Ngày 9/7, tiếp tục chương trình phiên họp thứ 4, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm
Trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang nêu rõ, dự án Nghị quyết được xây dựng nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Nghị quyết được xây dựng trên quan điểm bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, thấu tình, đạt lý, đúng người, đúng vi phạm, thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước; bảo đảm khách quan, toàn diện, xem xét kỹ vai trò, động cơ, mục đích của người vi phạm, bối cảnh lịch sử cụ thể, hậu quả, kết quả khắc phục hậu quả và hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp.
Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang (Ảnh: Media Quốc hội).
Dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều. Trong đó, theo Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, dự thảo Nghị quyết quy định về chính sách xử lý hình sự gồm: Không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự.
Ngoài ra, để thực hiện các chính sách này, Điều 9, Điều 10 dự thảo Nghị quyết quy định về trình tự, thủ tục tố tụng hình sự và trình tự, thủ tục trong thi hành án hình sự để thực hiện.
Bên cạnh đó, để bảo đảm tương ứng với việc xử lý hình sự, Điều 11 dự thảo Nghị quyết quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang tương ứng với các điều kiện về các chính sách xử lý hình sự quy định từ Điều 5 đến Điều 8 Nghị quyết này.
Tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn
Thẩm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, đa số ý kiến nhất trí việc ban hành Nghị quyết là cần thiết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, quan điểm mới của Đảng về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Trong bối cảnh một số luật có liên quan, nhất là Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Xử lý vi phạm hành chính chưa được sửa đổi, bổ sung đồng bộ, việc ban hành cơ chế đặc thù là cần thiết để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Về không truy cứu trách nhiệm hình sự, theo ông Mãi đa số ý kiến tán thành chủ trương áp dụng đối với các trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện về không tham nhũng, vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, không có khiếu nại, tố cáo hoặc đã giải quyết dứt điểm, không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả.
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi (Ảnh: Media Quốc hội).
Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu điều kiện "đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm", bảo đảm không thu hẹp quá mức phạm vi áp dụng chính sách khoan hồng và không tạo sự thiếu thống nhất với các trường hợp có tính chất, mức độ vi phạm tương tự.
Bên cạnh đó, về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đây là chính sách mới, có ý nghĩa quan trọng trong việc khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát.
Tuy nhiên, đề nghị quy định rõ đối tượng áp dụng là người "gây thiệt hại" hay "gặp thiệt hại"; làm rõ mối quan hệ giữa cơ chế này với các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự về loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới; đồng thời, cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí áp dụng để bảo đảm khách quan, minh bạch, không bị lợi dụng.
Đối với các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện và xử lý kỷ luật, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm việc khắc phục hậu quả không trở thành điều kiện duy nhất hoặc điều kiện mang tính quyết định tuyệt đối để được hưởng chính sách khoan hồng.
Việc áp dụng cần được xem xét trên cơ sở tổng thể về tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, động cơ, mục đích, vai trò của người vi phạm, hậu quả xảy ra, khả năng khắc phục và yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, chỉnh lý để bảo đảm tính rõ ràng, thống nhất, đồng bộ giữa các quy định.
Phát biểu kết luận nội dung làm việc, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Việc ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, quan điểm của Đảng; góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn xử lý các vụ việc, vụ án liên quan.
Đồng thời, Nghị quyết cũng hướng tới khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, không có động cơ vụ lợi, tham nhũng; qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Để bảo đảm chất lượng và thời hạn gửi tài liệu dự án Nghị quyết trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo và các cơ quan liên quan rà soát, nghiên cứu tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến phát biểu của Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến của Ủy ban Kinh tế và Tài chính tại báo cáo thẩm tra, đặc biệt là ý kiến phát biểu của Chủ tịch Quốc hội và kết luận tại phiên họp để hoàn chỉnh hồ sơ dự án Nghị quyết.
