‘Thanh xuân gửi lại’ - Hành trình trở về từ những ký ức không bao giờ cũ
Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, Bộ Nội vụ tổ chức trưng bày chuyên đề “Thanh xuân gửi lại” tại trụ sở số 12 Đào Tấn, phường Giảng Võ, Hà Nội.
Trưng bày mở cửa phục vụ công chúng từ ngày 17/7 đến hết ngày 2/9/2026, giới thiệu những tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gắn với đội ngũ cán bộ đi B - những người đã dành những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.
Một cuộc trở về bằng tài liệu và ký ức
Không bắt đầu bằng những câu chuyện được kể lại qua nhiều lớp thời gian, “Thanh xuân gửi lại” đưa người xem tiếp cận trực tiếp với những chứng tích nguyên bản: một lá đơn tình nguyện, cuốn nhật ký đã ngả màu, bức thư gửi gia đình, tấm ảnh nhỏ hay những giấy tờ cá nhân được gửi lại trước ngày lên đường.
Những hiện vật tưởng như bình dị ấy lại chứa đựng cả một thời đại.
Phát biểu khai mạc trưng bày, ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, cho biết lễ khai mạc được tổ chức theo một hình thức đặc biệt nhằm tri ân các cán bộ đi B – những người đã hy sinh tuổi trẻ, gia đình và sự nghiệp riêng để cống hiến cho công cuộc giải phóng dân tộc.
Theo Cục trưởng Đặng Thanh Tùng, việc bảo quản và phát huy giá trị hồ sơ, tài liệu, kỷ vật không chỉ là trách nhiệm chuyên môn của ngành lưu trữ, mà còn góp phần lan tỏa tinh thần yêu nước, ý chí quật cường của dân tộc và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
Trưng bày giới thiệu hơn 100 tài liệu, hình ảnh, hồ sơ và kỷ vật tiêu biểu, được chọn lọc từ khối hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật cán bộ đi B hiện được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.
Đó là nguồn tư liệu quý giá phản ánh một giai đoạn lịch sử đặc biệt, khi hàng vạn cán bộ từ miền Bắc bí mật lên đường vào chiến trường miền Nam. Họ mang theo tri thức, khát vọng, lý tưởng cách mạng và một tuổi trẻ sẵn sàng đặt lợi ích của đất nước lên trên hạnh phúc cá nhân.
“Ký ức đi B” và những câu chuyện phía sau hiện vật
Một trong những điểm nhấn giàu cảm xúc nhất của trưng bày là không gian “Ký ức đi B”. Tại đây, công chúng được tiếp cận nhiều hiện vật gốc như thư từ, nhật ký, giấy tờ cá nhân, thẻ Đảng, huân chương, ảnh gia đình cùng những kỷ vật được các cán bộ gửi lại trước ngày lên đường.
Mỗi hiện vật là một mảnh đời được lưu giữ.
Một bức thư có thể chứa lời nhắn nhủ dành cho cha mẹ. Một tấm ảnh gia đình có thể là hình ảnh cuối cùng người cán bộ mang theo trong tâm trí. Một cuốn nhật ký không chỉ ghi lại những ngày tháng nơi chiến trường mà còn lưu giữ những ước mơ, suy tư và nỗi nhớ của những con người đang ở độ tuổi đẹp nhất.
Ở đó, lịch sử không hiện diện như những con số khô cứng. Lịch sử có khuôn mặt, có nét chữ, có những khoảng lặng và cả những điều chưa kịp nói thành lời.
Bên cạnh tài liệu đang được lưu giữ trong nước, trưng bày còn giới thiệu nhiều hình ảnh, tư liệu khai thác từ Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ thuộc Đại học Công nghệ Texas, Hoa Kỳ. Sự bổ sung này góp phần mở rộng góc nhìn, giúp công chúng tiếp cận cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước qua nhiều nguồn sử liệu khác nhau.
Hồ sơ của những trí thức, văn nghệ sĩ nổi tiếng như nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, nhà văn Nguyễn Quang Sáng, bác sĩ Đặng Thùy Trâm, nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, liệt sĩ Ca Lê Hiến - nhà thơ Lê Anh Xuân, nhà văn Dương Thị Xuân Quý… cũng được giới thiệu tại trưng bày.
Qua những hồ sơ ấy, người xem cảm nhận rõ hơn sự đóng góp của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ trong hành trình đấu tranh giành độc lập. Họ không chỉ sáng tạo bằng ngòi bút, âm nhạc hay tri thức chuyên môn, mà còn trực tiếp sống, chiến đấu và cống hiến tại những nơi gian khó nhất.
Kỷ vật tìm được đường trở về
Giá trị của khối hồ sơ cán bộ đi B không chỉ nằm ở khả năng tái hiện lịch sử. Nguồn tài liệu này còn có ý nghĩa thiết thực trong việc xác minh thông tin, giải quyết chế độ, chính sách đối với người có công và hỗ trợ tìm kiếm thân nhân liệt sĩ.
Những năm qua, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã đẩy mạnh số hóa toàn bộ khối hồ sơ, xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử, đồng thời phối hợp với các địa phương rà soát và trao trả nhiều kỷ vật cho thân nhân cán bộ đi B sau hàng chục năm thất lạc.
Mỗi lần một hồ sơ được xác minh, một lá thư được trao lại hay một kỷ vật tìm được đường trở về với gia đình, một phần ký ức từng bị chiến tranh chia cắt lại được nối liền.
Đó không đơn thuần là quá trình bàn giao một hiện vật lưu trữ. Với nhiều gia đình, đó có thể là lần đầu tiên họ được chạm vào nét chữ, hình ảnh hoặc dấu tích cuối cùng của người thân sau hàng chục năm chờ đợi.
Trưng bày cũng giới thiệu kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm tập trung tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Qua đó, vai trò của tài liệu lưu trữ tiếp tục được khẳng định trong công tác tri ân, xác minh danh tính và thực hiện chính sách đối với người có công.
Điểm đến của du lịch ký ức giữa lòng Hà Nội
Trong đời sống du lịch hiện đại, hành trình khám phá một điểm đến không còn giới hạn ở cảnh quan, ẩm thực hay những hoạt động giải trí. Những không gian lưu trữ, bảo tàng và trưng bày chuyên đề đang ngày càng trở thành điểm hẹn văn hóa, nơi du khách tìm hiểu chiều sâu lịch sử và kết nối với ký ức của mỗi vùng đất.
“Thanh xuân gửi lại” mang đầy đủ giá trị của một hành trình du lịch ký ức như vậy.
Không gian trưng bày tại số 12 Đào Tấn không quá xa những tuyến tham quan quen thuộc của Thủ đô. Tuy nhiên, khi bước qua cánh cửa phòng trưng bày, người xem được dẫn vào một Hà Nội khác - nơi những hồ sơ, kỷ vật từng được gửi lại từ nhiều thập niên trước đang kể câu chuyện về một thế hệ đã lựa chọn lên đường.
Với khách trẻ, đây là dịp để lịch sử trở nên gần gũi hơn thông qua những hiện vật có thật và câu chuyện có thật. Với những cựu chiến binh, thân nhân cán bộ đi B hay gia đình liệt sĩ, không gian ấy có thể là một cuộc hội ngộ đặc biệt với ký ức.
Với du khách đến Hà Nội trong mùa tri ân tháng 7 và dịp Quốc khánh 2/9, trưng bày cũng bổ sung một điểm đến giàu giá trị văn hóa, giúp hành trình khám phá Thủ đô có thêm chiều sâu.
Công nghệ nối dài sức sống của ký ức
Một điểm đáng chú ý tại “Thanh xuân gửi lại” là hệ thống tra cứu điện tử được tích hợp trong không gian trưng bày. Công cụ này hỗ trợ thân nhân cán bộ đi B, người có công và các nhà nghiên cứu tiếp cận nguồn tư liệu thuận tiện hơn.
Việc ứng dụng công nghệ không làm mất đi cảm xúc của tài liệu gốc. Ngược lại, chuyển đổi số giúp những hồ sơ vốn chỉ được bảo quản trong kho lưu trữ có cơ hội đến gần hơn với công chúng.
Từ một cơ sở dữ liệu điện tử, những ký ức cá nhân có thể được kết nối với gia đình, địa phương và cộng đồng. Những hiện vật mong manh có thể được bảo tồn lâu dài, trong khi giá trị lịch sử của chúng được lan tỏa rộng rãi hơn.
Đây cũng là hướng đi cần thiết trong bảo tồn di sản tư liệu hiện nay: lưu giữ nguyên bản nhưng đồng thời tạo ra những phương thức tiếp cận mới, giúp lịch sử tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.
Thanh xuân đã gửi lại, ký ức vẫn còn mãi
Tên gọi “Thanh xuân gửi lại” gợi lên một khoảng lặng đặc biệt. Những cán bộ đi B trước ngày lên đường đã gửi lại gia đình giấy tờ, kỷ vật và những dấu tích riêng tư nhất. Nhưng điều họ thực sự gửi lại cho thế hệ hôm nay còn lớn hơn thế: một lý tưởng sống, một tinh thần dấn thân và lòng yêu nước không đo đếm bằng lời.
Trưng bày vì thế không chỉ là nơi tưởng nhớ quá khứ. Đây còn là không gian để mỗi người soi lại trách nhiệm của mình với hiện tại.
Giữa những thay đổi nhanh chóng của đời sống hiện đại, những lá thư cũ, cuốn nhật ký bạc màu hay tấm ảnh đã phai vẫn có khả năng khiến người xem dừng lại. Chúng nhắc rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng tuổi trẻ, sự lựa chọn và cả những cuộc chia xa không hẹn ngày trở lại.
Với những giá trị lịch sử và nhân văn sâu sắc, “Thanh xuân gửi lại” là lời tri ân đối với thế hệ đã dành trọn tuổi trẻ cho Tổ quốc; đồng thời lan tỏa thông điệp về lòng biết ơn, trách nhiệm gìn giữ ký ức dân tộc và truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”.
Đó cũng là hành trình trở về với những ký ức không bao giờ cũ - bởi mỗi lần được nhắc nhớ, lịch sử lại tiếp tục sống trong tâm thức của các thế hệ hôm nay và mai sau.
