Tàu SS United States, từng là tàu khách vượt đại dương nhanh nhất thế giới, vừa thực hiện chuyến hải trình cuối cùng trong sự nghiệp của mình trước khi được cố tình đánh chìm ngoài khơi Florida vào cuối tuần này.
Theo các nhà chức trách Hạt Okaloosa, con tàu dài 990 feet (khoảng 302 mét) này sẽ trở thành rạn san hô nhân tạo lớn nhất thế giới khi được đánh chìm vào ngày 12/11, tại vị trí cách bãi biển Destin-Fort Walton khoảng 22 hải lý (40,7 km) về phía Tây Nam.
Công tác triển khai dự kiến bắt đầu vào lúc 10h sáng (giờ địa phương), nếu điều kiện thời tiết cho phép.
Lực lượng Tuần duyên Hoa Kỳ (USCG) đã thiết lập một vùng an toàn tạm thời, di động với bán kính 100 yard (khoảng 91 mét) xung quanh con tàu và các tàu kéo trong suốt quá trình SS United States di chuyển khỏi vịnh Mobile ở bang Alabama tới địa điểm đã xác định ở bang Florida cho kế hoạch đánh chìm.
Điều này sẽ khép lại sự nghiệp hàng hải đầy ấn tượng của con tàu vốn được mệnh danh là "Con tàu biểu tượng của nước Mỹ".
Tàu SS United States. Ảnh: SS United States Conservancy
Được đóng vào năm 1951, SS United States được thiết kế để vừa phục vụ như một tàu chở khách sang trọng, vừa có thể chuyển đổi thành tàu vận tải quân sự khi cần thiết.
Trong chuyến hải trình đầu tiên vào tháng 7/1952, con tàu đã giành được giải thưởng "Ruy băng Xanh" (Blue Riband) nhờ lập kỷ lục vượt Đại Tây Dương với thời gian nhanh nhất: 3 ngày, 10 giờ và 40 phút – nhanh hơn 10 giờ 2 phút so với kỷ lục do tàu RMS Queen Mary của Anh thiết lập trước đó 14 năm.
Sự phát triển của ngành hàng không thương mại cuối cùng đã đặt dấu chấm hết cho sự nghiệp vượt đại dương của con tàu vào năm 1969, khi chi phí vận hành bắt đầu vượt xa doanh thu mang lại.
Mặc dù từng nhận được nhiều lời đề nghị mua lại, cùng với kế hoạch của Hải quân Mỹ về việc chuyển đổi nó thành tàu bệnh viện, con tàu vẫn bị bỏ không tại Norfolk, Virginia cho đến năm 1992.
Sau nhiều năm qua tay các chủ sở hữu khác nhau, con tàu cuối cùng vẫn được đưa trở lại Mỹ và nằm chờ tại một bến neo đậu ở Philadelphia suốt gần 3 thập kỷ, dần dần xuống cấp theo thời gian.
Năm 2011, con tàu được mua lại bởi tổ chức phi lợi nhuận SS United States Conservancy – đơn vị chịu trách nhiệm chăm sóc và bảo tồn lịch sử của con tàu.
Những bất đồng về chi phí thuê bến bãi với chủ sở hữu cầu cảng nơi con tàu neo đậu đã dẫn đến một cuộc tranh chấp pháp lý. Kết quả là con tàu buộc phải rời khỏi vị trí neo đậu vào tháng 9/2024.
Ngay trước khi con tàu bị buộc rời đi, các quan chức tại Hạt Okaloosa, bang Florida, thông báo rằng họ đang đàm phán để mua lại con tàu này, với kế hoạch đánh chìm nó nhằm tạo thành một rạn san hô nhân tạo. Chi phí dự kiến mà Hạt Okaloosa phải chi trả là 1 triệu USD.
Con tàu rời Philadelphia vào tháng 2/2025 và đến Mobile, Alabama vào tháng tiếp theo. Tại đó, các nhà thầu đã bắt đầu quy trình tháo dỡ và làm sạch quy mô lớn để chuẩn bị cho việc đánh chìm tàu.
Theo báo cáo tiến độ gần đây từ Hạt Okaloosa, công tác loại bỏ các vật liệu nguy hại trên tàu đã hoàn tất. Bên cạnh đó, giấy phép tạo rạn san hô nhân tạo của Okaloosa cũng đã được Công binh Lục quân Hoa Kỳ (USACE) gia hạn, qua đó loại bỏ một rào cản pháp lý quan trọng đối với kế hoạch đánh chìm tàu.
Toàn bộ 128 bể chứa nhiên liệu và dầu bôi trơn đã được làm sạch, kiểm tra và xác nhận an toàn bởi một chuyên gia hóa học hàng hải. Hơn 200 mẫu vật cũng đã được thu thập để đánh giá các chất có khả năng gây nguy hại, bao gồm cả các hợp chất polychlorinated biphenyl (PCB).
Công tác xử lý và kiểm tra trên cả 12 boong tàu đã hoàn tất; các lớp sơn bên ngoài và vật liệu phủ boong tàu chứa nồng độ PCB cao đều đã được loại bỏ.
Bên cạnh đó, nhiều bộ phận mang tính biểu tượng của con tàu đã được tháo dỡ để bảo tồn. Các ống khói đặc trưng với 3 màu đỏ, trắng và xanh, cột radar, chân vịt, cùng hơn 400 ô cửa sổ mạn tàu đã được đưa lên bờ nhằm phục vụ trưng bày tại một bảo tàng chuyên đề trên đất liền.
Ngoài ra, một mô hình kỹ thuật số toàn diện của con tàu cũng được thiết lập để lưu trữ hồ sơ chi tiết về hiện trạng trước khi đánh chìm.
Hạt Okaloosa cũng đã hoàn tất việc khảo sát đáy biển tại vị trí dự kiến đánh chìm tàu, sử dụng công nghệ sonar đa tia và sonar quét sườn để xác định các chướng ngại vật, đảm bảo rằng các đặc điểm tự nhiên và di tích lịch sử tại khu vực này không bị hư hại.
Theo kế hoạch, SS United States sẽ được đánh chìm thông qua phương pháp ngập nước có kiểm soát tại vùng biển cách bãi biển Destin-Fort Walton khoảng 22 hải lý (40,7 km) về phía Tây Nam.
Vị trí này có độ sâu khoảng 55 mét, cho phép cấu trúc phía trên của con tàu vươn lên khỏi các tầng nước nông hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động lặn giải trí và nghiên cứu kỹ thuật.
Các nhà chức trách nhận định rằng xác tàu sau khi chìm xuống sẽ nhanh chóng trở thành môi trường sinh sống lý tưởng cho hệ sinh thái sinh vật biển, đồng thời thúc đẩy các ngành kinh tế địa phương như du lịch lặn biển và đánh bắt cá giải trí.
Sự kiện này cũng đánh dấu bước chuyển giao từ một di sản hàng hải nổi tiếng sang một hệ sinh thái đại dương mới.
Minh Đức (Theo gCaptain, Dive Magazine)
