Các chuyên gia cho rằng, vào thời điểm hiện tại, khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chấp nhận lời kêu gọi đàm phán hòa bình, chính phủ Liban đang có ít khả năng giữ vững thỏa thuận hòa bình nhất từ trước tới nay.
Ảnh: REUTERS/Mohamed Azakir.
Tổ chức vũ trang Hezbollah, một tổ chức đang giao chiến với lực lượng Israel tại miền Nam Liban, giữ quan điểm phản đối thương lượng trực tiếp, khiến nhiều câu hỏi được đặt ra về khả năng tổ chức này sẽ tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn mà chính quyền nhà nước Liban có thể sẽ được ký kết.
Một quan chức Liban có quan hệ mật thiết với tổ chức Hezbollah yêu cầu giữ kín danh tính và cho biết: "Các cuộc đàm phán được tổ chức giữa Israel và Liban thực sự là vô nghĩa, vì những người đại diện Liban tham gia đàm phán đó hoàn toàn không có lợi thế nào để có thể thương lượng".
Quân đội Israel đã bắt đầu không kích Liban sau khi Hezbollah phóng tên lửa nhằm vào Israel trong ngày 2/3/2026, 3 ngày sau khi cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran bùng nổ. Chiến dịch của Israel tại Liban cho tới nay đã mở rộng quy mô trở thành một chiến dịch trên bộ.
Cộng đồng Hồi giáo dòng Shia ủng hộ tổ chức Hezbollah đã là cộng đồng chịu nhiều ảnh hưởng nhất từ các cuộc không kích do Israel thực hiện, và họ đã lên tiếng thể hiện sự mất lòng tin vào một chính quyền nhà nước mà họ nhìn nhận là đã thất bại trong mục tiêu bảo vệ họ.
Những chỉ định chuẩn bị cho các đàm phán trực tiếp từ ông Netanyahu tới nội các dưới quyền ông đã được đưa ra 1 ngày sau khi một loạt các cuộc không kích do quân đội Israel thực hiện đã khiến hơn 300 người Liban thiệt mạng. Đây là ngày đẫm máu nhất tại quốc gia này kể từ khi cuộc nội chiến tại đây kết thúc vào năm 1990 tới nay. Các nhân viên cứu hộ vẫn đang thu thập thi thể nạn nhân từ các khu tàn tích trong ngày thứ Sáu trong khi người dân trên toàn Liban đã phải đưa tang cho những người thiệt mạng.
Các cuộc đánh bom của Israel đã phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng công cộng tại miền Nam Liban và khiến nhiều nhân viên an ninh nhà nước Liban thiệt mạng trong ngày thứ Sáu.
Hassan Saleh, một người dân Liban sinh sống tại thành phố Tyre miền Nam quốc gia này, cho biết: "Sự tàn bạo của Israel không phân biệt thường dân, không phân biệt tôn giáo. Chúng ta cần phải cùng đứng lên đối mặt với sự man rợ và hung hăng này".
Nhiều nguồn tin từ Liban, bao gồm 2 quan chức yêu cầu giữ kín danh tính, đã cho biết, họ coi hành động chấp nhận đàm phán muộn màng của ông Netanyahu là hành động mang tính bình phong, được đưa ra chỉ để nhận được phản ứng tích cực từ chính quyền Washington trong thời gian đàm phán giữa Mỹ và Iran được tổ chức trong cuối tuần này, và mục tiêu sau cùng của ông vẫn là nhằm giữ cho cuộc chiến tiếp tục diễn ra.
Nabil Boumonsef, phó tổng biên tập tờ báo Annahar của Liban, cho biết: "Israel đồng ý thương lượng với chúng ta không có nghĩa là mọi thứ sẽ suôn sẻ. Vấn đề lớn nhất hiện tại là chúng ta không có lựa chọn nào khác".
Chính quyền nhà nước Liban trong lịch sử thường thiếu quyền lực, bị cản trở bởi tình trạng tham nhũng cũng như bởi một hệ thống phân chia quyền lực giáo phái thường xuyên dẫn đến tình trạng bế tắc chính trị và châm ngòi cho đấu đá nội bộ, và dẫn tới xô xát giữa Hezbollah và Israel.
Người dân Liban trong nhiều thập kỷ qua đã thường xuyên lặp lại quan điểm "chính quyền nhà nước không tồn tại", tuy nhiên, những cuộc khủng hoảng gần đây tại Liban đã càng bào mòn vị thế của chính phủ quốc gia này.
Hệ thống tài chính của Liban đã sụp đổ vào năm 2019, và một vụ nổ kho hóa chất tại Liban trong năm 2020 tại một bến cảng tại Beirut đã khiến hơn 200 người thiệt mạng. Trong cả hai trường hợp, không có cá nhân hay tổ chức nào đã bị buộc tội.
Trong tháng 9/2024, một cuộc thăm dò của Arab Barometer đã nhận được kết quả cho thấy, 76% người Liban hoàn toàn không tin tưởng vào chính phủ của quốc gia này.
Trong tháng 10/2024 sau đó, Israel đã đưa quân vào Liban và đẩy mạnh chiến dịch đánh bom sau một năm xô xát với Hezbollah. Hơn 3.700 người tại Liban đã thiệt mạng.
Ngay cả sau khi một thỏa thuận ngừng bắn giữa Liban và Israel được ký kết dưới sự hòa giải của chính phủ Mỹ trong tháng 11/2024, quân đội Israel vẫn cài đặt lực lượng tại Liban và tiếp tục không kích nhằm vào các địa điểm mà lực lượng này khẳng định là cơ sở hạ tầng quân sự của Hezbollah. Người dân trở lại miền Nam Liban đã phải tự thanh toán chi phí xây dựng lại nhà cửa mà không có được sự hỗ trợ từ chính phủ.
Hàng ngàn người Liban không thể trở về quê hương đã cáo buộc chính phủ quốc gia này chịu trách nhiệm do đã không thể buộc Israel rút quân thông qua biện pháp ngoại giao.
Trong khi đó, chính phủ Mỹ và Israel quy trách nhiệm cho nhà nước và quân đội Liban vì đã không hoàn thành trách nhiệm giải giáp hoàn toàn Hezbollah theo thỏa thuận ngừng bắn năm 2024.
Quan chức Liban cho biết, việc cưỡng chế giải giáp Hezbollah sẽ dẫn tới xung đột dân sự và các đàm phán nhằm thuyết phục tổ chức này tự giải giáp đều đã thất bại vì Israel vẫn tiếp tục chiếm đóng lãnh thổ Liban.
Sau khi tổ chức Hezbollah tham gia cuộc xung đột Trung Đông vào ngày 2/3/2026, Liban đã tuyên bố hoạt động quân sự của Hezbollah là phi pháp. Tuy nhiên, quân đội Liban đã không ngăn cản tổ chức này thực hiện các cuộc tấn công bằng tên lửa, và nhiều quan chức đã thể hiện lo ngại về khả năng xảy ra xung đột nội bộ.
Ông Netanyahu cho biết, các cuộc đàm phán giữa hai nước tới đây sẽ tập trung vào vấn đề giải giáp Hezbollah và một thỏa thuận hòa bình mang tính lịch sử giữa Israel và Liban, hai quốc gia về lý thuyết đã tham chiến từ năm 1948 khi nhà nước Israel được thành lập cho tới nay.
Tuy nhiên, việc đạt được hai viễn cảnh đó đều khó tưởng tượng được sau một tuần đẫm máu vừa qua.
Ông Michael Young, thành viên Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông của Quỹ Carnegie, cho rằng, chính phủ Liban đang chuẩn bị tham gia cuộc đàm phán này trong khi nội bộ vẫn bị chia rẽ. Ông nhận định quyết định giải giáp Hezbollah của chính phủ Liban "sẽ tương đồng với việc đối đầu với toàn cộng đồng Hồi giáo dòng Shia, một cộng đồng sẽ không chấp nhận quyết định giải giáp Hezbollah vì họ cho rằng xung quanh họ chỉ toàn là kẻ thù".
"Chúng ta đang trong thế yếu vì chúng ta không nêu rõ các điều khoản thương lượng, chia rẽ về các mục tiêu thương lượng, và các yêu cầu của chúng ta sẽ bị từ chối và chúng ta không thể làm điều cần làm để đảm bảo quân đội Israel rút lực lượng".
Nguyễn Quang Minh (theo Reuters)
