Dưới áp lực trừng phạt ngày càng mạnh từ phương Tây, đặc biệt là các biện pháp thực thi quyết liệt của châu Âu, các tàu được cho là thuộc "hạm đội bóng tối" chuyên chở dầu Nga đã ghi nhận một sự chuyển hướng rõ rệt.
Theo báo cáo mới nhất do Trung tâm Nghiên cứu về Năng lượng và Không khí sạch (CREA) công bố hồi cuối tháng trước, số lượng tàu thuộc hạm đội này treo cờ giả đã giảm hơn một nửa, trong khi nhiều tàu bị trừng phạt buộc phải chuyển sang treo cờ Nga như lựa chọn cuối cùng.
Cụ thể, báo cáo của CREA xác định số tàu treo cờ giả đã giảm từ mức đỉnh 101 tàu vào tháng 10/2025 xuống còn 45 tàu vào cuối tháng 6/2026. Trong cùng khoảng thời gian này, có 107 tàu đã gia nhập hệ thống đăng ký của Nga, với 87% số tàu đã bị trừng phạt từ trước khi chuyển sang treo cờ Nga.
CREA tính toán rằng quy mô đội tàu treo cờ Nga liên quan đến hoạt động này đã tăng 36%, từ 280 tàu lên 382 tàu trong cùng kỳ.
Theo ước tính của công ty tình báo hàng hải Windward, tính đến tháng 7/2026 có hơn 213 tàu chở dầu bị trừng phạt đang treo cờ Nga, chiếm hơn 1/5 trong số hơn 1.000 tàu bị phương Tây trừng phạt mà họ theo dõi. Trong số 107 tàu chuyển sang cờ Nga, 72 tàu đã vận chuyển khoảng 7,5 tỷ Euro (8,8 tỷ USD) nhiên liệu hóa thạch của Nga.
CREA tính toán rằng quy mô đội tàu treo cờ Nga liên quan đến "hạm đội bóng tối" đã tăng 36%, từ 280 tàu lên 382 tàu trong giai đoạn từ tháng 10/2025 đến cuối tháng 6/2026. Ảnh: UAWire
"Hạm đội bóng tối" là từ được phương Tây sử dụng để chỉ nhóm các tàu chở dầu cũ kỹ, bảo hiểm yếu, được cho là được Nga sử dụng để xuất khẩu năng lượng bất chấp các biện pháp trừng phạt quốc tế.
Dữ liệu mới nhất từ Clarksons Research – bộ phận chuyên trách về dữ liệu, phân tích và nghiên cứu thị trường của tập đoàn dịch vụ hàng hải hàng đầu thế giới Clarksons Group – cho thấy tính đến đầu tháng 9/2026, quy mô đội tàu đăng ký tại Nga đã tăng 38,2% trong năm nay, đưa nước này trở thành quốc gia cung cấp cờ lớn thứ 16 trên thế giới.
Xu hướng trên phản ánh diễn biến mới nhất trong mô hình kinh doanh của "hạm đội bóng tối". Ban đầu, các tàu chở dầu chịu lệnh trừng phạt thường chuyển đổi giữa các quốc gia cấp cờ "mở" với quy định lỏng lẻo.
Khi các quốc gia này chịu áp lực từ phương Tây, ngày càng nhiều tàu chuyển sang sử dụng đăng ký giả mạo; điều này khiến chúng trở thành những con tàu "không quốc tịch" và do đó dễ bị chặn bắt hơn và bị chất vấn về tư cách pháp lý.
Theo trang Kyiv Independent, các quốc gia châu Âu cũng đã ngày càng chủ động hơn. Pháp, Thụy Điển, Bỉ và Anh đều từng tiến hành kiểm tra các tàu mà họ cho là khả nghi.
Ví dụ, lực lượng hải quân EU do Hải quân Italy dẫn đầu đã lên kiểm tra tàu Toa Payoh vào ngày 2/8/2026 trên Địa Trung Hải. Gần đây hơn, vào ngày 30/8/2026, sứ mệnh hải quân EU cũng đã lên kiểm tra tàu MV Sun – một tàu chở dầu nghi thuộc "hạm đội bóng tối".
Những động thái như vậy đã phát huy tác dụng rõ rệt. Trước đây, các tàu này thường đăng ký tại các quốc gia có hệ thống đăng ký cờ mở như Panama, Comoros, Barbados hay Palau – những nơi quy định lỏng lẻo, chi phí thấp và dễ che giấu chủ sở hữu thực sự.
Tuy nhiên, dưới sức ép từ các quốc gia áp đặt trừng phạt, việc quản lý các hệ thống đăng ký này đã được thắt chặt đáng kể.
CREA ghi nhận Barbados và Palau đã loại bỏ toàn bộ các tàu bị trừng phạt khỏi sổ đăng ký của mình. Panama đã thu hồi đăng ký của gần 2/3 số tàu bị trừng phạt kể từ tháng 5/2025. Comoros và Gambia cũng mất đi số lượng lớn tàu sau khi các nhà điều hành đăng ký bị trừng phạt.
Nhìn chung, việc các tàu chở dầu chuyển sang treo cờ Nga làm giảm bớt khả năng che giấu hành tung của chúng, nhưng tiềm ẩn những phức tạp lớn hơn về mặt địa chính trị.
"Hạm đội bóng tối" không còn ẩn mình dễ dàng như trước, mà đang công khai hơn dưới sự bảo hộ của Moscow, đặt ra thách thức mới cho nỗ lực thực thi trừng phạt của phương Tây.
Minh Đức (Theo Splash247, Kyiv Independent)
