Trung tâm công nghiệp - năng lượng: Động lực tăng trưởng mới

(Chinhphu.vn) - Phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, là hướng đi có nhiều tiềm năng, giúp Việt Nam hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng khu vực, quốc tế.
Cần thiết hình thành Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia - Ảnh 1.

Tọa đàm "Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới"

Sáng 18/11, tại Hà Nội, Tạp chí Năng lượng Mới/PetroTimes tổ chức tọa đàm “Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới”, với thông điệp “Liên kết nguồn lực - Tích hợp chuỗi giá trị - Kiến tạo không gian phát triển mới”.

Các chuyên gia cho rằng, chuyển từ phát triển các dự án năng lượng riêng lẻ sang mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp là hướng đi cần thiết, giúp tối ưu hóa nguồn lực, phát triển công nghiệp trong nước và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

Tham luận tại tọa đàm, ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) cho biết, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất sau gần hai thập kỷ vận hành đã sản xuất hơn 103,5 triệu tấn sản phẩm, đạt doanh thu hơn 1,8 triệu tỷ đồng, nộp ngân sách khoảng 245 nghìn tỷ đồng và đáp ứng hơn 30% nhu cầu xăng dầu cả nước. 

Theo ông Mai Tuấn Đạt, đây là nền tảng để BSR chuyển từ vai trò doanh nghiệp sản xuất, cung ứng nhiên liệu sang doanh nghiệp hạt nhân, kết nối các chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng tại Dung Quất. Hiện doanh nghiệp có lợi thế về hệ thống cảng, kho chứa, đường ống, điện, hơi, nước và khoảng 67 ha đất sạch liền kề nhà máy, sẵn sàng kết nối với các dự án hóa dầu, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), nhiên liệu tổng hợp và kho dự trữ dầu thô.

BSR cũng định hướng chuyển dịch cơ cấu sản phẩm theo hướng chế biến sâu, gia tăng giá trị hóa dầu và phát triển năng lượng xanh. Trọng tâm là Dự án Nâng cấp, mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất với tổng mức đầu tư 36.397 tỷ đồng, nâng công suất lên 171.000 thùng/ngày; nghiên cứu tổ hợp hóa dầu công suất 6-7 triệu tấn/năm và phát triển các sản phẩm như xăng E10, SAF, nhiên liệu hàng hải bền vững, diesel sinh học B5 và nhiên liệu tổng hợp. Tuy nhiên, để hình thành Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia, theo tính toán của BSR, cần huy động khoảng 16,1-20,5 tỷ USD, trong đó 14-17,5 tỷ USD đến năm 2030.

Cùng với đó, BSR định hướng xây dựng các dự án vệ tinh gắn với nguồn nguyên liệu của nhà máy, chia sẻ hạ tầng cảng, kho chứa, đường ống và tiện ích; hình thành các dịch vụ kỹ thuật dùng chung về bảo dưỡng, kiểm định, phòng thí nghiệm và đào tạo.

Theo ông Mai Tuấn Đạt, phát huy vai trò hạt nhân của BSR không chỉ là mở rộng quy mô sản xuất mà quan trọng hơn là kết nối doanh nghiệp, tích hợp hạ tầng, công nghệ và nguồn lực, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng có tính liên kết cao, tạo động lực tăng trưởng mới cho Dung Quất và khu vực miền Trung.

Tích hợp công nghiệp - năng lượng, nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng quốc tế

Tại tọa đàm, TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhận định phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, nhất là trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, mở ra cơ hội hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới.

Cần thiết hình thành Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia - Ảnh 2.

TS. Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường)

Theo ông Toán, xu hướng thế giới đang chuyển từ mô hình các nhà máy điện và khu công nghiệp phân bố riêng rẽ sang tích hợp trong cùng một không gian. Các nguồn điện gió trên bờ, ngoài khơi, điện mặt trời được kết nối với khu sản xuất công nghiệp, cơ sở chế tạo thiết bị, cảng biển, logistics và hạ tầng dùng chung.

Mô hình này không chỉ tối ưu cung ứng năng lượng mà còn thúc đẩy liên kết giữa các ngành công nghiệp thông qua sử dụng chung hạ tầng, tận dụng nhiệt thải, tái sử dụng nước và phát triển các chuỗi sản xuất bổ trợ lẫn nhau.

Dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế, TS. Dư Văn Toán cho biết, Đan Mạch đã phát triển cảng Esbjerg thành trung tâm dịch vụ, chế tạo thiết bị điện gió ngoài khơi; Trung Quốc từng bước hình thành chuỗi cung ứng tương đối hoàn chỉnh, từ sản xuất thiết bị, chế tạo, lắp đặt đến vận hành và bảo trì các dự án điện gió ngoài khơi.

Cần thiết hình thành Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia - Ảnh 3.

TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam trao đổi tại Tọa đàm

Đồng tình với định hướng này, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cho rằng việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng có khả năng trở thành những cực tăng trưởng của vùng là chủ trương đúng đắn, cần sớm hiện thực hóa.

Theo ông Thập, mỗi trung tâm cần được xây dựng trên cơ sở phát huy thế mạnh riêng. Dung Quất có lợi thế về lọc hóa dầu; Vũng Tàu nổi bật với cơ khí, dịch vụ kỹ thuật dầu khí và hậu cần cảng biển; Cà Mau có nền tảng chuỗi khí - điện - đạm. Trong khi đó, TPHCM, Hà Tĩnh và Thanh Hóa cũng có những lợi thế để phát triển hệ sinh thái công nghiệp gắn với hạ tầng và vị trí địa lý.

Giá trị của mô hình nằm ở khả năng kết nối, chia sẻ hạ tầng và tạo ra lợi ích cộng hưởng, thay vì để từng dự án phát triển độc lập, phân tán.

Mở ra dư địa phát triển công nghiệp trong nước

Theo ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), quy hoạch năng lượng cần đồng thời tính đến đa dạng hóa nguồn cung, phát triển năng lượng tái tạo và nâng cao năng lực công nghiệp trong nước.

Thực tế, tiềm năng điện gió, điện mặt trời thường tập trung tại một số khu vực, trong khi có nhiều nhà đầu tư cùng tham gia khai thác. Điều này kéo theo nhu cầu lớn về hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ tại chỗ, tạo cơ hội phát triển công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật và chuỗi cung ứng phục vụ ngành năng lượng.

Cần thiết hình thành Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia - Ảnh 4.

Ông Lê Việt Cường, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương)

Ông Cường nhấn mạnh cần hình thành mô hình phát triển gắn kết hai chiều: năng lượng bảo đảm nguồn cung ổn định cho công nghiệp, còn công nghiệp tạo thêm nhu cầu, thị trường và điều kiện để ngành năng lượng phát triển bền vững. Vì vậy, quy hoạch không thể chỉ dừng ở từng dự án riêng lẻ mà phải tính toán đồng bộ nguồn cung, hạ tầng, sản xuất và dịch vụ hỗ trợ.

Ở góc độ thể chế, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia là mô hình tổ chức có tính đột phá, phù hợp với yêu cầu tạo động lực tăng trưởng mới.

Theo PGS này, Việt Nam cần ưu tiên tối ưu hóa nguồn lực, tổ chức tinh gọn, tập trung vào lĩnh vực cốt lõi; đồng thời làm chủ công nghệ và những khâu sản xuất then chốt có ý nghĩa chiến lược. Trung tâm phải được phát triển với tầm nhìn dài hạn, không chỉ thúc đẩy ngành năng lượng mà còn mở rộng không gian phát triển cho các ngành công nghiệp liên quan, gia tăng tổng cung, kích thích tổng cầu và đóng góp vào tăng trưởng GDP.

Để mô hình đi vào thực chất, ông Lê Việt Cường đề xuất tiếp tục hoàn thiện ba nhóm cơ chế, chính sách: phân cấp, phân quyền rõ ràng; ưu đãi đầu tư đủ mạnh, có tính cạnh tranh; liên thông và chia sẻ dữ liệu.

Để trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng cần tập trung giải quyết ba vấn đề:

Một là, quy hoạch phải đúng và có tính liên kết, việc lựa chọn địa điểm xây dựng trung tâm cần dựa trên lợi thế thực tế về tài nguyên, hạ tầng, thị trường và khả năng kết nối vùng. Đồng thời, phải tránh tình trạng đầu tư dàn trải, chồng chéo hoặc trùng lặp giữa các dự án.

Hai là, cơ chế, chính sách phải thông thoáng và đồng bộ. Cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, vai trò điều phối của địa phương và trách nhiệm của doanh nghiệp; đồng thời tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục đầu tư, phát triển hạ tầng và huy động vốn.

Ba là, phải huy động được mọi nguồn lực xã hội. Doanh nghiệp nhà nước có thể giữ vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực then chốt, nhưng cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài cùng tham gia trên cơ sở cạnh tranh bình đẳng, minh bạch.

"Hiệu quả của trung tâm cần được đánh giá bằng giá trị gia tăng, năng suất, năng lực cạnh tranh và đóng góp cho ngân sách nhà nước, chứ không chỉ dựa vào số lượng dự án hay tổng vốn đăng ký đầu tư. Vấn đề không phải là chúng ta xây dựng được bao nhiêu trung tâm công nghiệp năng lượng, mà là mỗi trung tâm tạo ra được bao nhiêu giá trị mới cho nền kinh tế", PGS.TS Ngô Trí Long đề nghị.

Phan Trang

Tham khảo thêm
Huy động nguồn lực tài chính, công nghệ để bảo đảm an ninh năng lượng quốc giaCần thiết hình thành Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia - Ảnh 5.
Tham khảo thêm
Tăng tự chủ nguồn năng lượng, bảo đảm điện cho tăng trưởng kinh tếCần thiết hình thành Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia - Ảnh 6.
Tham khảo thêm
Việt Nam nằm trong nhóm 13 quốc gia giữ ổn định an ninh năng lượngCần thiết hình thành Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia - Ảnh 7.
Tham khảo thêm
Petrovietnam và Citi thúc đẩy hợp tác tài chính cho các dự án năng lượngCần thiết hình thành Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia - Ảnh 8.
Tham khảo thêm
CEO PetroVietnam đối thoại cùng lãnh đạo các tập đoàn năng lượng hàng đầu thế giới tại LondonCần thiết hình thành Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia - Ảnh 9.