Bên lề Hội nghị quốc tế về lượng tử và bán dẫn cho công chúng, thuộc chuỗi sự kiện "Năm Lượng tử Gia Lai 2026" diễn ra sáng 27/7 tại Gia Lai, Tạp chí Người Đưa Tin đã có cuộc trao đổi với TS. Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính, về vai trò của công nghệ lượng tử trong chiến lược phát triển quốc gia giai đoạn tới.
TS. Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc NIC- Bộ Tài chính
NĐT: Thưa ông, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, ông đánh giá như thế nào về vai trò của công nghệ lượng tử trong chiến lược phát triển quốc gia?
TS. Võ Xuân Hoài: Đảng và Nhà nước đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng hàng đầu cho tăng trưởng và phát triển đất nước trong giai đoạn tới. Đặc biệt, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã xác định các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử, an ninh mạng... là những ngành công nghệ trọng tâm, được ưu tiên phát triển.
Công nghệ lượng tử là lĩnh vực mới, có độ phức tạp cao, đòi hỏi đầu tư dài hạn cả về thời gian, nguồn lực và tài chính. Trên thế giới, nhiều quốc gia và nền kinh tế như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc... đang dành nguồn lực rất lớn để phát triển lĩnh vực này. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, muốn phát triển công nghệ lượng tử cần bắt đầu từ khoa học cơ bản, đặc biệt là vật lý lượng tử và các ngành khoa học liên quan.
PV của Tạp chí Người Đưa Tin trao đổi với TS. Võ Xuân Hoài, Phó giám đốc NIC về vai trò của công nghệ lượng tử trong chiến lược phát triển khoa học- công nghệ, đổi mới sáng tạo của quốc gia
Đối với Việt Nam, chúng ta đang tiếp cận công nghệ lượng tử khá sớm so với nhiều quốc gia có điều kiện phát triển tương đồng. Hiện nay, Việt Nam đã xác định công nghệ lượng tử là một trong những lĩnh vực trọng tâm, trong đó truyền thông lượng tử, điện toán lượng tử và cảm biến lượng tử là các hướng được ưu tiên phát triển.
Công nghệ lượng tử được kỳ vọng sẽ tạo ra những thay đổi mang tính đột phá. Trước đây, Internet đã làm thay đổi mạnh mẽ nền kinh tế toàn cầu; những năm gần đây, AI tiếp tục tạo ra bước chuyển lớn về công nghệ, khoa học và kinh tế. Tuy nhiên, công nghệ lượng tử được đánh giá có tiềm năng tạo ra bước nhảy vọt lớn hơn nữa, đặc biệt về năng lực tính toán.
Có những bài toán trước đây phải mất nhiều năm xử lý bằng siêu máy tính thì với công nghệ lượng tử, thời gian có thể được rút ngắn xuống chỉ còn vài giờ, thậm chí vài phút. Điều đó cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của công nghệ lượng tử đối với sự phát triển của các nền kinh tế.
Hội nghị quốc tế lượng tử và bán dẫn cho công chúng" trong chuỗi sự kiện "Năm Lượng tử Gia Lai 2026" diễn ra tại Gia Lai vào sáng 27/7
Tuy nhiên, để phát triển được công nghệ lượng tử, chúng ta cần đầu tư dài hạn. Ngay từ bây giờ, cần đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực từ trường đại học, viện nghiên cứu, triển khai các chương trình đào tạo, tập huấn ở nước ngoài cho các nhà nghiên cứu, đội ngũ giảng viên. Bởi hiện nay, các trường đại học lớn của Việt Nam đào tạo về công nghệ lượng tử hay vật lý lượng tử chưa nhiều, chất lượng còn hạn chế.
Cùng với đó, chúng ta phải có cơ chế, chính sách thực sự đột phá để sử dụng được nguồn lực cho nghiên cứu lượng tử, từ lý thuyết đến công nghệ. Hiện nay các quốc gia trên thế giới đang đầu tư rất lớn cho ngành này và có đột phá rất cao. Nếu chúng ta không thay đổi quy trình, cơ chế sử dụng nguồn lực nhà nước thì sẽ khó có được nguồn nhân lực chất lượng tốt.
Với thực tế hiện nay, tôi cho rằng với công nghệ lượng tử, Việt Nam nên đi từng bước thật chắc, thay vì nghĩ ngay đến sản phẩm hình thành ngắn hạn 3-5 năm. Chúng ta cần có nhìn dài hạn hơn, ít nhất là 10 năm, 20 năm trở lên.
NĐT: Năm Lượng tử Gia Lai 2026 với chủ đề "Kết nối lượng tử - Làm chủ công nghệ- Đột phá phát triển" có điểm khác biệt nào so với các hoạt động khoa học công nghệ đã tổ chức, thưa ông?
TS. Võ Xuân Hoài: Gia Lai là địa phương đầu tiên tổ chức sự kiện chuyên sâu về công nghệ lượng tử kéo dài gần 1 tuần với sự phối hợp tổ chức của UBND tỉnh Gia Lai, NIC và Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và Chuyên gia Lượng tử (VNQuantum).
Sự kiện thu hút sự quan tâm rất lớn của các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp trên thế giới cũng trong nước tham gia, cùng trao đổi, chia sẻ về phát triển lượng tử. Đặc biệt, chúng tôi thấy sự quan tâm rất lớn của các giáo sư, chuyên gia người Việt trên thế giới tập trung về đây trao đổi như GS. Đàm Thanh Sơn (Đại học Chicago, Hoa Kỳ), GS. Lại Ngọc Điệp (Pháp), GS. Đinh Xuân Hòa (Đại học Troy, Hoa Kỳ)...
Triển lãm công nghệ lượng tử, bán dẫn và siêu dẫn tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Gia Lai trong khuôn khổ Năm Lượng tử Gia Lai 2026
Đây là hoạt động lần đầu tiên được tổ chức với sự tham gia của nhiều bên liên quan và các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ lượng tử. Theo tôi, đây là một khởi đầu rất tích cực, không chỉ đối với Gia Lai mà còn với Việt Nam, khẳng định cơ hội để chúng ta tham gia và đồng hành cùng các quốc gia trên thế giới trong phát triển công nghệ lượng tử.
Tôi đặc biệt ấn tượng với cách làm của tỉnh Gia Lai, từ sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của lãnh đạo tỉnh đến sự vào cuộc của các trường đại học, viện nghiên cứu và các trung tâm như ICISE do GS. Trần Thanh Vân sáng lập. Sự kết nối này đã góp phần tạo dựng môi trường thuận lợi để phát triển công nghệ lượng tử tại Gia Lai nói riêng và Việt Nam nói chung.
Thời gian qua, Gia Lai đã làm được điều mà không nhiều địa phương trong nước cũng như khu vực thực hiện được, đó là thu hút các nhà khoa học, chuyên gia quốc tế đến làm việc, trao đổi và nghiên cứu trong thời gian dài. Có những giáo sư đã gắn bó với Gia Lai trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Đây là kết quả rất đáng ghi nhận.
Tôi cũng được biết, thông qua GS. Trần Thanh Vân và ICISE, đã có 19 giáo sư đoạt giải Nobel đến Gia Lai. Điều này không chỉ góp phần đưa Gia Lai mà còn đưa Việt Nam trở thành một điểm đến của cộng đồng khoa học quốc tế. Đây là điều chúng ta có thể tự hào và cũng là tiền đề quan trọng để tiếp tục thu hút các nhà khoa học hàng đầu đến Việt Nam trong thời gian tới.
NĐT: Như ông chia sẻ, năm lượng tử Gia Lai 2026 là hoạt động nhằm cụ thể hóa các nhiệm vụ của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về tạo ra những kết quả thực chất trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ông có thể chia sẻ rõ hơn chương trình này đã cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết ở những khía cạnh nào?
TS. Võ Xuân Hoài: Trước hết, chương trình góp phần quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia hàng đầu thế giới đến Việt Nam, qua đó thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây cũng là một trong những nội dung trọng tâm của Nghị quyết 57, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực cho các ngành công nghệ chiến lược, phải đi trước một bước.
Cuộc thi Hackathon về lượng tử diễn ra tại ICISE. Ảnh:ICISE
Thứ hai, trong Năm Lượng tử Gia Lai diễn ra cuộc thi Hackathon về lượng tử - lần đầu tiên tổ chức tại Việt Nam, quy tụ hơn 500 thí sinh đến từ 30 quốc gia và vùng lãnh thổ. Điều đó cho thấy sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trẻ trên thế giới, cùng giải quyết những bài toán lớn của Việt Nam trong lĩnh vực lượng tử. Qua đó giúp thế giới biết đến Việt Nam đang có mục tiêu rõ ràng về phát triển công nghệ lượng tử.
Và cuối cùng từ chương trình này chúng ta tạo cơ hội để thế giới biết rằng Việt Nam đang ưu tiên phát triển khoa học công nghệ lượng tử như thế nào.
PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!
Gia Lai tham gia vào hệ sinh thái công nghệ lượng tử bằng việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
Theo TS. Võ Xuân Hoài, Gia Lai có cơ hội đầu tiên phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển khoa học cơ bản. Địa phương có thể lấy ICISE của GS. Trần Thanh Vân làm điểm xuất phát ban đầu rất tốt vì ở đây đã quy tụ nhiều chuyên gia, tạo môi trường nghiên cứu tốt với nhiều công bố quốc tế trên các tạp chí hàng đầu thế giới về vật lý lượng tử, vật lý lý thuyết. Điều này giúp Gia Lai được thế giới biết đến thông quan khoa học, đây là cách quảng bá tự nhiên và giàu chất xám nhất.
Gian hàng của Nhóm Vật lý Neutrino, Viện nghiên cứu Khoa học và Giáo dục liên ngành (IFIRSE), trực thuộc Trung tâm ICISE tại triển lãm
Đối với doanh nghiệp địa phương, đây là một hành trình dài, đòi hỏi sự đầu tư và chuẩn bị ngay từ thời điểm hiện tại. Theo TS. Hoài, các doanh nghiệp tại tỉnh Gia Lai nói riêng và Việt Nam nói chung cần tăng cường hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu để cùng xây dựng nguồn nhân lực, tìm kiếm và giải quyết các bài toán thực tiễn, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế.
TS. Hoài cho biết thêm, hiện Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) đang tập trung phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trên phạm vi cả nước, trong đó có tỉnh Gia Lai. Trong thời gian tới, NIC sẽ tiếp tục phối hợp với tỉnh để thu hút các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế đến Gia Lai, góp phần phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của địa phương. Đồng thời, NIC sẽ đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là các doanh nghiệp có yếu tố đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện để những doanh nghiệp này phát triển và hướng tới mục tiêu trở thành các kỳ lân công nghệ trong tương lai.
Năm Lượng tử Gia Lai 2026: Chuỗi sự kiện quốc tế đầu tiên về công nghệ lượng tử tại Việt Nam
