Theo báo cáo mới nhất của Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) công bố ngày 9/10, EU có thể thiếu hụt tới 14 tỷ m3 khí đốt tự nhiên trong mùa đông này, tương đương khoảng 7% nhu cầu của khối và đủ để cung cấp điện cho 10-12 triệu hộ gia đình châu Âu.
Đáng chú ý, lượng khí đốt dự trữ của EU đã giảm xuống mức thấp nhất so với cùng kỳ các năm kể từ khi bắt đầu ghi nhận dữ liệu vào năm 2011, với chỉ hơn 70%. Nguyên nhân là do giá cao khiến các thương nhân ưu tiên bán ra trong mùa hè thay vì tích trữ để sử dụng cho mùa đông.
Với giá khí đốt ở mức cao nhất trong gần 4 năm qua và nguồn cung bị hạn chế do xung đột tại Trung Đông, châu Âu có rất ít lựa chọn về nguồn cung dự phòng nếu mùa đông sắp tới lạnh giá như mùa đông năm ngoái, theo đánh giá của IEEFA, một tổ chức tư vấn về năng lượng có trụ sở tại Mỹ.
Điều này không có nghĩa là EU sẽ cạn kiệt khí đốt ngay lập tức, nhưng kho dự trữ sẽ thiếu khoảng 7 tỷ m3. Tình trạng trên có thể buộc các quốc gia phải mua khí đốt với giá cao trên thị trường toàn cầu đầy biến động, hoặc thậm chí yêu cầu người tiêu dùng cắt giảm nhu cầu nếu không tìm được nguồn thay thế.
Bà Ana Jaller-Makarewicz, chuyên gia phân tích hàng đầu về năng lượng châu Âu của IEEFA, cho biết trong một tuyên bố rằng mức dự trữ thấp kỷ lục khiến khối này "có ít lớp đệm hơn" để ứng phó với các gián đoạn nguồn cung toàn cầu, đồng thời khiến họ "dễ bị tổn thương hơn trước tình trạng giá cả tăng đột biến".
Nếu các quốc gia châu Âu buộc phải rút hết kho dự trữ khí đốt năm nay, họ sẽ phải bổ sung nhiều hơn vào năm sau, từ đó duy trì vòng lặp dự trữ thấp – giá cao.
Nếu các quốc gia châu Âu buộc phải rút hết kho dự trữ khí đốt năm nay, họ sẽ phải bổ sung nhiều hơn vào năm sau, từ đó duy trì vòng lặp dự trữ thấp – giá cao. Ảnh: The Guardian
Những rủi ro tương tự cũng được nêu trong báo cáo triển vọng nguồn cung mùa đông giai đoạn 2026-2027 do Mạng lưới các nhà điều hành hệ thống truyền tải khí đốt châu Âu (ENTSO-G) – một hiệp hội của các nhà điều hành khí đốt – công bố ngày 8/10.
Báo cáo của ENTSO-G chỉ ra rằng, tính đến ngày 1/10, kho dự trữ của EU chỉ đạt 72%, thấp hơn mức 83% cùng kỳ năm trước sau một "mùa nạp khí đốt đầy thách thức".
Báo cáo cảnh báo rằng nếu lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu bị hạn chế hoặc ngay cả khi ở mức "tối ưu" trong bối cảnh mùa đông lạnh giá, mức dự trữ có thể giảm xuống chỉ còn 11% – đây là ngưỡng cơ sở cần thiết cho dự trữ chiến lược và không thể dễ dàng huy động sử dụng.
Theo tính toán của ENTSO-G, nếu các quốc gia muốn khôi phục mức dự trữ lên 30% vào cuối mùa đông – để tránh nguy cơ cao hơn trước các đợt rét đậm trong tương lai – thì một lượng khí đốt tương đương 7% nhu cầu sẽ phải bị cắt giảm hoặc không được cung cấp cho người tiêu dùng.
Theo báo cáo của IEEFA, một phần áp lực này đến từ lệnh cấm trên toàn EU đối với các hợp đồng cung cấp LNG dài hạn từ Nga, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1 năm sau.
Khí đốt Nga trước đây thường được sử dụng để bù đắp cho những "biến động về nhu cầu" trong mùa đông, nhưng giờ đây, châu Âu phải phụ thuộc vào lượng khí đốt dự trữ để vượt qua mùa đông, bào cáo cho biết.
Tình hình càng trở nên tồi tệ hơn khi báo cáo của IEEFA chỉ ra rằng nhu cầu khí đốt trong mùa đông đã tăng dần trong 2 năm qua, trong khi lượng khí đốt nhập khẩu vào khối này lại dậm chân tại chỗ.
Sự phụ thuộc ngày càng lớn vào thị trường LNG toàn cầu đầy biến động cũng trở thành điểm yếu. Mỹ đã trở thành nhà cung cấp LNG lớn nhất của EU, thay thế phần lớn khí đốt Nga trước đây.
Theo ENTSO-G, ngay cả trong điều kiện mùa đông bình thường, nếu nguồn LNG bị siết chặt, mức dự trữ có thể giảm xuống chỉ còn 13% vào tháng 3/2027, buộc các ngành công nghiệp thâm dụng năng lượng phải cắt giảm sản xuất.
Các nước Tây Âu được hưởng lợi từ các cảng LNG ven biển mới và đường ống từ Na Uy, nhưng các nước không giáp biển ở Trung, Đông và Đông Nam Âu dễ bị tổn thương hơn.
Nếu các hệ thống đường ống lớn như Europipe 2 ở Biển Bắc hoặc đường ống từ Algeria bị gián đoạn cùng lúc với mùa đông khắc nghiệt, nút thắt hạ tầng sẽ hạn chế dòng khí từ Tây sang Đông.
Khu vực Đông Nam Âu có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung cục bộ lên tới 12% vào những ngày nhu cầu tiêu thụ đạt đỉnh, qua đó thử thách tinh thần đoàn kết của châu Âu.
Khi lượng dự trữ cạn dần, các chính phủ cũng có thể phải chịu áp lực ngày càng lớn trong việc ưu tiên người tiêu dùng trong nước thay vì giúp đỡ các nước láng giềng.
Brussels đã cho phép các quốc gia thành viên tạm nới mục tiêu dự trữ xuống mức 75-80% vào ngày 1/11 thay vì mục tiêu 90% như thường lệ, nhằm tránh tình trạng đổ xô mua hàng do hoảng loạn và ngăn giá cả leo thang hơn nữa.
Giá khí đốt tại sàn giao dịch TTF của Hà Lan – mức giá tham chiếu cho hoạt động giao dịch khí đốt tại châu Âu – dao động trong khoảng 79,80-80,22 euro/MWh vào ngày 8/10, tăng gần gấp 3 lần kể từ khi cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran bắt đầu vào tháng 2.
Với kho dự trữ thấp, nguồn cung bị siết chặt và giá cả ở mức cao, châu Âu đang đối mặt với một mùa đông đầy bất ổn, nơi rủi ro cắt giảm nhu cầu và hóa đơn năng lượng tăng vọt trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết kể từ khi xung đột Ukraine làm thay đổi bức tranh năng lượng trên "cựu lục địa".
Minh Đức (Theo Politico EU, Euronews)
