Nếu hiệu quả kỹ thuật là điều kiện cần, thì khả năng tiếp cận của nông dân quyết định giải pháp có đi vào sản xuất trên diện rộng hay không - Ảnh: chinhphu.vn/LS
Ngày 19/8, Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp với Trung tâm Khoai tây Quốc tế (CIP) và Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ tổ chức Hội thảo “Chiến lược nhân rộng quản lý dinh dưỡng chính xác theo hướng bao trùm giới và lấy nông dân làm trung tâm trong Đề án một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp”.
Khoảng 70 đại biểu từ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, khuyến nông, doanh nghiệp, các tổ chức hội, hợp tác xã và nông dân thảo luận về cách nhân rộng mô hình quản lý dinh dưỡng chính xác (PNM).
TP. Cần Thơ hiện có khoảng 293.000 ha đất sản xuất lúa, diện tích gieo trồng hằng năm khoảng 700.000 ha, sản lượng hơn 4 triệu tấn. Đến năm 2030, Thành phố dự kiến thực hiện Đề án trên 170.877 ha tại 64 xã, phường trọng điểm sản xuất lúa.
Theo bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ, tại các vùng thực hiện, lượng giống gieo sạ giảm từ 30-50%, lượng phân đạm giảm khoảng 30% và số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm từ 2-3 lần. Các mô hình bước đầu cho thấy chi phí sản xuất giảm, trong khi năng suất và lợi nhuận được cải thiện.
Thực tế tại HTX Nông nghiệp Thuận Lợi, xã Xà Phiên, cho thấy mô hình vụ Đông Xuân 2025-2026 giảm 50% lượng giống, tiết kiệm khoảng 1,56 triệu đồng/ha; năng suất tăng 0,89 tấn/ha và lợi nhuận tăng 5,5 triệu đồng/ha so với ruộng canh tác truyền thống.
Bao trùm giới không chỉ là 'mời phụ nữ tham gia'
Nếu hiệu quả kỹ thuật là điều kiện cần, thì khả năng tiếp cận của nông dân quyết định giải pháp có đi vào sản xuất trên diện rộng hay không.
Bà Nozomi Kawarazuka, chuyên gia về giới của CIP, cho rằng muốn quản lý dinh dưỡng chính xác được nhân rộng, không thể chỉ hỏi "giải pháp kỹ thuật có tốt hay không", mà còn phải đặt câu hỏi giải pháp đó hiệu quả đối với ai và được đưa đến những đối tượng nào.
Theo bà, lắng nghe nông dân, đặc biệt là phụ nữ, sẽ giúp thiết kế chiến lược nhân rộng thuyết phục hơn và đòi hỏi sự phối hợp của nhiều bên.
Cách tiếp cận bao trùm giới xuất phát từ thực tế phụ nữ và nam giới có thể đảm nhiệm những công việc khác nhau trong sản xuất, tiếp cận thông tin theo những cách khác nhau và có mức độ tham gia vào quyết định khác nhau.
Với người sản xuất, "bao trùm" không thể dừng ở việc được mời dự tập huấn. Họ cần được lắng nghe, tiếp cận thông tin phù hợp, tham gia quyết định và có điều kiện áp dụng giải pháp trong sản xuất của mình.
Bà Nguyễn Thị Huệ, xã viên HTX Kiến Thành cho biết, phụ nữ tham gia nhiều công việc trong sản xuất nhưng đôi khi ít có cơ hội dự tập huấn hoặc trao đổi kỹ thuật. Theo bà, nông dân cần hướng dẫn dễ hiểu, phù hợp với thực tế; nếu cách tổ chức và thời gian phù hợp hơn, phụ nữ hoàn toàn có thể tham gia và áp dụng kỹ thuật mới.
Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ phát biểu tại hội thảo - Ảnh: chinhphu.vn
Đưa nhu cầu nông dân vào thiết kế kỹ thuật
Ông Trương Hữu Trí, Giám đốc HTX Gò Gòn (tỉnh Tây Ninh), nhìn nhận, không phải nông dân nào cũng có cùng điều kiện để tiếp nhận và áp dụng kỹ thuật mới. Vì vậy, cán bộ khuyến nông cần hiểu rõ từng nhóm nông dân và linh hoạt trong cách chuyển giao. Khi người dân thấy giải pháp phù hợp với điều kiện của mình, khả năng áp dụng sẽ cao hơn.
Điều đó cho thấy lấy nông dân làm trung tâm không có nghĩa là phổ biến một gói kỹ thuật giống nhau cho tất cả. Quá trình nhân rộng phải bắt đầu từ việc hiểu người sản xuất đang cần gì, gặp rào cản nào, ai tham gia quyết định và đâu là cách giúp họ dễ tiếp cận nhất.
Bà Nguyễn Thị Giang nhấn mạnh: Để các giải pháp kỹ thuật như quản lý dinh dưỡng chính xác thực sự đi vào sản xuất quy mô lớn, chúng ta cần sự phối hợp của cả hệ thống. Cơ quan quản lý tạo môi trường và chính sách hỗ trợ; ngành khuyến nông đưa giải pháp đến với người sản xuất; doanh nghiệp và các tổ chức liên quan cung cấp dịch vụ, sản phẩm và nguồn lực. Quan trọng nhất, tất cả những nỗ lực đó cần bắt nguồn từ nhu cầu và điều kiện thực tế của người nông dân.
Tại hội thảo, các bên rà soát chính sách liên quan đến bình đẳng giới, đồng thời xây dựng đề xuất hành động cho doanh nghiệp, hội/nhóm nông dân, khuyến nông, cơ quan quản lý và Hội Liên hiệp Phụ nữ.
Bà Huỳnh Kim Định, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho biết, Trung tâm sẽ tiếp tục lồng ghép cách tiếp cận lấy nông dân làm trung tâm và bao trùm giới vào các chương trình, mô hình và hoạt động khuyến nông.
Trọng tâm là nhận diện nhu cầu, rào cản của từng nhóm nông dân, đặc biệt là phụ nữ và các nhóm ít được tiếp cận; tăng cường hình thức hướng dẫn, trình diễn và tư vấn phù hợp với thực tế; đồng thời khuyến khích sự tham gia, tiếng nói của nông dân trong lựa chọn, áp dụng và nhân rộng giải pháp.
Theo cách này, tiến bộ kỹ thuật chỉ có ý nghĩa khi người sản xuất có khả năng tiếp cận và áp dụng hiệu quả. Đây cũng là hướng phù hợp với mục tiêu của Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp của Chính phủ. Đó là giải pháp kỹ thuật không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đầu vào, giảm chi phí và giảm phát thải, mà còn phải phù hợp với thực tiễn sản xuất và tạo lợi ích cho nhiều nhóm nông dân khác nhau.
Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao đang đặt ra chuyển đổi lớn đối với sản xuất lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long. Nhưng để chuyển đổi ấy bền vững, kỹ thuật không thể đi trước người nông dân. Khi tiếng nói của phụ nữ, nam giới và những nhóm sản xuất có điều kiện khác nhau được đưa vào quá trình thiết kế giải pháp, quản lý dinh dưỡng chính xác mới có cơ hội đi từ mô hình trình diễn đến đồng ruộng trên quy mô lớn. Và khi nông dân thực sự trở thành chủ thể của đổi mới, mục tiêu giảm chi phí, giảm phát thải và nâng cao giá trị hạt gạo mới có nền tảng để lan tỏa mạnh, lâu dài.
Lê Sơn
