Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ đã làm thay đổi cục diện chính trị tại Hạ viện và Thượng viện Mỹ. Mặc dù kết quả tại một số cuộc đua riêng lẻ vẫn chưa được công bố, nhưng sự chuyển dịch quyền lực đã được xác định: Đảng Dân chủ sẽ nắm quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện khóa mới.
Chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ cũng mang lại cho Đảng Dân chủ vị thế quan trọng để giám sát các chính sách thương mại của Tổng thống Donald Trump.
Tuy nhiên, các chuyên gia thương mại và pháp lý bày tỏ thận trọng, cho rằng không nên kỳ vọng kết quả bầu cử sẽ dẫn đến những thay đổi tức thời trong chính sách thuế quan của chính quyền.
Những thay đổi trong quyền kiểm soát tại Quốc hội khó có thể tự thân làm thay đổi chính sách thuế quan của chính quyền vì các mức thuế quan do Tổng thống thiết lập dựa trên thẩm quyền đã được Quốc hội ủy quyền, ông Pierre Yared, nghiên cứu viên cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), giải thích.
"Để bãi bỏ hoặc hạn chế các thẩm quyền này trong trường hợp Tổng thống phủ quyết, cần có sự đồng thuận của 2/3 số nghị sĩ tại cả 2 viện; tuy nhiên, kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ này dường như không tạo ra được tỉ lệ đa số như vậy. Do đó, tôi cho rằng chính sách thuế quan vẫn sẽ nằm dưới sự kiểm soát của Tổng thống, mặc dù định hướng tương lai của các mức thuế này còn phụ thuộc vào các thách thức pháp lý cũng như các cuộc đàm phán với các đối tác thương mại", vị chuyên gia nói.
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Getty
Cùng chung nhận định, ông Blake Harden, giám đốc điều hành phụ trách chính sách thương mại tại văn phòng Washington của Ernst & Young, cho rằng sự thay đổi quyền lực tại Quốc hội và kết quả bầu cử khó có thể tạo ra tác động đáng kể đến chương trình nghị sự thương mại cũng như các mức thuế quan hiện hành của Tổng thống.
Thay vào đó, theo ông Harden, trọng tâm chính của Đảng Dân chủ sẽ là các cuộc điều tra giám sát và các phiên điều trần tại các ủy ban thương mại – nơi họ sẽ nắm quyền kiểm soát.
Quy mô chiến thắng tại Hạ viện và Thượng viện tạo cơ hội cho Đảng Dân chủ sử dụng quyền kiểm soát ngân sách các cơ quan chính phủ để gây sức ép, buộc ông Trump phải nhượng bộ trong các vấn đề thương mại và những lĩnh vực khác.
Đảng Dân chủ đã bày tỏ mong muốn bãi bỏ một số đạo luật thương mại lỗi thời mà ông Trump từng sử dụng để áp đặt thuế quan; chẳng hạn như việc áp thuế quan trừng phạt đối với hàng hóa nhập khẩu từ Canada dựa trên Mục 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 – một điều khoản đã gần một thế kỷ tuổi nhưng chưa từng được sử dụng trước đây.
Theo dự báo mới nhất từ Reuters, với ít nhất 235 ghế tại Hạ viện, Đảng Dân chủ sẽ dễ dàng hơn trong việc thông qua các đạo luật như vậy.
Tuy nhiên, tại Thượng viện, với 54 ghế (và có thể thêm tối đa 2 ghế nữa tùy thuộc vào kết quả tại Mississippi và Alaska), Đảng Dân chủ vẫn cần sự ủng hộ từ một số nghị sĩ Đảng Cộng hòa để đạt được ngưỡng 60 phiếu cần thiết nhằm vượt qua thủ tục cản trở (filibuster).
Để bác bỏ quyền phủ quyết của Tổng thống, các con số cần thiết còn khó đạt được hơn nhiều: 67 phiếu tại Thượng viện và 290 phiếu tại Hạ viện.
Nhưng với việc một số cơ quan truyền thông như NBC News dự báo Đảng Dân chủ sẽ chiếm đa số tại Hạ viện với 258 ghế, một số nhân vật trong nội bộ Đảng Dân chủ đang cân nhắc khả năng rằng, trong những tình huống nhất định, có thể thuyết phục đủ số nghị sĩ Cộng hòa cùng bỏ phiếu để bác bỏ quyền phủ quyết (của Tổng thống).
Thông tin này được chia sẻ bởi bà Greta Peisch, người từng giữ chức tổng cố vấn pháp lý tại Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ dưới thời chính quyền Biden.
"Điều này nghe có vẻ vẫn còn khó xảy ra, nhưng đây là một câu hỏi đáng được đặt ra", bà Peisch, hiện là đối tác phụ trách lĩnh vực thương mại tại công ty luật Wiley Rein ở Washington, nhận định.
Minh Đức (Theo Internazionale,CFR)
