Sáng 7/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi).
Đề nghị rút gọn thủ tục ký kết thoả thuận quốc tế
Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Tô Ái Vang (đoàn Cần Thơ) đề xuất nhiều giải pháp tháo gỡ ách tắc hành chính, hỗ trợ chuỗi cung ứng và phát triển kinh tế nông nghiệp.
Theo đại biểu, tình trạng hàng nghìn xe nông sản ùn ứ tại cửa khẩu biên giới hoặc chuỗi cung ứng vật tư nhập khẩu thiết yếu đột ngột đứt gãy cũng cần được xem là một dạng khủng hoảng kinh tế khẩn cấp.
Nếu không cho phép áp dụng quy trình rút gọn để các địa phương biên giới hoặc vùng trồng nhanh chóng ký kết thỏa thuận kỹ thuật về thông quan, kiểm dịch, dòng chảy thương mại có nguy cơ bị tê liệt.
Đại biểu kiến nghị bổ sung vào dự thảo luật trường hợp cần xử lý khẩn cấp nhằm ứng phó với biến động nghiêm trọng của thị trường hàng hóa, xuất nhập khẩu, ách tắc logistics tại cửa khẩu hoặc nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng vật tư, nguyên liệu sản xuất thiết yếu.
ĐBQH Tô Ái Vang (Ảnh: Media Quốc hội).
Đại biểu Tô Ái Vang cũng đề nghị mở rộng phạm vi ký kết thỏa thuận quốc tế của UBND cấp xã, thay vì chủ yếu giới hạn trong hoạt động giao lưu, kết nghĩa và hợp tác biên giới như dự thảo.
Theo đại biểu các hợp tác xã quy mô lớn tại vùng nông nghiệp trọng điểm là hạt nhân trong chuỗi liên kết sản xuất. Khi tổ chức, chuyên gia nước ngoài muốn ký kết thỏa thuận kỹ thuật quy mô nhỏ về chuyển giao công nghệ tưới tiết kiệm, đóng gói hữu cơ hoặc cấp mã số vùng trồng, cần sự xác nhận hoặc bảo trợ pháp lý nhanh chóng từ chính quyền cơ sở.
Vì vậy, bà kiến nghị cho phép UBND cấp xã ký kết thỏa thuận quốc tế theo điều kiện, tiêu chí, lĩnh vực do Chính phủ quy định, ưu tiên chuyển giao kỹ thuật nông nghiệp, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển sinh kế cộng đồng.
Đề cập thủ tục phê duyệt, đại biểu nhấn mạnh nông sản có tính thời vụ cao, trong khi các sở chuyên môn có thể phải chờ nhiều bước phê duyệt khi muốn ký biên bản hợp tác tiêu thụ với tập đoàn phân phối nước ngoài.
"Nông sản là mặt hàng có tính thời vụ cực kỳ cao, chậm một ngày là hại một vụ", bà Ái Vang cho hay và cảnh báo nguy cơ bỏ lỡ thời điểm thuận lợi, khiến nông dân rơi vào cảnh được mùa mất giá.
Đại biểu đề nghị cho phép chủ tịch UBND tỉnh ủy quyền bằng văn bản cho người đứng đầu cơ quan chuyên môn trực thuộc ký các thỏa thuận hợp tác mang tính thời vụ, khẩn cấp về tiêu thụ nông sản hoặc cung ứng vật tư nông nghiệp thiết yếu.
Đại biểu Tô Ái Vang nhấn mạnh Luật Thỏa thuận quốc tế đối với các vùng nuôi, trồng không chỉ dừng lại ở những điều khoản trên giấy mà gắn với sinh kế của hàng triệu nông dân.
"Đây là công cụ pháp lý bảo vệ giọt mồ hôi lao động, biến sự cần cù thành giá trị thương hiệu nông sản Việt Nam", đại biểu Ái Vang chia sẻ.
Thận trọng đánh giá đúng tác động, năng lực thực tế các chủ thể
Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (đoàn Tp.Đà Nẵng) cho biết, thỏa thuận quốc tế là một khái niệm phức tạp, liên quan đến đối ngoại, quốc phòng, an ninh và pháp lý. Việt Nam đã có Luật Thỏa thuận quốc tế và ký kết nhiều thỏa thuận quốc tế. Tuy nhiên, việc thống kê đầy đủ, chính xác số lượng các thỏa thuận này vẫn là thách thức do số lượng lớn.
Theo đại biểu, trong hoạt động ký kết các văn bản mang tính quốc tế, nguyên tắc chung được nhiều quốc gia áp dụng là tập trung quản lý ở cấp Trung ương. Đây là cách thức nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc và tránh phát sinh những tình huống phức tạp trong quá trình thực hiện cam kết quốc tế.
Đại biểu phân tích, mặc dù pháp luật quy định thỏa thuận quốc tế không làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý của Nhà nước, nhưng trên thực tế, người ký có thể không nhận thức đầy đủ tính chất và hệ quả của các điều khoản trong văn bản. Nếu thỏa thuận có những nội dung mang tính ràng buộc, chẳng hạn như cơ chế giải quyết tranh chấp hoặc các nghĩa vụ cụ thể, thì vẫn có thể dẫn đến trách nhiệm của Nhà nước.
ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (Ảnh: Media Quốc hội).
Bởi theo nguyên tắc chung của pháp luật quốc tế, một quốc gia không thể viện dẫn quy định pháp luật trong nước để biện minh cho việc không thực hiện cam kết với bên ngoài. Do đó, đây là vấn đề cần được nhìn nhận thận trọng, không thể chỉ dựa vào tên gọi hay quy định trong nước để xác định tính chất pháp lý của một thỏa thuận.
Đại biểu Khánh Ngọc cũng lưu ý, ranh giới giữa thỏa thuận quốc tế với điều ước quốc tế và hợp đồng trong thực tiễn là rất mong manh. Nếu văn bản chứa đựng những điều khoản có tính chất ràng buộc pháp lý thì các bên phải thực hiện; trường hợp không thực hiện có thể phát sinh trách nhiệm đối với quốc gia.
Vì vậy, dù luật hiện hành và dự thảo luật đều hướng tới việc không cho phép ký thỏa thuận quốc tế đối với những nội dung thuộc phạm vi phải ký kết bằng điều ước quốc tế, nhưng trên thực tế, việc phân định vẫn phụ thuộc rất nhiều vào nội dung và cách thức thể hiện trong từng văn bản.
Từ những phân tích trên, ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc cho rằng cần thận trọng với đề xuất tiếp tục phân cấp, phân quyền, mở rộng các chủ thể được ký kết thỏa thuận quốc tế. Bởi các vấn đề quốc tế thường phức tạp, liên quan trực tiếp đến đối ngoại, quốc phòng, an ninh và nhiều vấn đề pháp lý, trong khi năng lực thực tế của các cơ quan cũng cần được tính toán đầy đủ, thận trọng đánh giá đúng tác động, năng lực thực tế các chủ thể.
Đại biểu đưa ra 3 đề xuất: Thứ nhất, đồng tình với việc sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế để phù hợp với bối cảnh mới và các chủ trương, chính sách mới. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng sửa luật không đồng nghĩa với việc mở rộng quá nhiều chủ thể được ký kết thỏa thuận quốc tế. Các cơ quan Nhà nước vẫn có thể thực hiện những hoạt động hợp tác thông qua các khuôn khổ pháp lý khác nhau trong đó có khuôn khổ pháp luật về hợp đồng, thoả thuận dân sự, thương mại.
Thứ hai, cần chuẩn hóa quy trình ký kết, đồng thời thiết lập bước thẩm định, phê duyệt chặt chẽ của cấp có thẩm quyền. Điều này nhằm tránh tình trạng nhiều cơ quan cùng ký kết nhưng cuối cùng không thể thực hiện hoặc khi triển khai lại phát sinh vướng mắc.
Thứ ba, cần quy định ngay trong nội dung thỏa thuận quốc tế một điều khoản khẳng định rõ văn bản không làm phát sinh trách nhiệm pháp lý mang tính ràng buộc. Theo đại biểu, nếu chỉ quy định trong luật rằng thỏa thuận quốc tế không ràng buộc trách nhiệm pháp lý mà không thể hiện rõ trong chính văn bản được ký kết thì chưa đủ cơ sở để phòng ngừa những rủi ro phát sinh.
ĐBQH Bùi Xuân Hải (Ảnh: Media Quốc hội).
Tham gia góp ý kiến liên quan đến mở rộng chủ thể các bên ký kết, ĐBQH Bùi Xuân Hải (đoàn Tp.Hải Phòng) cũng bày tỏ lo ngại nếu mở rộng mà không cân nhắc đến năng lực và tính khả thi thì hậu quả sẽ rất lớn.
"Bởi vì theo luật pháp quốc tế, nếu một cơ quan trong bộ máy Nhà nước, một đơn vị công lập của Nhà nước Việt Nam sở hữu ký kết thỏa thuận với nước ngoài, nếu có chuyện xảy ra, hợp đồng, thỏa thuận ghi không cẩn thận, nguy cơ bị kiện là rất cao", đại biểu Hải nêu và cho biết khi kiện ra trọng tài quốc tế thì trọng tài sẽ không quan tâm nhiều đến vấn đề luật quốc gia hay thông lệ của quốc gia đó. Do đó, đại biểu đề nghị cần phải xem lại.
