Ông Phạm Quốc Trung (phải) cùng các chuyên gia trên cánh đồng lúa thuộc Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL - Ảnh: VGP/Minh Hiếu
Hành trình 25 năm đi cùng hạt lúa
Chiều trên cánh đồng lúa ở Đồng Tháp, người đàn ông dáng cao gầy, gương mặt sạm nắng, ánh mắt luôn hướng ra ruộng lúa, vẫn say sưa trò chuyện với nông dân về từng nắm phân, từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Đó là ông Phạm Quốc Trung, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Phân bón MTK.
Ít ai biết rằng, sau dáng vẻ giản dị ấy là hơn 25 năm gắn bó với ngành phân bón, một hành trình đủ dài để chứng kiến bao biến động, thăng trầm của nông nghiệp Việt Nam. Điều khiến ông Trung khác biệt không phải là số năm làm nghề, mà là cách ông nhìn về nghề, trăn trở cùng người nông dân "một nắng, hai sương" với đồng ruộng của mình.
Biết rằng việc thất thoát phân bón khi nông dân bón xuống đất (thất thoát 40-60%) là sự lãng phí rất lớn, ông và ban lãnh đạo công ty quyết định hợp tác độc quyền với Công ty INNOVAR AG (Hoa Kỳ), nhập về các hoạt chất sinh học như NEON, BCT, PKMe, để đưa vào phân bón MTK, giúp hạn chế thất thoát, tăng hiệu suất sử dụng dinh dưỡng cho cây trồng.
"Làm phân bón không phải để bán được giá cao, mà phải hướng dẫn, vận động nông dân 'bón đúng, bón ít' nhưng vẫn cho năng suất cao với công nghệ của phân bón MTK", ông chia sẻ triết lý sống và kinh doanh của mình.
Triết lý ấy, thoạt nghe có vẻ "ngược đời" với một doanh nghiệp sản xuất phân bón, lại là nền tảng tạo nên uy tín của ông và phân bón MTK, một thương hiệu được hàng nghìn đại lý, hợp tác xã và nông dân từ Tây Nguyên đến Đồng bằng sông Cửu Long tin tưởng lựa chọn.
'Bón ít phân hơn, hiệu quả nhiều hơn'
Trên những cánh đồng miền Tây, người ta vẫn truyền tai: "Ông Trung bán phân bón mà khuyên nông dân bón ít" bởi đó là điều ông và đội ngũ của mình kiên trì thực hiện suốt nhiều năm qua.
Theo ông, lâu nay người nông dân có xu hướng lạm dụng phân bón, nghĩ rằng "bón nhiều thì năng suất cao". Nhưng thực tế, điều đó không chỉ làm tăng chi phí mà còn ảnh hưởng đến môi trường đất, nước và chất lượng nông sản.
Chính vì vậy, ông Trung và đội ngũ MTK đi đến từng đại lý, từng hợp tác xã, trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật, giải thích cặn kẽ cho nông dân hiểu, áp dụng công nghệ "hiệu suất sử dụng dinh dưỡng" của phân bón MTK, nguyên tắc bón phân "4 đúng" cho vùng chuyên biệt: Đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng vị trí mới là chìa khóa của hiệu quả.
Anh Nguyễn Chí Toàn, đại lý vật tư nông nghiệp tại xã Phước Thịnh (Tháp Mười cũ), tỉnh Đồng Tháp, cho biết: "Anh Trung lúc nào cũng nhắc tụi tôi, bán phân không phải là bán càng nhiều càng tốt, mà phải hướng dẫn nông dân bón đúng. Có khi ảnh còn nói bà con giảm lượng phân xuống".
Cái "giảm" ấy không làm doanh thu tăng nhanh, nhưng lại làm niềm tin của nông dân lớn dần. Và chính niềm tin ấy đã trở thành "vốn quý" nhất của phân bón MTK.
Ông Phạm Quốc Trung trao đổi với cán bộ, xã viên HTX nông nghiệp Hưng Tân, tỉnh Tây Ninh - Ảnh: VGP/LS
Đồng hành cùng 1 triệu hecta lúa chất lượng cao
Khi Chính phủ triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long, phân bón MTK là một trong những công ty đầu tiên tham gia Đề án này.
Ông cùng ban lãnh đạo công ty không xem đây chỉ là một chương trình của Nhà nước, mà là "câu trả lời" cho những trăn trở suốt nhiều năm của mình: Làm sao để người nông dân không còn cảnh "được mùa, rớt giá"; làm sao để sản xuất lúa gạo vừa hiệu quả, vừa bền vững, vừa thích ứng với biến đổi khí hậu.
Ngay từ những ngày đầu, phân bón MTK đã tham gia sâu vào đề án, hỗ trợ phân bón, phối hợp với các địa phương, ngành nông nghiệp để triển khai các mô hình canh tác mới.
Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam, nhìn nhận: "Ông Trung và Công ty MTK là một trong những đơn vị đồng hành từ những ngày đầu, góp phần khẳng định tính đúng đắn của đề án và thay đổi cách làm của bà con nông dân".
Trăn trở về những hợp tác xã 'thực chất'
Với ông Trung, câu chuyện không dừng lại ở phân bón hay kỹ thuật canh tác. Điều khiến ông suy nghĩ nhiều nhất nằm ở hiệu quả hoạt động của không ít hợp tác xã nông nghiệp trồng lúa hiện nay.
Ông cho rằng, muốn cho đời sống của nông dân thực sự khá lên, phải tổ chức lại sản xuất. Hợp tác xã không thể chỉ tồn tại trên danh nghĩa, mà phải hoạt động hiệu quả, quản trị tốt, có liên kết thị trường rõ ràng.
"Phải làm sao để hợp tác xã trở thành nơi người nông dân tin tưởng, có đầu vào ổn định và đầu ra đảm bảo. Không để bà con bị thương lái ép giá", ông chia sẻ.
Theo ông, chìa khóa nằm ở sự liên kết chặt chẽ giữa "4 nhà": Nhà nước – nhà doanh nghiệp – nhà khoa học – nhà nông, với sự phân vai rõ ràng, minh bạch. Khi tạo được một chuỗi liên kết sản xuất và đảm bảo được đầu ra cho xã viên thì HTX sẽ thành công. Chính từ suy nghĩ đó, ông Trung mong muốn đóng góp vào một mặt xích trong chuỗi liên kết sản xuất, giúp HTX một quy trình bón phân hoàn chỉnh trên mỗi loại giống, loại đất.
Công ty Cổ phần MTK ký kết độc quyền sản phẩm với Công ty INNOVAR AG (Hoa Kỳ) về các sản phẩm nâng cao hiệu suất sử dụng sinh (phân bón thông minh) - Ảnh: VGP/LS
Khi doanh nghiệp đặt lợi ích nông dân lên trên lợi nhuận
Có mặt trong tất cả các chương trình liên quan đến Đề án 1 triệu hecta lúa của Chính phủ, MTK đã hợp tác hiệu quả với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) nhân rộng các ứng dụng "bón phân đúng" theo vùng chuyên biệt cho nông dân, tích hợp khuyến cáo áp dụng công nghệ sạ hàng kết hợp vùi phân, quản lý nước, phân bón chuyên dùng, chuyên biệt – công nghệ "hiệu suất sử dụng dinh dưỡng" của phân bón MTK. Kết quả, những nơi áp dụng mô hình này đều giảm 50% giống, giảm 30% đạm, tăng năng suất trung bình từ 7-15%, giảm ngã đổ lúa lúc thu hoạch.
Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, nhận định: "Sự tham gia của Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế, Công ty MTK, cơ khí nông nghiệp Tư Sang… vào Đề án 1 triệu hecta lúa đã góp phần quan trọng khẳng định hiệu quả của đề án, tạo động lực cho sự chuyển mình của nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long".
Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt của thị trường phân bón, việc một doanh nghiệp chủ động khuyến khích nông dân giảm lượng sử dụng sản phẩm của mình là điều hiếm thấy. Nhưng với ông Trung, đó không phải là lựa chọn khó bởi ông tin rằng, lợi ích của doanh nghiệp phải gắn liền với lợi ích của người sản xuất, nếu nông dân không có lãi, thì doanh nghiệp cũng không thể tồn tại lâu dài.
Chính vì vậy, MTK không chỉ bán sản phẩm, mà còn đầu tư vào đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, xây dựng mô hình canh tác bền vững. Cách làm này có thể không mang lại lợi nhuận tức thời, nhưng lại tạo ra giá trị lâu dài cho cả doanh nghiệp và cộng đồng.
Ông Phạm Quốc Trung: Mong một nền nông nghiệp không chỉ đảm bảo an ninh lương thực, mà còn nâng cao thu nhập cho người nông dân, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải - Ảnh: VGP/LS
Khi nói về tương lai, ông Phạm Quốc Trung không nói nhiều về doanh thu hay thị phần mà nói về hạt gạo, về một nền nông nghiệp đảm bảo an ninh lương thực, nâng cao thu nhập cho người nông dân, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải.
Trong câu chuyện dài về nông nghiệp Việt Nam, ông Phạm Quốc Trung không xuất hiện trên những diễn đàn lớn với những phát biểu hào nhoáng mà chọn đứng trên cánh đồng, nơi ông nói chuyện với nông dân, lắng nghe những lo toan về chi phí, năng suất, giá bán, nơi ông thử nghiệm những cách làm mới, kiên trì thay đổi từng thói quen nhỏ. Ở đó, ông nuôi dưỡng niềm tin rằng: Nếu làm đúng, làm bền bỉ, thì người nông dân sẽ khá lên và hạt gạo Việt Nam sẽ có vị thế ngày càng xứng tầm trên thị trường thế giới.
Với ông, Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao là con đường đúng đắn duy nhất để giải quyết đồng thời những thách thức lớn của ngành lúa gạo Việt Nam hiện nay. Đó là duy trì sản xuất để bảo đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia; nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện thu nhập và đời sống người trồng lúa; làm cho ngành nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần giảm phát thải nhà kính.
Con đường ấy cần những người như ông, những người dám nghĩ khác, làm khác; những doanh nghiệp đặt lợi ích lâu dài lên trên lợi nhuận ngắn hạn; những người sẵn sàng "bán ít đi" để nông dân "được nhiều hơn".
Lê Sơn
