Đây được xem là chiến lược căn cơ nhằm khơi thông nguồn lực tài nguyên "mềm", biến di sản thành động lực tăng trưởng mới theo hướng bền vững.
Nhiều tiềm năng phát triển
Nghệ An sở hữu "mỏ vàng" di sản đồ sộ và nguồn lực mềm phong phú để chuyển hóa thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa có giá trị kinh tế cao. Minh chứng rõ nét nhất là ngành du lịch tỉnh nhà liên tục bứt phá khi cán mốc đón 9,9 triệu lượt khách tham quan, mang lại tổng thu du lịch ấn tượng đạt 30.601 tỷ đồng. Khách lưu trú đạt hơn 6,22 triệu lượt, trong đó lượng khách quốc tế chiếm khoảng 135.000 lượt, tạo ra một thị trường tiêu thụ trực tiếp vô cùng dồi dào cho các sản phẩm hàng hóa sáng tạo.
Lợi thế cốt lõi của địa phương bắt đầu từ trầm tích lịch sử gắn liền với thương hiệu quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng kiệt tác Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh (UNESCO) – những chất liệu vàng để phát triển dòng sản phẩm du lịch giáo dục và các show diễn thực cảnh nghệ thuật số độc bản.
Nghề dệt thổ cẩm mang trong mình những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái.
Bên cạnh đó, với nền tảng hơn 200 làng nghề truyền thống lâu đời, tỉnh có dư địa khổng lồ để ứng dụng thiết kế hiện đại vào mây tre đan, thổ cẩm miền Tây làm decor cao cấp, cũng như công nghiệp hóa các thương hiệu ẩm thực mạnh như súp lươn, tương Nam Đàn,... Đến nay, toàn tỉnh có hơn 680 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó, 3 sản phẩm đạt hạng 5 sao, 43 sản phẩm đạt hạng 4 sao, 638 sản phẩm đạt hạng 3 sao, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển sản phẩm lưu niệm và quà tặng du lịch.
Đặc biệt, kho tàng tri thức bản địa độc đáo của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao kết hợp với bệ phóng từ hạ tầng cảng biển nước sâu Cửa Lò và cao tốc Bắc - Nam đang mở cánh cửa đưa hàng hóa sáng tạo xứ Nghệ tiếp cận thị trường du lịch tỷ đô toàn quốc và quốc tế.
Công nghiệp văn hóa không phải là một lĩnh vực hoàn toàn mới đối với ngành công nghiệp Nghệ An, mà đã và đang hiện diện trong từng sản phẩm thủ công mỹ nghệ, từng làng nghề, từng cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn.
Sản phẩm thổ cẩm Hoa Tiến có màu sắc tự nhiên, tươi tắn, bền đẹp, chủ yếu được dệt từ tơ tằm, bông ngay ở địa phương.
Khác với các nguồn tài nguyên thiên nhiên hữu hạn, tri thức bản địa là "nguồn lực mềm" vô tận, có khả năng tự tái tạo và gia tăng giá trị theo thời gian. Mỗi nét hoa văn trên nếp váy Thái, mỗi thanh âm của tiếng khèn Mông, hay kỹ nghệ chế biến món cá mát nướng,… không đơn thuần là sản phẩm vật chất, mà là những 'đại sứ văn hóa' chuyên chở câu chuyện lịch sử của cả một tộc người. Thực tế phát triển công nghiệp văn hóa đã chứng minh, khi những tri thức bản địa này được "kích hoạt" đúng cách bằng tư duy thị trường và thiết kế hiện đại, chúng sẽ tạo ra những sản phẩm thương mại độc bản, mang lại sức mạnh tăng trưởng kinh tế vượt trội cho địa phương.
Chìa khoá tăng trưởng kinh tế
Minh chứng sinh động nhất cho tư duy đưa bản sắc văn hoá vào sản phẩm công nghiệp đang hiện hữu tại bản Hoa Tiến (xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu) – nơi vốn được mệnh danh là 'thủ phủ' thổ cẩm của xứ Nghệ. Không còn bó hẹp trong không gian nếp nhà sàn hay lẩn khuất sau lũy tre làng, những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu của đồng bào lụa Thái giờ đây đã tự tin sải bước ra thế giới, hiện diện đầy kiêu hãnh tại các hội chợ thủ công mỹ nghệ đẳng cấp ở Pháp, Đức hay Nhật Bản.
Khách hàng quốc tế tìm đến thổ cẩm xứ Nghệ không chỉ để mua một tấm vải thông thường, mà là để sở hữu một câu chuyện di sản. Họ bị mê hoặc và sẵn sàng chi trả mức giá cao cho những họa tiết quả trám, hình rồng, hình phượng tinh xảo – những biểu tượng không được dệt bằng máy móc vô hồn, mà được làm từ lòng kiên nhẫn, sự tỉ mẩn và cả tâm hồn của những người phụ nữ Thái.
Các sản phẩm đan lát của người Khơ Mú sau khi làm xong được đưa lên gác bếp và hong khô thời gian dài. Ảnh: Đào Thọ.
Song hành cùng thổ cẩm Quỳ Châu, dòng chảy tri thức bản địa miền Tây Nghệ An còn được lưu giữ vẹn nguyên trong đôi bàn tay khéo léo của đồng bào Khơ Mú – những người vốn được mệnh danh là một trong những "ông tổ" của nghề đan lát vùng cao. Tiềm năng kinh tế của nghề thủ công này ẩn chứa trong hệ thống tri thức dân gian độc đáo, từ nghệ thuật chọn lựa những dải mây tre dẻo dai nhất đại ngàn, cho đến bí quyết 'gác bếp' bí truyền giúp mỗi chiếc gùi, chiếc mâm không chỉ lên màu vàng óng tự nhiên mà còn đạt độ bền thách thức thời gian lên tới hàng chục năm.
Vượt ra khỏi công năng phục vụ sinh hoạt thuần túy tại bản làng, những chiếc mâm mây, ghế mây độc đáo này giờ đây đã dịch chuyển thành các mặt hàng thương mại giá trị cao, mở ra sinh kế giúp nhiều hộ đồng bào thoát nghèo bền vững. Trong chiến lược định hình ngành công nghiệp văn hóa xứ Nghệ, nghề đan lát cổ truyền của người Khơ Mú đang đứng trước cơ hội bứt phá ngoạn mục. Bằng cách tích hợp tư duy mỹ thuật đương đại, di sản trăm năm này có thể tự tin thâm nhập vào các phân khúc decor nội thất cao cấp, quà lưu niệm tinh xảo và trở thành hạt nhân hút khách cho các tour du lịch trải nghiệm sáng tạo xuyên biên giới.
Có thể khẳng định, tri thức bản địa miền Tây Nghệ An chính là một viên ngọc quý còn ẩn mình trong đá. Việc chuyển hóa nguồn tài nguyên "mềm" vô hạn này thành chuỗi sản phẩm công nghiệp văn hóa là con đường tất yếu để vừa bảo tồn trọn vẹn bản sắc dân tộc, vừa tạo ra động lực bứt phá kinh tế mạnh mẽ cho địa phương. Một khi mỗi bản làng vùng cao được định vị như một trung tâm sáng tạo, và mỗi người nghệ nhân đều có thể tự hào sống khỏe bằng chính nghề nghiệp của cha ông, đó cũng là lúc dòng chảy văn hóa xứ Nghệ thực sự "cất cánh", vươn mình mạnh mẽ ra biển lớn toàn cầu.
Theo lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An, thời gian tới tỉnh sẽ tập trung phát triển công nghiệp văn hoá dựa trên lợi thế về bản sắc văn hoá xứ Nghệ, trong đó trọng tâm là du lịch văn hoá, di sản tâm linh, nghệ thuật biểu diễn, dân ca ví giặm, thủ công mỹ nghệ, sản phẩm OCOOP, sự kết hợp giữa di sản công nghệ với kinh tế chắc chắc sẽ tạo ra công nghiệp văn hoá thu hút du khách và doanh nghiệp tham gia đầu tư.
Tới đây ngành sẽ tập trung tham mưu để thu hút đầu tư lớn vào các sự kiện văn hoá nghệ thuật và kiến tạo các không gian sáng tạo về công nghiệp văn hoá ở tại các thiết chế văn hoá khu du lịch và di tích trọng điểm của tỉnh. Hiện nay ngành cũng đang tập trung làm việc với một số doanh nghiệp để đầu tư tổ chức một số show biểu diễn nghệ thuật thực cảnh ở Khu di tích Kim Liên môteshow Chuyện về làng sen, ở khu du lịch Cửa Lò có show về Lời ví theo sóng, ở tại Bảo tàng Xô viết Nghệ An thì hoàn thiện show Lượt Xô Viết,… đây là những show được đầu tư kỹ lưỡng về mặt kịch bản, công nghệ. Hy vọng những show diễn được triển khai thì sẽ trở thành sản phẩm công nghiệp văn hoá đầu tiên của tỉnh thật sự có chất lượng và thu hút du khách và thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế đêm của tỉnh Nghệ An.
Hà Hằng
