác giả phần mềm, giao dịch tránh chồng chéo
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, lần sửa luật lần này rất quan trọng, tập trung chuyển trọng tâm từ bảo hộ quyền sang tài sản hóa, thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời thích ứng với công nghệ số và AI.
Về cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số toàn diện. Theo Chủ tịch Quốc hội rút ngắn thời gian nhưng cũng phải đòi hỏi nguồn lực con người, hạ tầng số mạnh mẽ.
"Nếu không đầu tư đồng bộ nhân sự, hệ thống AI hỗ trợ thẩm định, kết nối dữ liệu thì dẫn đến thẩm định sơ sài hoặc tác động ngược lại", Chủ tịch Quốc hội nêu.
Cùng với đó, cần quy định rõ chế tài khi cơ quan Nhà nước chậm hạn; đồng thời tăng hiệu quả hậu kiểm để tránh cấp bằng dễ dãi.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn (Ảnh: Media Quốc hội).
"Cơ chế thẩm định nhanh ưu tiên các lĩnh vực chiến lược như công nghệ xanh, bán dẫn, AI, dược phẩm thay vì áp dụng tràn lan", Chủ tịch Quốc hội nêu và lưu ý Bộ Khoa học và Công nghệ cùng với các bộ, ngành liên quan có tính toán.
Quan tâm đến thúc đẩy khai thác thương mại, tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ. Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần sớm ban hành hướng dẫn về sở hữu trí tuệ thống nhất, minh bạch, đặc biệt là đối với tài sản vô hình như phần mềm, dữ liệu, thương hiệu số.
"Nếu không, ngân hàng và nhà đầu tư vẫn e ngại sở hữu trí tuệ làm tài sản đảm bảo. Nên có chính sách ưu đãi thuế, tín dụng rõ ràng hơn cho doanh nghiệp sở hữu trí tuệ để góp vốn; tăng cường đào tạo cho kế toán, kiểm toán viên về hạch toán sở hữu trí tuệ để tránh tình trạng có tài sản nhưng không ghi nhận được. Đây là một lĩnh vực rất mới, vấn đề bồi dưỡng, đào tạo là hết sức quan trọng", Chủ tịch Quốc hội lưu ý.
Cùng với đó, về đảm bảo đối tượng thích ứng công nghệ số. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, cần quy định chỉ tiêu nhìn thấy được trong quá trình khai thác công dụng đối với sản phẩm phi vật thể, tránh tranh chấp; đồng thời làm rõ ranh giới với quyền tác giả phần mềm, giao dịch để tránh chồng chéo.
Chủ tịch Quốc hội cũng thông tin trong vòng 6 tháng qua, Bộ Công an phối hợp với các bộ, ngành thiết lập lại trật tự vấn đề sở hữu trí tuệ ở tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là quyền tác giả, tác phẩm, văn nghệ, nghệ sĩ... Theo Chủ tịch Quốc hội điều này rất minh bạch.
Về xử lý vấn đề trí tuệ nhân tạo là điểm đột phá. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh đây là bước tiến quan trọng trong việc tạo hành lang pháp lý an toàn cho phát triển AI trong nước, đồng thời giữ vững nguyên tắc tác giả là con người, phù hợp với thông lệ quốc tế hiện nay.
Tới đây Chính phủ sẽ ban hành nhiều nghị định để quản lý vấn đề này. Ngoài ra ở các lĩnh vực khác, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị phải tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp trong cung cấp dịch vụ trung gian, chủ quản nền tảng số trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng. Cùng với đó, phải kiểm soát chặt hơn việc đăng ký nhãn hiệu chứa tên quốc gia Việt Nam.
Nhấn mạnh, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 là một bước tiến lớn, đúng hướng chiến lược, chuyển sở hữu trí tuệ từ "lá chắn bảo vệ" thành "động lực tăng trưởng".
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc rất lớn vào nghị định hướng dẫn, đặc biệt là về AI, định giá sở hữu trí tuệ và năng lực thực thi của cơ quan quản lý.
Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ đặc biệt quan tâm ban hành nhanh Nghị định về AI, tham vấn rộng rãi cộng đồng công nghệ và chủ sở hữu về quyền.
Cùng với đó, phải xây dựng hệ thống định giá sở hữu trí tuệ chuẩn mực và cơ sở dữ liệu giao dịch công khai. Đầu tư mạnh vào nhân sự công nghệ thẩm định để đáp ứng thời hạn mới; theo dõi sát các dự thảo sửa đổi tiếp theo liên quan tới lĩnh vực này để cập nhật cho tốt.
Không tạo khoảng trống pháp lý
Làm rõ một số nội dung, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, Chính phủ thống nhất việc sửa đổi luật nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính; cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện; thống nhất đầu mối quản lý Nhà nước về giống cây trồng.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng (Ảnh: Media Quốc hội).
Chính phủ xác định sửa đổi luật lần này nhằm tạo thuận lợi tối đa cho các hoạt động đăng ký, xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ; đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không cần thiết; đồng thời kiện toàn quyền quản lý Nhà nước theo hướng tập trung, thống nhất đầu mối. Trong đó, chuyển chức năng quản lý Nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.
"Việc này nhằm gắn kết chặt chẽ nghiệp vụ bảo hộ giống cây trồng với hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa tài sản trí tuệ; phù hợp với thông lệ và công ước quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới", Phó Thủ tướng cho hay.
Theo Phó Thủ tướng, việc cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh là tạo điều kiện thực chất cho người dân, doanh nghiệp nhưng không làm giảm hiệu lực quản lý Nhà nước.
Phải có cơ chế kiểm soát, bảo đảm chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; không tạo khoảng trống pháp lý, đồng thời bảo đảm tính liên tục, không gián đoạn các hoạt động bảo hộ và thực thi quyền đối với giống cây trồng trong quá trình chuyển giao chức năng.
Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu tiếp thu tối đa, giải trình đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp; hoàn thiện hồ sơ dự án luật trình Quốc hội bảo đảm chất lượng, tiến độ theo quy định.
