Nguồn thu tăng theo kim ngạch hàng hóa chịu thuế
8 tháng năm 2026, thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 352.766 tỷ đồng, bằng 78,2% dự toán 451.000 tỷ đồng, bằng 68,3% chỉ tiêu phấn đấu 516.500 tỷ đồng, tăng 17,4%, tương ứng tăng 52.308 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025.
Theo Ban Nghiệp vụ thuế hải quan (Cục Hải quan), yếu tố có tác động trực tiếp nhất đến kết quả thu là sự gia tăng của kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế. Từ đầu năm đến hết tháng 8, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế đạt 128,12 tỷ USD, tăng 22,45% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, kim ngạch nhập khẩu chịu thuế đạt 122,82 tỷ USD, tăng 22,69%, còn kim ngạch xuất khẩu chịu thuế đạt 5,30 tỷ USD, tăng 17,21%.
Cơ cấu hàng hóa chịu thuế cũng tạo ra mức tăng thu đáng kể. Nhóm nguyên liệu, máy móc, thiết bị, phụ tùng phục vụ sản xuất như hóa chất, chất dẻo, sắt thép, nguyên phụ liệu dệt may, linh kiện điện tử, linh kiện ô tô... đạt 68,3 tỷ USD, chiếm 55,6% tổng kim ngạch nhập khẩu có thuế và tăng 22,6% so với cùng kỳ. Riêng nhóm này làm tăng thu ngân sách khoảng 26.700 tỷ đồng.
Ô tô nguyên chiếc tiếp tục là một trong những nhóm hàng có đóng góp lớn. 8 tháng, lượng ô tô nguyên chiếc nhập khẩu chịu thuế đạt trên 167.800 chiếc, trị giá 3,9 tỷ USD, tăng 22% về lượng và 30,2% về trị giá, qua đó làm tăng thu khoảng 7.470 tỷ đồng. Một số nhóm khác như đá quý, kim loại quý và sản phẩm; dầu thô; quặng và khoáng sản; sản phẩm khác từ dầu mỏ cũng ghi nhận mức tăng trị giá hoặc giá tính thuế, góp phần tăng nguồn thu.
Ở chiều xuất khẩu, một số mặt hàng chịu thuế cũng tạo thêm nguồn thu, như: lượng phân bón xuất khẩu chịu thuế tăng 47,5%, trị giá tăng 106,7%, đóng góp thêm khoảng 440 tỷ đồng cho ngân sách.
Những con số này cho thấy mức tăng thu 8 tháng không đơn thuần đến từ quy mô xuất nhập khẩu nói chung, mà chủ yếu gắn với phần kim ngạch thực sự chịu thuế và cơ cấu mặt hàng có khả năng tạo thu. Đây cũng là cơ sở để nhìn nhận sát hơn diễn biến nguồn thu trong những tháng còn lại của năm.
Theo Cục Hải quan, thực tế tháng 8 cho thấy nguồn thu vẫn có thể biến động khá mạnh theo từng nhóm hàng. Tháng 8, thu ngân sách đạt 39.820 tỷ đồng, giảm 12,4%, tương ứng giảm 5.657 tỷ đồng so với tháng trước. Nguyên nhân trực tiếp là tổng kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế giảm 8,7%; riêng kim ngạch nhập khẩu chịu thuế giảm 8,49%.
Trong đó, nhiều mặt hàng có thuế suất cao và giá trị nhập khẩu lớn đồng loạt giảm. Ô tô nguyên chiếc giảm 32,1% về lượng, giảm 26,5% về trị giá, làm giảm thu khoảng 1.520 tỷ đồng. Máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng giảm 8,9% về trị giá, làm giảm thu 715 tỷ đồng; than giảm 24,5% về trị giá, làm giảm thu 560 tỷ đồng. Linh kiện, phụ tùng ô tô, phế liệu sắt thép, đá quý và kim loại quý cũng làm nguồn thu giảm thêm hàng trăm tỷ đồng.
Mặc dù vậy, kết quả giảm trong tháng 8 không làm thay đổi xu hướng tăng của nguồn thu lũy kế, nhưng đặt ra yêu cầu phải chủ động quản lý các yếu tố có thể tác động đến số thu trong những tháng cuối năm.
Siết quản lý trị giá, thu hồi nợ và kiểm tra sau thông quan để củng cố nguồn thu
Từ diễn biến nguồn thu, trọng tâm quản lý của cơ quan Hải quan không chỉ nằm ở việc theo dõi kim ngạch mà còn ở khả năng quản lý đúng đối tượng, đúng trị giá và thu đúng, thu đủ các khoản phải nộp ngân sách.Theo Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, cùng với đánh giá tình hình thực hiện thu ngân sách năm 2026, cơ quan Hải quan đang xây dựng dự toán thu năm 2027 và giai đoạn 2027-2030; đồng thời chỉ đạo các đơn vị triển khai nhiệm vụ thu ngân sách năm 2026. Một trong những trọng tâm là tăng cường quản lý trị giá đối với hàng hóa xuất nhập khẩu có rủi ro.
Cụ thể, Cục Hải quan đã ban hành danh mục hàng hóa xuất nhập khẩu rủi ro về trị giá; đồng thời rà soát trên hệ thống GTT02 đối với những dòng hàng không được đánh dấu nghi vấn, chưa cập nhật kết quả kiểm tra giá hoặc trường hợp trị giá hải quan được chấp nhận, xác định thấp hơn cơ sở dữ liệu giá. Đây là hướng quản lý có ý nghĩa trực tiếp đối với nguồn thu, bởi trị giá hải quan là một trong những căn cứ quan trọng để xác định nghĩa vụ thuế đối với hàng hóa nhập khẩu.
Cùng với quản lý trị giá, công tác thu hồi nợ thuế cũng được đặt trong tổng thể nhiệm vụ quản lý nguồn thu. Đến ngày 31/7/2026, số nợ thuế là 6.267,96 tỷ đồng, tăng 444,22 tỷ đồng so với thời điểm 31/12/2025.
Trong thời gian tới, việc quản lý thu sẽ tiếp tục gắn với hoàn thiện chính sách, xử lý các vướng mắc về thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu và tăng cường phối hợp giữa các đơn vị. Cùng với đó là tiếp tục rà soát trị giá, kiểm soát các trường hợp có dấu hiệu rủi ro và thực hiện các kiến nghị liên quan đến công tác quyết toán ngân sách.
Có thể thấy, đà tăng thu trong 8 tháng đầu năm đang được hình thành từ hai yếu tố song song, nền tảng nguồn thu từ kim ngạch hàng hóa chịu thuế tăng và các biện pháp quản lý nhằm hạn chế thất thu. Trong đó, sự gia tăng 22,45% của kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế là động lực quan trọng, còn quản lý trị giá, thu hồi nợ và kiểm tra sau thông quan là những công cụ giúp củng cố số thu.
Đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan (Cục Hải quan) nhấn mạnh, nhiệm vụ những tháng cuối năm không chỉ là duy trì tốc độ tăng thu mà còn phải bám sát biến động của từng nhóm hàng, từng địa bàn và từng sắc thuế. Khi hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục chịu tác động từ giá hàng hóa, thị trường quốc tế và chính sách thương mại, việc nhận diện sớm những yếu tố ảnh hưởng đến nguồn thu sẽ có ý nghĩa quyết định trong bảo đảm thực hiện dự toán ngân sách năm 2026.
