Đề xuất xử phạt với nhiều hành vi mới
Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ do Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng.
Dự thảo được xây dựng nhằm thay thế Nghị định số 51/2019 và Nghị định số 126/2021, đồng thời cập nhật các quy định mới của pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và chuyển giao công nghệ.
Một trong những điểm đáng chú ý là dự thảo mở rộng phạm vi xử phạt, bổ sung các quy định về đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và công nghệ chiến lược bên cạnh các lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển giao công nghệ trước đây.
Hành vi đạo văn, sử dụng ý tưởng, dữ liệu, kết quả của người khác mà không trích dẫn hoặc ghi nhận nguồn một cách trung thực và đầy đủ, vi phạm tỷ lệ trùng lặp cho phép... được đề xuất xử phạt từ 30-50 triệu đồng (Ảnh: Internet).
Trong đó, dự thảo dành riêng các quy định xử phạt đối với hành vi vi phạm về liêm chính khoa học và đạo đức nghiên cứu. Các hành vi được đề xuất xử phạt gồm không ban hành, thực hiện quy tắc về liêm chính khoa học; ngụy tạo, giả mạo hoặc cố ý làm sai lệch dữ liệu, kết quả nghiên cứu; đạo văn, vi phạm tỷ lệ trùng lặp cho phép và vi phạm đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học.
Cụ thể, dự thảo dành Điều 10, 11 và 12 để quy định cụ thể các hành vi vi phạm về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu. Theo đó, hành vi không ban hành quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp có thể bị phạt từ 10-20 triệu đồng.
Khoản 1 Điều 3 Nghị định 262/2025/NĐ-CP định nghĩa: Liêm chính khoa học là các yêu cầu về sự ngay thẳng, trung thực, trách nhiệm, công bằng và minh bạch trong hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ của cá nhân hoạt động khoa học và công nghệ.
Đạo văn được định nghĩa là một đoạn văn bản được sao chép từ người khác và được coi là sản phẩm của chính mình hoặc lấy ý tưởng, ngôn ngữ của người khác như thể là đó là những ý tưởng và ngôn ngữ của chính mình. Trong nghiên cứu khoa học, đạo văn là một vấn đề nghiêm trọng và bị cấm theo nguyên tắc liêm chính khoa học.
Cơ quan tài trợ kinh phí hoặc tổ chức khoa học và công nghệ không tiếp nhận, xác minh tố cáo, không ban hành kết luận về hành vi vi phạm hoặc không cập nhật thông tin vi phạm lên Nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia có thể bị phạt 20-30 triệu đồng.
Đối với cá nhân, tổ chức vi phạm quy định về liêm chính khoa học, dự thảo đề xuất phạt 10-20 triệu đồng đối với các hành vi như: Ghi tên tác giả không đúng thực tế, loại bỏ người có đóng góp thực sự; cản trở quá trình đánh giá, phản biện; thiếu khách quan, minh bạch trong thiết kế, thu thập, phân tích và đánh giá kết quả nghiên cứu.
Mức phạt 30-50 triệu đồng được đề xuất đối với các hành vi nghiêm trọng hơn như ngụy tạo, giả mạo, cố ý làm sai lệch dữ liệu hoặc kết quả nghiên cứu; đạo văn, sử dụng ý tưởng, dữ liệu, kết quả của người khác mà không trích dẫn, ghi nhận nguồn đầy đủ; không công khai nguồn tài trợ, quan hệ tài chính hoặc xung đột lợi ích có thể ảnh hưởng đến tính khách quan của nghiên cứu.
Ngoài tiền phạt, dự thảo còn đề xuất nhiều biện pháp khắc phục. Trong đó có cải chính thông tin sai sự thật, không công nhận kết quả nghiên cứu liên quan đến vi phạm; thu hồi, hủy bỏ hoặc sửa đổi kết quả, tài liệu, dữ liệu, công bố không chính xác.
Người vi phạm nghiêm trọng còn có thể bị đình chỉ tham gia hội đồng khoa học, hội đồng tư vấn, tổ chuyên gia và bị đình chỉ tham gia tuyển chọn, xét giao nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước trong thời hạn nhất định.
Về đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu, dự thảo đề xuất phạt 20-30 triệu đồng đối với hành vi sử dụng kinh phí, tài sản, trang thiết bị, vật tư phục vụ nghiên cứu vào mục đích cá nhân.
Mức phạt 30-50 triệu đồng được áp dụng đối với một số hành vi như không thông báo đầy đủ về nguy cơ, rủi ro của nghiên cứu; công bố thông tin sai sự thật hoặc xuyên tạc kết quả nghiên cứu; thực hiện nghiên cứu trên người khi chưa có sự đồng ý tự nguyện bằng văn bản; tiết lộ trái phép dữ liệu cá nhân, bí mật công nghệ hoặc thông tin phải bảo mật.
Dự thảo cũng xử lý trường hợp thực hiện thử nghiệm công nghệ, sản phẩm mới nhưng không đánh giá tác động, đánh giá rủi ro hoặc áp dụng đầy đủ biện pháp kiểm soát theo quy định. Với một số hành vi nghiêm trọng, hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có thể bị đình chỉ từ 6-12 tháng.
Các biện pháp khắc phục còn bao gồm buộc đánh giá tác động, đánh giá rủi ro; khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh; thu hồi, hủy bỏ hoặc sửa đổi công bố không chính xác; đồng thời buộc hoàn trả kinh phí, tài sản sử dụng sai mục đích.
Dự thảo cũng bổ sung nhóm hành vi liên quan đến công nghệ cao, công nghệ chiến lược. Theo đó, các hành vi như hoạt động không đúng nội dung, mục tiêu, phạm vi hoặc điều kiện được xác nhận, phê duyệt, chấp thuận; sử dụng công nghệ cao, công nghệ chiến lược không đúng mục đích; kê khai, cung cấp thông tin không trung thực để hưởng chính sách hỗ trợ, ưu đãi có thể bị xử phạt.
Đáng chú ý, dự thảo đề xuất xử phạt hành vi vi phạm quy định về bảo vệ bí mật công nghệ, dữ liệu, thông tin; cản trở hoặc can thiệp trái pháp luật vào hoạt động công nghệ cao, công nghệ chiến lược.
Xử phạt trên môi trường điện tử
Một điểm mới khác là dự thảo bổ sung quy định về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử. Nội dung này bao gồm chứng cứ điện tử, lập biên bản vi phạm hành chính và ban hành quyết định xử phạt trên môi trường điện tử.
Dự thảo đồng thời bổ sung các hành vi vi phạm trong hoạt động đổi mới sáng tạo, gồm công nhận, hỗ trợ tổ chức, cá nhân đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.
Các quy định mới cũng đề cập việc quản lý, lưu giữ, cập nhật, công bố, cung cấp thông tin, dữ liệu và thực hiện chuyển đổi số trong hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Đối với lĩnh vực chuyển giao công nghệ, dự thảo bổ sung hành vi vi phạm về môi giới, tư vấn, xúc tiến chuyển giao công nghệ và hoạt động hỗ trợ, ưu đãi trong chuyển giao công nghệ.
Theo dự thảo, mức phạt tiền tối đa được xác định là 50 triệu đồng đối với cá nhân và 100 triệu đồng đối với tổ chức, cùng với việc sửa đổi hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả theo hướng phù hợp với tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi, giá trị công nghệ, quy mô dự án và lợi ích bất hợp pháp có thể thu được.
Bên cạnh đó, hệ thống thẩm quyền lập biên bản và xử phạt cũng được sửa đổi để phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới và chính quyền địa phương 2 cấp. Dự thảo xác định thẩm quyền của nhiều chức danh thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ, hệ thống Thanh tra và một số lực lượng liên quan.
Dự thảo Nghị định gồm 5 chương, 66 điều. Nếu được ban hành, Nghị định số 51/2019/NĐ-CP và Điều 3 Nghị định số 126/2021/NĐ-CP sẽ hết hiệu lực theo quy định chuyển tiếp của Nghị định mới.
