Thúc đẩy ứng dụng công nghệ tạo đòn bẩy phát triển tri thức số tại các cơ sở giáo dục
Hội thảo quy tụ hơn 300 đại biểu tham gia trực tiếp và trực tuyến, đến từ các cơ quan quản lý nhà nước, đại sứ quán, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức quốc tế.
Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Đinh Việt Hòa - Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia nhấn mạnh, năng lực số không đơn thuần là môn học mới mà là “đòn bẩy” quan trọng để tái cấu trúc triết lý sư phạm, phá bỏ giới hạn của lớp học truyền thống, thúc đẩy giáo dục cá nhân hóa, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho mọi người học.
Đặc biệt, dưới góc độ phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, TS. Đinh Việt Hòa khẳng định các trường học, giảng đường hôm nay chính là nơi ươm mầm cho những doanh nghiệp công nghệ và các “kỳ lân” tương lai. Theo ông, năng lực số sẽ giúp thanh niên chuyển từ vai trò “người tiêu thụ tài nguyên số thụ động” sang trở thành những nhà sáng tạo và kiến tạo tương lai.
Tại Hội thảo, PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) đánh giá, thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển dịch sâu sắc dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các nền tảng số. Những công nghệ này đang định hình lại phương thức sản xuất, quản trị và học tập trên phạm vi toàn cầu.
“Trong kỷ nguyên mới, năng lực số không còn là một kỹ năng bổ sung thông thường mà trở thành một nền tảng cốt lõi, quyết định khả năng thích ứng và phát triển của mỗi cá nhân, mỗi cơ sở giáo dục và đào tạo của các quốc gia”, PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh khẳng định.
Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, lần đầu tiên ba trụ cột gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đặt trong một chỉnh thể thống nhất theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị. Đây được xem là bước thay đổi lớn về tư duy phát triển trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào chất lượng nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo.
Song song với đó, Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về phát triển giáo dục và đào tạo tiếp tục khẳng định giáo dục cùng khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu, hướng tới xây dựng xã hội học tập và thúc đẩy học tập suốt đời.
Trong đó, trí tuệ nhân tạo AI đang làm thay đổi căn bản hoạt động giáo dục, từ giảng dạy, kiểm tra đánh giá đến quản trị nhà trường.
“Những công việc lặp đi lặp lại, có quy mô lớn thì công nghệ số và AI xử lý rất tốt. Bài toán cá nhân hóa lộ trình học tập sẽ được giải quyết tốt hơn nhờ AI và phân tích dữ liệu lớn”, PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh.
Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo hàng loạt rủi ro đi kèm như sai lệch dữ liệu, thiên lệch của AI, nguy cơ phụ thuộc công nghệ, suy giảm tư duy độc lập hay các vấn đề liên quan đến an toàn dữ liệu cá nhân.
Trước thực tế này, PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh cho biết, các quy định pháp luật hiện hành có hướng tiếp cận quản trị AI theo nguyên tắc phân tầng rủi ro, trong đó các lĩnh vực tác động trực tiếp tới con người như giáo dục sẽ được kiểm soát chặt chẽ hơn. Nguyên tắc quan trọng nhất được nhấn mạnh là: con người luôn giữ quyền quyết định cuối cùng.
“AI có thể hỗ trợ, có thể hành động trong quy trình công việc nhưng con người vẫn phải là người đưa ra quyết định cuối cùng”, ông Hoàng Hữu Hạnh nói.
Theo ông Hạnh, AI hiện đã vượt qua giai đoạn nhận diện thông thường và AI tạo sinh, để tiến sang giai đoạn mới là AI hành động - tức trực tiếp tham gia xử lý các quy trình công việc. Điều này đòi hỏi hệ thống pháp lý và các quy tắc đạo đức phải liên tục được cập nhật.
Ông đề nghị các cơ sở giáo dục khi đưa AI vào giảng dạy cần xây dựng quy tắc sử dụng AI có trách nhiệm, minh bạch với người học và đảm bảo vai trò trung tâm của con người.
Từ góc độ quản lý nhà nước, PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh đưa ra nhiều định hướng lớn nhằm phát triển năng lực số cho giáo dục Việt Nam.
Trong đó, trọng tâm là hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa khung năng lực số, phát triển hạ tầng dữ liệu và nền tảng học liệu dùng chung phục vụ giáo dục mở và học tập suốt đời.
Báo cáo đề dẫn phiên thảo luận, TS. Trịnh Thị Thu Hà - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội nhấn mạnh, phát triển năng lực số không chỉ là yêu cầu cấp thiết của chuyển đổi số giáo dục mà còn là nền tảng để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, thích ứng với kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế.
Trong lĩnh vực giáo dục, năng lực số không chỉ dừng ở việc sử dụng công nghệ, mà còn là khả năng ứng dụng công nghệ để đổi mới phương pháp dạy học, quản trị giáo dục và phát triển hệ sinh thái học tập hiện đại.
TS. Trịnh Thị Thu Hà cho rằng, các trường đại học, cao đẳng, đặc biệt tại Hà Nội đang sở hữu nguồn lực tri thức rất lớn với đội ngũ chuyên gia, giảng viên chất lượng cao và số lượng sinh viên đông đảo. Đây chính là lực lượng nòng cốt để thúc đẩy chuyển đổi số giáo dục.
Theo đó, các cơ sở giáo dục cần thay đổi tư duy, đẩy mạnh ứng dụng toàn diện các công nghệ mới như AI và công nghệ số trong quản trị, đào tạo, xây dựng chương trình, đổi mới phương pháp giảng dạy cũng như phát triển công nghệ giáo dục.
Tại hội thảo, các ý kiến tập trung phân tích các vấn đề như khung chính sách và quản trị giáo dục số; phát triển năng lực số cho giảng viên, sinh viên và cán bộ quản lý; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học và kiểm tra đánh giá; xây dựng hệ sinh thái giáo dục số; hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo kỹ năng số; an toàn số, đạo đức số và bảo vệ dữ liệu trong giáo dục.
Thông qua các tham luận và trao đổi thực tiễn, hội thảo hướng tới đề xuất những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực số cho các cơ sở giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.
