Đầu năm nay, Slovakia thông báo một sự thay đổi trong hình thức tham gia hỗ trợ Ukraine, với sự nhất trí của 3 nhà lãnh đạo hàng đầu đất nước: Tổng thống Peter Pellegrini, Thủ tướng Robert Fico và Chủ tịch Quốc hội Richard Raši.
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh Slovakia nhấn mạnh vào việc theo đuổi một đường lối chủ quyền hơn trong Liên minh châu Âu (EU).
Theo thông báo vào ngày 11/1, Bratislava sẽ không tiếp tục hỗ trợ quân sự cho Kiev, sẽ không gửi quân đội đến Ukraine và sẽ không tham gia bảo lãnh khoản vay lớn từ Ủy ban châu Âu.
Điều này phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ kể từ khi ông Fico lên nắm quyền vào tháng 10/2023, sau cuộc bầu cử mang tính bước ngoặt.
Trước đó, Slovakia từng là một trong những thành viên EU tích cực hỗ trợ Ukraine nhất kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở đó vào năm 2022.
Dưới thời các chính phủ tiền nhiệm, Bratislava đã cung cấp vũ khí, đạn dược và hỗ trợ hậu cần đáng kể, góp phần vào nỗ lực chung của phương Tây. Tuy nhiên, với chiến thắng của Đảng SMER do ông Fico lãnh đạo, chính sách này đã đảo chiều.
Ba nhà lãnh đạo hàng đầu Slovakia (từ trái sang): Chủ tịch Quốc hội Richard Raši, Tổng thống Peter Pellegrini và Thủ tướng Robert Fico. Ảnh: TSN
Ông Fico, được biết đến là một trong những lãnh đạo có quan hệ thân thiện với Nga nhất trong EU, đã cam kết trước khi nhậm chức rằng chính phủ của ông sẽ không gửi "một viên đạn nào" cho Kiev.
Ông lập luận rằng việc hỗ trợ vũ khí chỉ kéo dài xung đột, đồng thời chỉ trích các lệnh trừng phạt của EU đối với Nga và phản đối tham vọng gia nhập NATO của Ukraine. Ông thậm chí còn đến Moscow gặp trực tiếp Tổng thống Nga Vladimir Putin, gây phản ứng gay gắt từ các lãnh đạo EU khác.
Lý do đằng sau quyết định đình chỉ viện trợ quân sự cho Ukraine được các lãnh đạo Slovakia trình bày như một phần của chiến lược bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh khủng hoảng ở châu Âu.
Thủ tướng Fico nhấn mạnh rằng EU đang đối mặt với sự phá hủy của trật tự thế giới, các vấn đề về tuân thủ luật pháp quốc tế và an ninh năng lượng.
"Tôi sẽ rất tiếc nếu trong cuộc khủng hoảng hiện nay ở EU, Slovakia lại hành động như một con nai bị thương và trở thành nạn nhân của những biến động lớn có thể xảy ra ở châu Âu", ông Fico nói.
Tổng thống Pellegrini cũng khẳng định rằng Slovakia sẽ không tham gia các cam kết quân sự trực tiếp, nhằm tránh bị cuốn vào xung đột.
Quyết định này còn phản ánh sự thống nhất nội bộ sau bầu cử, nơi phe dân túy và dân tộc chủ nghĩa chiếm ưu thế, ưu tiên chủ quyền quốc gia hơn là liên minh quân sự.
Tuy nhiên, đằng sau quyết định chính thức này là một thực tế phức tạp hơn, nơi lợi ích kinh tế dường như mâu thuẫn với lập trường chính trị. Mặc dù chính phủ dừng viện trợ từ kho vũ khí nhà nước, xuất khẩu vũ khí của Slovakia lại tăng vọt.
Năm 2024, giá trị xuất khẩu vũ khí đạt 1,15 tỷ Euro, tương đương khoảng 1% GDP của quốc gia – gấp đôi mức năm 2023 và gấp 10 lần so với trước năm 2022.
Theo ước tính của Oxford Economics, Slovakia trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu vũ khí tăng trưởng nhanh nhất thế giới khi xét tỉ lệ phần trăm mà lĩnh vực này đóng góp cho tổng xuất khẩu (0,7% trong giai đoạn 2022-2024), vượt qua cả Mỹ, Ba Lan và Cộng hòa Séc.
Mặc dù số liệu năm 2025 không được đưa vào thống kê, cổng thông tin SME của Slovakia ước tính rằng xuất khẩu vũ khí thậm chí có thể đạt 1,7-2% GDP – mức kỷ lục.
Sự bùng nổ này chủ yếu đến từ các công ty vũ khí tư nhân, vốn không bị ràng buộc bởi chính sách nhà nước. Họ sản xuất và bán các sản phẩm như: đạn pháo 155mm, pháo tự hành Zuzana 2, hệ thống phát hiện, tác chiến điện tử và công nghệ liên lạc – những mặt hàng được ưa chuộng triển khai ở tiền tuyến, theo Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu (CEPA).
Trên Politico, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Slovakia Robert Kaliňák Igor Melicher từng giải thích rằng các xuất khẩu này "không thể hiện sự ủng hộ chiến tranh, mà là ủng hộ thương mại", và chính phủ tôn trọng thị trường tự do mà không hạn chế các công ty quốc phòng.
Minh Đức (Theo TVP World, TSN)
