Sáng 24/9, tiếp tục chương trình phiên họp thứ 6, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua dự thảo Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ thẩm phán. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng trình bày tóm tắt tờ trình dự thảo Nghị quyết.
Phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm
Tờ trình nêu rõ, theo số liệu tổng kết công tác của Tòa án nhân dân tối cao, giai đoạn 2021–2025, số lượng vụ án, vụ việc mà các tòa án thụ lý, giải quyết luôn ở mức cao và có xu hướng tăng.
So với năm 2021, đến năm 2025, số vụ án, vụ việc thụ lý tăng từ 537.577 vụ lên 683.341 vụ, tăng 145.764 vụ, tương đương khoảng 27,1%; số vụ án, vụ việc được giải quyết tăng từ 436.600 vụ lên 618.341 vụ, tăng 181.681 vụ, tương đương khoảng 41,6%.
Số liệu này cho thấy áp lực đối với hoạt động xét xử, giải quyết vụ án và trách nhiệm của đội ngũ thẩm phán ngày càng gia tăng.
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng (Ảnh: Media Quốc hội).
Trong bối cảnh đó, thẩm phán phải đảm nhiệm khối lượng công việc lớn, đồng thời phải đáp ứng yêu cầu cao về tiến độ, chất lượng, tính khách quan và đúng pháp luật của hoạt động xét xử.
Nhiều vụ án, vụ việc có tính chất nghiêm trọng, phức tạp, nhạy cảm, được dư luận xã hội quan tâm, nhất là các vụ án tham nhũng, kinh tế, chức vụ, tranh chấp đất đai, khiếu kiện hành chính kéo dài hoặc vụ việc có nhiều người tham gia tố tụng.
"Đây là những lĩnh vực dễ phát sinh mâu thuẫn, phản ứng gay gắt, làm gia tăng nguy cơ thẩm phán bị tác động, can thiệp trái pháp luật, đe dọa, xúc phạm danh dự, uy tín, thậm chí bị xâm phạm sức khỏe, tính mạng", tờ trình nêu.
Thực tế cho thấy, tình trạng xâm phạm đối với thẩm phán đã xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau, từ xúc phạm danh dự, nhân phẩm, đe dọa, gây áp lực tinh thần, cản trở hoạt động xét xử đến hành hung, tấn công trực tiếp khi thẩm phán đang thi hành công vụ.
Theo số liệu thống kê của Tòa án nhân dân tối cao, từ khi Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 có hiệu lực thi hành đến ngày 31/8/2024, toàn ngành có 17/67 Tòa án nhân dân ghi nhận trường hợp thẩm phán bị xâm phạm, chiếm khoảng 25,4%.
Trong đó, có 20 thẩm phán bị hành hung, xâm phạm tính mạng, sức khỏe; 29 thẩm phán bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm; 13 trường hợp thẩm phán có yêu cầu được áp dụng biện pháp bảo vệ. Những số liệu này cho thấy nguy cơ xâm phạm đối với thẩm phán là hiện hữu, không chỉ là phản ứng cá biệt mà đã phát sinh tại nhiều địa phương, nhiều cấp Tòa án.
Do đó, việc ban hành Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ thẩm phán là cần thiết nhằm kịp thời phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm; bảo đảm an toàn cho thẩm phán, bảo vệ tính độc lập của hoạt động xét xử, giữ gìn sự tôn nghiêm của tòa án và củng cố niềm tin của nhân dân đối với hoạt động tư pháp.
3 nhóm biện pháp bảo vệ thẩm phán
Chánh án Toà án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng cho biết, dự thảo Nghị quyết gồm 27 điều, được bố cục thành 4 chương, quy định 3 nhóm nội dung về chế độ bảo vệ thẩm phán, bao gồm: Bảo vệ vị trí công tác và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của thẩm phán; bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm và bí mật, an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân của thẩm phán; bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của thẩm phán, thân nhân của thẩm phán.
Theo đó, bảo vệ thẩm phán và thân nhân trước các hành vi xâm phạm hoặc đe dọa xâm phạm có liên quan đến việc thi hành công vụ của thẩm phán; bảo đảm các chế độ, chính sách về chăm sóc sức khỏe, bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp, hỗ trợ, bồi thường và các chế độ, chính sách khác khi Thẩm phán bị tổn hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản hoặc quyền, lợi ích hợp pháp do thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ; cùng các nội dung bảo vệ khác theo quy định của pháp luật.
Để đảm bảo thực hiện các nội dung bảo vệ thẩm phán, dự thảo Nghị quyết đã quy định 3 nhóm biện pháp bảo vệ tương ứng, được quy định ở các Điều 6, Điều 7 và Điều 8 của dự thảo Nghị quyết.
Đối với bảo vệ vị trí công tác và việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của thẩm phán, Điều 6 dự thảo Nghị quyết quy định các biện pháp gồm: Buộc chấm dứt hành vi cản trở, can thiệp trái pháp luật vào hoạt động xét xử; xử lý hoặc kiến nghị xử lý hành vi can thiệp, trả thù, trù dập, xâm phạm vị trí công tác của thẩm phán; hủy bỏ, sửa đổi các quyết định trái pháp luật hoặc quyết định xử lý oan, sai.
Khôi phục chức vụ, vị trí công tác và các quyền, lợi ích hợp pháp của thẩm phán; buộc xin lỗi công khai, phục hồi danh dự, uy tín và bồi thường thiệt hại; chấm dứt việc yêu cầu giải trình, cung cấp thông tin trái quy định và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý các trường hợp xem xét trách nhiệm hình sự trái pháp luật; và các biện pháp bảo vệ khác theo quy định của pháp luật…
Quang cảnh phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội).
Chánh án Nguyễn Văn Quảng cũng cho biết, dự thảo quy định về cơ quan có thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ thẩm phán; chủ thể đề nghị áp dụng biện pháp bảo vệ thẩm phán; về trình tự, thủ tục xem xét quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ; về thi hành quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ và xem xét giải quyết các văn bản kiến nghị.
Dự thảo Nghị quyết quy định trách nhiệm của thẩm phán, thân nhân của thẩm phán; trách nhiệm của Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Ủy ban nhân dân các cấp, các trường học, cơ quan, tổ chức có liên quan; và trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện chế độ bảo vệ thẩm phán và thân nhân của thẩm phán.
Thẩm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cho biết, Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết với những lý do được nêu tại Tờ trình của Toà án nhân dân tối cao.
Tại phiên họp, 100% thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội có mặt biểu quyết thông qua về mặt nguyên tắc dự thảo Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ thẩm phán.
