Vũ khí laser đang vượt ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm thử nghiệm để trở thành những công cụ thực thụ giúp khắc chế các bầy đàn máy bay không người lái (UAV/drone), rocket, tên lửa và các mối đe dọa trên không khác.
Khác với các loại tên lửa đánh chặn đắt tiền, các hệ thống này tập trung năng lượng vào mục tiêu cho đến khi các bộ phận quan trọng bị quá nhiệt, biến dạng hoặc hỏng hóc.
Hiệu quả của chúng phụ thuộc vào công suất đầu ra, chất lượng chùm tia, độ chính xác khi bám đuổi mục tiêu, điều kiện khí quyển và thời gian duy trì sự tập trung của chùm tia laser.
Trên thế giới hiện có nhiều loại vũ khí laser mạnh mẽ, bao gồm cả loại từng được thử nghiệm, triển khai hoặc đang trong quá trình phát triển.
1. Hệ thống laser gắn trên máy bay YAL-1
YAL-1 của Mỹ vẫn là hệ thống laser quân sự mạnh nhất từng được thử nghiệm trên máy bay, dù chương trình đã bị hủy bỏ vào năm 2011.
Được lắp đặt bên trong một chiếc Boeing 747-400F đã qua cải tiến, hệ thống dùng tia laser hóa học oxy-iốt (COIL) với công suất ở mức Megawatt (MW) được thiết kế để tiêu diệt tên lửa đạn đạo ngay trong giai đoạn tăng tốc.
Hệ thống laser gắn trên máy bay YAL-1. Ảnh: Aviationist
Hệ thống này tạo ra chùm tia hồng ngoại có bước sóng 1,315 micromet và hướng chùm tia đó thông qua một tháp pháo có thể điều hướng được gắn ở phần mũi máy bay.
Trong các cuộc thử nghiệm vào năm 2010, hệ thống đã tiêu diệt thành công các mục tiêu tên lửa đạn đạo sử dụng nhiên liệu lỏng và nhiên liệu rắn, qua đó chứng minh tính khả thi của ý tưởng này trong các điều kiện thử nghiệm được kiểm soát.
2. Hệ thống JLWS của Lockheed Martin
Gã khổng lồ công nghiệp quốc phòng Lockheed Martin của Mỹ đang phát triển "Hệ thống Vũ khí Laser Liên hợp" (JLWS) công suất 500 kW, nhằm mục đích vô hiệu hóa drone và tên lửa hành trình.
Được công bố vào tháng 7/2026, đây được xem là hệ thống vũ khí laser công suất cao nhất từng được đặt trong một container vận tải biển tiêu chuẩn, cho phép triển khai trên nhiều nền tảng quân sự khác nhau.
Hệ thống vũ khí laser 500 kW cung cấp cho các chỉ huy chiến trường một giải pháp đánh chặn hiệu quả về chi phí. Ảnh: MilitaryLeak
Thiết kế này sử dụng công nghệ chùm tia mang năng lượng trong cùng quang phổ (SBC), giúp gộp nhiều chùm tia laser sợi quang thành một chùm tia duy nhất có công suất cực cao.
Theo Lockheed Martin, loại vũ khí này sẽ góp phần vào kiến trúc phòng thủ thế hệ mới của Mỹ bằng cách cung cấp khả năng đánh chặn sử dụng điện năng và có thể mở rộng quy mô.
3. LOCUST X3 – "Sát thủ" diệt UAV nhóm 3
Loại laser công suất 30 kW này được thiết kế chuyên biệt để đối phó với các máy bay không người lái cỡ trung, loại khí tài mà quân đội Mỹ xếp vào nhóm hệ thống bay không người lái Nhóm 3 (Group 3).
Lục quân Mỹ vừa trao hợp đồng trị giá gần 465 triệu USD cho AeroVironment để sản xuất hệ thống laser LOCUST X3.
Đây là vũ khí laser công suất 30 kW được thiết kế chuyên tiêu diệt các loại UAV cỡ trung (UAV nhóm 3), điển hình như drone Shahed-136 – mối đe dọa đang gây nhiều khó khăn cho các lực lượng Mỹ tại Trung Đông.
LOCUST X3 là “sát thủ” diệt UAV nhóm 3. Ảnh: AeroVironment
LOCUST X3 có thể bắn hạ mục tiêu chỉ trong vài giây, với tốc độ ánh sáng và tầm xa hơn nhiều so với vũ khí thông thường. Hệ thống còn xử lý được cả các drone nhỏ hơn (Nhóm 1 và Nhóm 2), giúp "làm mỏng" bầy đàn drone, tiết kiệm tên lửa đắt tiền cho các mối đe dọa lớn hơn.
Hệ thống laser này được lắp trên xe chiến thuật như JLTV, dễ vận hành nhờ giao diện giống tay cầm Xbox.
Đây được kỳ vọng trở thành chương trình vũ khí năng lượng định hướng chính thức đầu tiên của Lục quân Mỹ, đồng thời mở đường cho các phiên bản công suất cao hơn trong tương lai.
4. Iron Beam
Iron Beam của Israel là hệ thống laser phòng không công suất 100 kW, được phát triển bởi Rafael Advanced Defense Systems với sự hợp tác của Elbit Systems trong các công nghệ then chốt.
Hệ thống này được thiết kế để đối phó với rocket, đạn cối, UAV và các mối đe dọa trên không tầm ngắn khác trong khuôn khổ mạng lưới phòng thủ đa tầng.
Israel đang phát triển các loại vũ khí laser để tiêu diệt UAV với chi phí thấp, hiệu quả cao. Hệ thống Iron Beam là một trong số đó. Ảnh: Defense News
Hệ thống tập trung năng lượng vào điểm yếu của vật thể đang bay tới cho đến khi mục tiêu bị vô hiệu hóa hoặc bị phá hủy.
Rafael cho biết, Iron Beam có thể hoạt động ở khoảng cách từ vài trăm mét đến vài dặm, mặc dù sương mù, bụi, mây và mưa có thể làm giảm hiệu suất của tia laser.
5. HELIOS
Hệ thống HELIOS của Hải quân Mỹ kết hợp tia laser năng lượng cao, thiết bị giám sát tầm xa và thiết bị gây lóa quang học (optical dazzler) trong cùng một hệ thống lắp đặt trên tàu.
Lockheed Martin đã lắp đặt hệ thống này trên tàu khu trục lớp Arleigh Burke mang tên USS Preble, biến con tàu này thành tàu khu trục đầu tiên của Mỹ được trang bị vũ khí laser năng lượng cao.
HELIOS là hệ thống vũ khí laser mới mang tính đột phá. Ảnh: Design News
Với công suất thường được ghi nhận ở mức khoảng 60 kW, HELIOS có thể gây hư hại cho UAV hoặc gây nhiễu các cảm biến quang-điện tử mà không cần sử dụng đến tên lửa.
Hải quân Mỹ xác nhận vào năm 2026 rằng tàu Preble vẫn được trang bị hệ thống này trong khi họ mở rộng chương trình huấn luyện cho thủy thủ vận hành các loại vũ khí năng lượng định hướng.
6. "Rồng lửa" DragonFire
DragonFire là vũ khí laser năng lượng định hướng của Vương quốc Anh, được phát triển bởi một liên danh do MBDA UK dẫn đầu cùng sự hợp tác của Leonardo UK và QinetiQ.
Hệ thống này kết hợp nhiều nguồn laser và sử dụng công nghệ nhắm mục tiêu tiên tiến để duy trì chùm tia cường độ cao vào các mục tiêu trên không di chuyển nhanh.
Hệ thống vũ khí năng lượng định hướng bằng laser (LDEW) DragonFire khai hoả từ tàu chiến sẽ được tích hợp vào chiến hạm của Hải quân Hoàng gia Anh vào năm 2027. Ảnh: Royal Navy
Theo Hải quân Hoàng gia Anh, một chùm tia cường độ cao mà "Rồng lửa" khạc ra có giá không quá 10 bảng Anh (13 USD hay 326.000 Đồng) nhưng có thể tấn công các mục tiêu – bao gồm UAV, tên lửa, máy bay – với tốc độ ánh sáng bằng cách tập trung vào một mục tiêu.
Đặc biệt, DragonFire có thể bắn trúng một vật thể có kích thước tương đương đồng xu từ khoảng cách khoảng 0,62 dặm (khoảng 1 km).
Một hợp đồng sản xuất trị giá 316 triệu bảng Anh (410,8 triệu USD) sẽ hỗ trợ việc lắp đặt hệ thống này trên tàu khu trục Type 45 của Hải quân Hoàng gia Anh từ năm 2027.
7. Hệ thống vũ khí laser của MBDA và Rheinmetall
Rheinmetall và MBDA Germany đã phát triển một hệ thống laser trình diễn dành cho hải quân, nhằm mục đích tiêu diệt drone và các mục tiêu nhỏ, di chuyển nhanh khác.
Hệ thống này đã hoàn thành một năm thử nghiệm trên tàu hộ vệ Sachsen của Đức; trong thời gian đó, các công nghệ theo dõi, chỉ huy và tác chiến của hệ thống đã được đánh giá trong điều kiện thực tế trên biển.
Các công ty Đức cũng đang phát triển công nghệ cần thiết cho loại laser công suất 100 kW trong tương lai, mặc dù mức công suất này không áp dụng cho hệ thống trình diễn hiện tại.
Rheinmetall cho biết, một hệ thống hoàn chỉnh dành cho hải quân Đức có thể sẵn sàng đưa vào sử dụng từ năm 2029 sau khi hoàn tất thêm các thử nghiệm trên đất liền.
MBDA và Rheinmetall tin tưởng có thể đưa hệ thống đi vào hoạt động đầy đủ đúng hạn. Ảnh: Militaer Aktuell
Vũ khí laser mang lại khả năng tác chiến nhanh chóng, cơ số đạn dồi dào và chi phí mỗi phát bắn thấp hơn đáng kể so với nhiều loại tên lửa phòng thủ truyền thống.
Tuy nhiên, việc vận hành liên tục vẫn đòi hỏi nguồn điện lớn, công suất làm mát cao, khả năng bám đuổi mục tiêu ổn định và điều kiện khí quyển thuận lợi.
YAL-1 đã chứng minh sức mạnh vượt trội của các hệ thống laser hóa học, trong khi các hệ thống mới hơn lại ưu tiên thiết kế nhỏ gọn, sử dụng năng lượng điện để phù hợp với tàu chiến và lực lượng mặt đất.
Cùng nhau, chúng đang trở thành lớp phòng thủ bổ sung quan trọng trong hệ thống phòng không và chống tên lửa hiện đại – đúng nghĩa là "khắc tinh" của UAV trên chiến trường tương lai.
Minh Đức (Theo IE, Task & Purpose)
