Các đại biểu ấn nút khởi động dự án “Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (GORICE) - Ảnh: chinhphu.vn/Lê Sơn
Ngày 28/10, tại TP. Cần Thơ, Tổ chức Oxfam tại Việt Nam phối hợp với các đối tác tổ chức lễ khởi động Dự án “Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (GORICE).
Dự án do Chính phủ Canada tài trợ thông qua Bộ Các Vấn đề Toàn cầu Canada (GAC), triển khai giai đoạn 2025–2030, với sự phối hợp của Oxfam tại Việt Nam, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Viện Môi trường Nông nghiệp (IAE) và Sở Nông nghiệp và Môi trường các địa phương tham gia.
Thêm nguồn lực cho Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao
Sản xuất lúa là nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất trong ngành nông nghiệp, đồng thời chịu tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.
Việc triển khai Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” của Chính phủ đã mở ra hướng chuyển đổi phương thức canh tác, giảm chi phí sản xuất, giảm phát thải và nâng cao thu nhập cho nông dân.
Tuy nhiên, thị trường gạo phát thải thấp vẫn còn mới mẻ, trong khi nhiều nông dân sản xuất quy mô nhỏ gặp khó khăn trong tiếp cận kỹ thuật, nguồn vốn và thị trường tiêu thụ. Đây cũng là những vấn đề mà Dự án GORICE hướng tới giải quyết thông qua hỗ trợ kỹ thuật, tài chính xanh và tăng cường liên kết chuỗi giá trị.
Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel cho biết, thông qua GORICE, Canada phối hợp với các đối tác hỗ trợ Việt Nam thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, đồng thời tăng cường quan hệ hợp tác giữa hai nước trong phát triển nông nghiệp bền vững.
Theo Đại sứ, dự án kết hợp thế mạnh của Canada về nông nghiệp thông minh thích ứng biến đổi khí hậu, kiểm kê carbon, hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV), tài chính khí hậu và đổi mới công nghệ nông nghiệp với vai trò dẫn dắt, tri thức địa phương của Việt Nam.
Qua đó, GORICE góp phần thúc đẩy chuyển đổi ngành lúa gạo theo hướng nâng cao sức cạnh tranh, giảm phát thải, huy động đầu tư tư nhân và tài chính khí hậu, tạo cơ hội phát triển lâu dài cho nông dân, đặc biệt là phụ nữ.
Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, Đề án 1 triệu ha lúa không chỉ hướng đến mở rộng diện tích canh tác bền vững mà còn phải nâng cao chất lượng, giá trị và uy tín hạt gạo Việt Nam.
Trong đó, thu nhập của nông dân, kết quả giảm phát thải có thể kiểm chứng và sức cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo là những thước đo quan trọng.
Theo bà Hương, các gói hỗ trợ kỹ thuật của GORICE được kỳ vọng giúp nông dân áp dụng đầy đủ quy trình canh tác phát thải thấp, nâng cao năng lực tổ chức sản xuất của hợp tác xã, đồng thời củng cố liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp.
Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh An Giang Trần Thanh Hiệp phát biểu tại sự kiện - Ảnh: chinhphu.vn/Lê Sơn
Doanh nghiệp cần hợp đồng dài hạn, nông dân cần tiếp cận tài chính xanh
Một trong những nội dung trọng tâm của GORICE là tháo gỡ khó khăn trong liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo, đặc biệt đối với nông dân quy mô nhỏ và các hợp tác xã.
Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI cho rằng, doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị lúa gạo khi có thể đồng thời ứng vốn, chuyển giao quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và bao tiêu sản phẩm.
Tuy nhiên, để doanh nghiệp tham gia lâu dài, cần xây dựng vùng nguyên liệu có dữ liệu rõ ràng, thiết lập hợp đồng dài hạn thay vì chỉ thu mua theo từng vụ, đồng thời bảo đảm vốn lưu động và có cơ chế chia sẻ rủi ro khi giá cả biến động.
Thông qua GORICE, VCCI sẽ hỗ trợ tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và hợp tác xã, thúc đẩy khả năng tiếp cận tài chính xanh của người sản xuất, đồng thời phối hợp phát triển nhu cầu tiêu dùng gạo phát thải thấp trong nước và mở rộng thị trường cho sản phẩm.
Bên cạnh liên kết thị trường, việc đo đạc và xác minh kết quả giảm phát thải cũng là yêu cầu quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm và tiếp cận các nguồn tài chính xanh.
PGS.TS. Mai Văn Trịnh, Viện trưởng Viện Môi trường Nông nghiệp cho biết, khi sản xuất lúa phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh, tài chính xanh và các tiêu chuẩn quốc tế, hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định kết quả giảm phát thải có ý nghĩa thiết thực.
GORICE sẽ hỗ trợ xây dựng hệ thống D-MRV có sự tham gia, bảo đảm tính nhất quán và độ tin cậy, đồng thời đào tạo cán bộ thực hiện công tác đo đạc, báo cáo và thẩm định, góp phần bổ sung nguồn lực cho Đề án 1 triệu ha lúa.
Tọa đàm hiện thực hóa Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long - Ảnh: chinhphu.vn/Lê Sơn
Hướng tới 180.000 ha canh tác chất lượng cao, phát thải thấp
Theo kế hoạch, GORICE triển khai tại TP. Cần Thơ, tỉnh An Giang và tỉnh Vĩnh Long trong giai đoạn 2025–2030, tập trung vào ba lĩnh vực: Sản xuất lúa thông minh thích ứng biến đổi khí hậu; phát triển cơ hội kinh tế xanh bao trùm; tăng cường hợp tác đa bên và quản trị bao trùm.
Dự án sẽ hỗ trợ đào tạo kỹ thuật canh tác phát thải thấp, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, phát triển thị trường gạo phát thải thấp, mở rộng tiếp cận công nghệ và tài chính xanh, đồng thời hỗ trợ xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định khí nhà kính.
Đến năm 2030, dự án đặt mục tiêu có 180.000 ha diện tích gieo trồng áp dụng thực hành canh tác chất lượng cao, phát thải thấp; 48.200 người hưởng lợi trực tiếp, trong đó 50% là phụ nữ; giảm khoảng 748.000 tấn phát thải carbon và mang lại lợi ích cho 100.000 người tiêu dùng.
Ông Phạm Quang Tú, Phó Giám đốc Oxfam tại Việt Nam nhấn mạnh, phát triển bao trùm, bảo đảm công bằng, phúc lợi xã hội và sinh kế bền vững cho người sản xuất nhỏ là nguyên tắc xuyên suốt của dự án.
Trong đó, phụ nữ, thanh niên, người dân tộc thiểu số và các nhóm dễ bị tổn thương được đặc biệt quan tâm nhằm bảo đảm cơ hội tham gia và hưởng lợi công bằng từ quá trình chuyển đổi xanh.
Thông qua hỗ trợ kỹ thuật, tăng cường năng lực, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và hợp tác đa bên, GORICE được kỳ vọng góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển ngành lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL, đồng thời tạo thêm cơ hội nâng cao sinh kế cho nông dân trong quá trình thích ứng với biến đổi khí hậu.
Lê Sơn
