Bộ Y tế đang lấy ý kiến góp ý hoàn thiện dự thảo Thông tư hướng dẫn một số nội dung để các địa phương ban hành chính sách khen thưởng, hỗ trợ các tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số.
Tại buổi họp báo do Bộ Y tế tổ chức ngày 1/10, ông Lê Thanh Dũng - Cục trưởng Cục Dân số, Bộ Y tế cho biết: "Dự thảo có các hình thức khen thưởng hỗ trợ với cá nhân, địa phương lựa chọn, quyết định một số nội dung cụ thể để khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ cho cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất 2 con gái dưới 16 tuổi, nhưng là các gia đình nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt".
Ông Lê Thanh Dũng - Cục trưởng Cục Dân số (Ảnh: Hoàng Bích).
Theo ông Lê Thanh Dũng, chính sách được đặt ra trong bối cảnh cần tiếp tục thực hiện các giải pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh.
"Chính sách không nhằm khuyến khích các gia đình lựa chọn con gái. Mục tiêu đặt ra để giảm định kiến giới trọng nam khinh nữ, nâng cao vị thế trẻ em gái, góp phần kiểm soát tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh", ông Dũng nêu rõ.
Cục trưởng Cục Dân số cũng nhấn mạnh đây không phải nội dung chính sách hoàn toàn mới. Trước đó, Thông tư 01/2021/TT-BYT đã quy định một số nội dung để địa phương khuyến khích, khen thưởng đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số.
Theo ông Dũng, trong lần xây dựng dự thảo hiện nay, một trong những nội dung được cụ thể hóa là độ tuổi của trẻ em.
"Theo Luật Trẻ em quy định trẻ em là dưới 16 tuổi. Dự thảo này cụ thể hóa tuổi của trẻ em là dưới 16 tuổi", ông Dũng nêu.
Theo dự thảo, căn cứ mục tiêu chính sách dân số và tình hình thực tế, địa phương lựa chọn, quyết định nội dung khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ đối với cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất 2 con gái dưới 16 tuổi tại thời điểm đề xuất.
Các hình thức có thể gồm: Tôn vinh, biểu dương việc nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt; hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh; hỗ trợ sữa học đường và các nội dung, hình thức phù hợp khác.
Chính sách không nhằm khuyến khích các gia đình lựa chọn con gái (Ảnh: Phạm Tùng).
Theo ông Lê Thanh Dũng, việc đưa ra chính sách đối với nhóm gia đình này hướng tới một "đối tượng đích" cụ thể trong chính sách dân số. Đồng thời lưu ý, việc có chính sách dành cho gia đình có con gái không đồng nghĩa với hạn chế quyền quyết định sinh con của các gia đình.
Theo ông, quy định hiện nay đã theo hướng để các gia đình chủ động quyết định việc sinh con, từ số con, khoảng cách giữa các lần sinh đến thời điểm sinh con, phù hợp với điều kiện của mỗi gia đình.
Một vấn đề khác được quan tâm là mức hỗ trợ giữa các địa phương có thể khác nhau. Ông Lê Thanh Dũng cho biết, việc này phụ thuộc vào điều kiện thực tế và nguồn lực ngân sách của từng địa phương.
Theo Cục trưởng Cục Dân số, địa phương có điều kiện kinh tế, ngân sách khác nhau sẽ cân nhắc mức hỗ trợ phù hợp, thay vì áp dụng một mức hỗ trợ giống nhau ở tất cả các địa phương.
Ông Dũng cho rằng khi ban hành một chính sách cần xác định rõ nhóm đối tượng chính sách hướng tới để giải quyết vấn đề đang đặt ra.
Trong trường hợp chính sách hỗ trợ gia đình có con gái, mục tiêu được xác định là góp phần giải quyết tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh và giảm những định kiến về giới.
Theo Bộ Y tế, hiện tỉ số giới tính khi sinh ở Việt Nam liên tục ở mức cao, 110 bé trai sinh ra sống/100 bé gái sinh ra sống (tỉ số giới tính tự nhiên: 104 - 106 bé trai/bé gái).
Số con trung bình/phụ nữ tuổi sinh đẻ giảm thấp liên tục nhiều năm, hiện khoảng 1,92 con/phụ nữ tuổi sinh đẻ, thấp hơn mức sinh thay thế cần đạt là 2 - 2,1 con/ phụ nữ tuổi sinh đẻ.
Bộ Y tế đề xuất hỗ trợ gia đình có 2 con gái dưới 16 tuổi (Ảnh: Hữu Thắng).
Thực tế, thời gian qua một số địa phương đã triển khai các mô hình tương tự. Tây Ninh đưa tiêu chí kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước, khen thưởng 240 ấp năm 2023 và 208 ấp năm 2024, với tổng kinh phí hơn 1,3 tỷ đồng.
Hưng Yên từng biểu dương hơn 100 gia đình sinh con gái chăm ngoan, học giỏi. Hải Phòng tuyên dương các gia đình có con gái thành đạt, hỗ trợ 5 triệu đồng mỗi gia đình. Khánh Hòa và Sơn La lồng ghép nội dung này vào phong trào xây dựng gia đình hạnh phúc và các chương trình dân số.
Theo Bộ Y tế, những mô hình này bước đầu góp phần thay đổi nhận thức của gia đình và cộng đồng về giá trị của trẻ em gái. Tuy nhiên, để giảm mất cân bằng giới tính khi sinh cần các giải pháp đồng bộ và duy trì trong thời gian dài.
