Doanh nghiệp sẽ được chủ động quyết định giá bán
Tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Công Thương chiều 7/10, một trong những nội dung được báo chí quan tâm là đề xuất thay đổi cơ chế điều hành giá xăng dầu trong dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu.
Theo bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), dự thảo nghị định đã được xây dựng trong khoảng 2 năm, trải qua 4 lần lấy ý kiến thành viên Chính phủ. Do tác động trực tiếp tới đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh và an ninh năng lượng, Bộ Công Thương vẫn tiếp tục tiếp thu ý kiến để hoàn thiện dự thảo.
Bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) (Ảnh: Việt Anh).
Về định hướng điều hành giá, bà Hiền cho biết dự thảo được xây dựng theo hướng đưa giá xăng dầu vận hành sát hơn với cơ chế thị trường, thay vì Nhà nước điều hành hoàn toàn.
Điểm đáng chú ý trong dự thảo như đã đề cập ở trên là quyền quyết định giá bán được trao cho doanh nghiệp. Nhưng theo bà Hiền, doanh nghiệp sẽ căn cứ vào các yếu tố cấu thành giá và công thức do Nhà nước quy định để xác định mức giá bán.
Như vậy, nếu cơ chế này được thông qua, giá xăng dầu sẽ có thêm tính chủ động ở phía doanh nghiệp. Mỗi doanh nghiệp có thể xác định giá bán dựa trên chi phí kinh doanh thực tế, các lô hàng mua bán thực tế và những yếu tố hình thành giá của mình.
Theo bà Hiền, doanh nghiệp có thể thay đổi giá theo hoạt động kinh doanh nhưng vẫn phải dựa trên những căn cứ nhất định. Trong đó, các yếu tố như chi phí đầu vào, chi phí định mức và các yếu tố liên quan đến lợi nhuận sẽ được tính tới khi doanh nghiệp xác định giá.
Đặc biệt, chi phí định mức vẫn là một yếu tố mà Nhà nước giữ vai trò quy định để doanh nghiệp đưa vào công thức tính giá. Trong trường hợp Nhà nước thực hiện biện pháp bình ổn giá, doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào yếu tố này khi điều chỉnh giá bán.
Không thể máy móc “mua cao bán cao, mua thấp bán thấp”
Việc trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp cũng đặt ra câu hỏi về khả năng giá bán không phản ánh kịp thời diễn biến của thị trường, chẳng hạn giá thế giới giảm nhưng doanh nghiệp chưa giảm giá tương ứng.
Trả lời vấn đề này, bà Hiền cho rằng không thể xây dựng một quy định cứng nhắc theo kiểu cứ "mua cao thì phải bán cao, mua thấp thì phải bán thấp".
Theo bà, đặc thù của xăng dầu khiến việc xác định giá bán theo từng lô hàng không đơn giản. Doanh nghiệp có thể nhập nhiều lô với mức giá khác nhau, lưu trữ trong cùng hệ thống kho và bán ra trong những thời điểm khác nhau.
“Trong suốt thời gian nắm giữ hàng hóa thì không có nghĩa là giá bán phải vận động theo từng lô hàng”, bà Hiền phân tích.
Bộ Công Thương dự kiến giám sát giá xăng dầu của các doanh nghiệp bằng hệ thống dữ liệu và cảnh báo các biến động bất thường (Ảnh: Hữu Thắng).
Do đó, thay vì buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh giá theo từng lô hàng, cơ chế mới hướng tới yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm về quyết định giá, đồng thời bảo đảm các nguyên tắc minh bạch, cạnh tranh và bám sát tín hiệu thị trường.
“Mục tiêu của chúng tôi trong điều hành giá là giá bán của doanh nghiệp cũng phải bám sát với tín hiệu của thị trường và mục tiêu cao nhất đấy là làm thế nào đấy để đảm bảo nguồn cung và an ninh năng lượng”, bà Hiền nhấn mạnh.
Để thực hiện điều này, Bộ Công Thương dự kiến sử dụng hệ thống cơ sở dữ liệu về giá làm công cụ giám sát. Khi doanh nghiệp quyết định hoặc thay đổi giá, doanh nghiệp phải kê khai công thức tính, các yếu tố hình thành giá và giải trình nguyên nhân biến động với cơ quan quản lý.
Theo thông tin từ đại diện Bộ Công Thương, hệ thống dữ liệu sẽ có chức năng cảnh báo những biến động bất thường. Từ đó, Bộ Công Thương, Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường có thể theo dõi những trường hợp doanh nghiệp có biến động giá nhưng không giải trình được đầy đủ các yếu tố cấu thành.
Cách tiếp cận này cũng nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp được trao quyền quyết giá nhưng thiếu trách nhiệm giải trình. Khi mức giá thay đổi, doanh nghiệp phải chứng minh được yếu tố nào đã thay đổi và tác động ra sao tới giá bán.
Bà Hiền đồng thời cho biết Bộ Công Thương đang trong quá trình hoàn thiện dự thảo, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu các ý kiến lo ngại về nguy cơ doanh nghiệp thỏa thuận để cùng nâng giá. Theo đó, dự thảo bổ sung các quy định liên quan đến xử lý thỏa thuận cạnh tranh không lành mạnh theo Luật Cạnh tranh.
Giảm tầng nấc trung gian, tăng cạnh tranh trên thị trường
Một trong những thay đổi khác về kinh doanh xăng dầu nhận được sự quan tâm là việc nâng điều kiện về tổng nguồn xăng dầu tối thiểu đối với thương nhân đầu mối lên 300.000 mét khối mỗi năm.
Theo bà Hiền, việc nâng ngưỡng này xuất phát từ yêu cầu tái cơ cấu thương nhân đầu mối và nâng cao năng lực cung ứng của các doanh nghiệp tham gia thị trường.
“Đối với các doanh nghiệp đầu mối phải là những doanh nghiệp có đủ năng lực để đảm bảo cung ứng hàng hóa, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng cho đất nước”, bà nói.
Quang cảnh họp báo thường kỳ Quý III/2026 của Bộ Công Thương (Ảnh: Moit).
Đại diện Bộ Công Thương cho biết hiện hơn một nửa số thương nhân đầu mối có thể đạt mức tổng nguồn nói trên. Tuy nhiên, việc nâng điều kiện không đồng nghĩa những doanh nghiệp chưa đáp ứng sẽ bị loại ngay khỏi thị trường.
Theo đó, doanh nghiệp có thời gian để đầu tư thêm cơ sở vật chất, mở rộng hệ thống phân phối và nâng năng lực nhằm đáp ứng yêu cầu mới. Vì vậy, hiện chưa thể xác định có bao nhiêu doanh nghiệp sẽ bị loại khỏi thị trường khi quy định được áp dụng.
Một thay đổi khác nữa là giảm tầng nấc trung gian trong hệ thống phân phối. Nếu trước đây thị trường có 3 tầng nấc thì dự thảo đang hướng tới mô hình còn 2 tầng nấc. Đặc biệt, không chỉ thương nhân đầu mối mà thương nhân phân phối hoạt động độc lập cũng được thiết kế để có quyền quyết định giá.
Theo ước tính được bà Hiền đưa ra, nếu các doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình mới, có thể có khoảng 10.500 thương nhân phân phối tham gia và được chủ động quyết định giá.
Từ đó, cơ quan soạn thảo kỳ vọng cạnh tranh về giá sẽ gia tăng, hạn chế nguy cơ thương nhân đầu mối chi phối toàn bộ thị trường. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh cũng phải đi cùng yêu cầu bảo đảm nguồn cung, đặc biệt tại những khu vực vùng sâu, vùng xa.
Cũng nêu trong họp báo, bà Hiền nhận định trong bối cảnh tình hình Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, Bộ Công Thương vẫn đang theo dõi sát tổng nguồn và lượng tồn kho tại các nhà máy. Theo bà Hiền, hiện nguồn cung xăng dầu trong nước cơ bản được bảo đảm. Từ nay đến cuối năm, bà Hiền cho biết Bộ Công Thương sẽ tiếp tục điều hành giá xăng dầu bám sát diễn biến thế giới, đồng thời linh hoạt sử dụng các công cụ bình ổn khi cần thiết.
