Khai thác hiệu quả nguồn lực tỷ USD từ kiều hối

"Làng tỷ phú" nhờ xuất khẩu lao động

Những con đường rộng mở, những ngôi nhà cao tầng khang trang, thậm chí cả biệt thự mọc lên san sát ở thôn Nam Mới, xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh khiến nhiều người không khỏi bất ngờ khi trở lại vùng quê ven biển này. Vài chục năm trước, nơi đây vẫn còn là một làng chài nghèo, người dân chủ yếu sống bằng nghề đi biển, sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản.

Sự đổi thay ấy đến từ những dòng tiền gửi về của hàng nghìn lao động đang làm việc tại nước ngoài. Tuy nhiên, phía sau những ngôi nhà tiền tỷ ấy, điều còn thiếu lại là những doanh nghiệp, cơ sở sản xuất hay mô hình kinh doanh đủ lớn để tạo thêm việc làm và động lực phát triển bền vững cho địa phương.

Khai thác hiệu quả nguồn lực tỷ USD từ kiều hối- Ảnh 1.

Câu chuyện của một làng quê ven biển Hà Tĩnh cũng phản ánh bài toán lớn đang đặt ra với nguồn kiều hối hàng chục tỷ USD mỗi năm của Việt Nam: Làm thế nào để dòng tiền này không chỉ phục vụ tiêu dùng, tích trữ mà thực sự trở thành nguồn lực cho đầu tư và tăng trưởng kinh tế?

Bà Hoàng Thị Thành (57 tuổi, trú tại thôn Nam Mới) cho biết, hiện chồng và 4 người con của bà đang làm việc tại Hàn Quốc và Nhật Bản. Người làm lâu nhất đã hơn chục năm, mỗi tháng gửi về khoảng 1.000 - 2.000 USD.

"Trong làng, hầu như gia đình nào cũng có người đi làm việc tại nước ngoài, có nhiều nhà 2-3 người. Một người sang làm ăn khấm khá rồi đầu tư cho người thân, anh em, họ hàng sang theo. Dần dần cả làng cùng đi xuất khẩu lao động mới thay đổi được cuộc sống như hiện nay", bà Thành chia sẻ.

Dạo quanh các tuyến đường trong thôn Nam Mới hôm nay, không khó để bắt gặp những căn nhà cao tầng, biệt thự khang trang không thua kém khu vực đô thị. Tuy nhiên, ngoài một nhà hàng sinh thái ven biển, địa phương gần như chưa có nhiều doanh nghiệp hay cơ sở sản xuất được hình thành từ nguồn tiền tích lũy của người lao động.

Khai thác hiệu quả nguồn lực tỷ USD từ kiều hối- Ảnh 2.

Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Quốc Toàn - Chánh Văn phòng UBND xã Cổ Đạm (Hà Tĩnh) cho biết, không chỉ thôn Nam Mới mà nhiều làng quê tại địa phương đã "thay da đổi thịt" nhờ nguồn thu nhập, tích lũy của người lao động đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài gửi về cho gia đình.

Xã Cổ Đạm hiện được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 đơn vị cũ gồm xã Cương Gián, Xuân Liên và Cổ Đạm, với quy mô dân số hơn 34.600 người. Tính đến nay, toàn xã có 6.811 người đang đi xuất khẩu lao động, riêng xã Cương Gián cũ có khoảng 2.700 người.

"Hiện nay, xuất khẩu lao động đã trở thành một hướng đi quan trọng giúp nhiều gia đình cải thiện thu nhập và nâng cao đời sống. Con em làm ăn xa xứ cũng đã tích cực đóng góp để xây dựng quê hương. Số tiền họ gửi về đã giúp cuộc sống của người thân, gia đình được đảm bảo hơn", ông Toàn nói.

Tuy nhiên, theo đại diện địa phương, phần lớn số tiền người lao động gửi về hiện vẫn chủ yếu được sử dụng để xây nhà, mua sắm trang thiết bị hoặc tích lũy dưới dạng vàng, bất động sản, tiền tiết kiệm; số người trở về thành lập doanh nghiệp còn khá ít.

Dòng vốn hàng trăm tỷ USD

Câu chuyện tại xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh chỉ là một lát cắt trong bức tranh lớn về dòng kiều hối của Việt Nam.

Nhìn lại hành trình hơn 30 năm kể từ khi Việt Nam bắt đầu có những chính sách cởi mở về kiều hối vào năm 1993, dòng tiền này đã chảy về không ngừng nghỉ. Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tổng lượng kiều hối lũy kế đến nay đã đạt xấp xỉ 240 tỷ USD. Đây là con số cho thấy sự gắn kết bền chặt giữa cộng đồng kiều bào với quê hương.

Năm 2025 tiếp tục ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng của dòng vốn này bất chấp nhiều biến động từ kinh tế thế giới. Riêng tại Tp.HCM, lượng kiều hối chuyển về đạt hơn 10,34 tỷ USD, tăng 8,3% so với năm 2024.

Đáng chú ý, châu Á đang trở thành khu vực đóng góp lớn nhất với 5,06 tỷ USD, chiếm gần một nửa tổng lượng kiều hối chuyển về thành phố. Đây cũng là thị trường truyền thống với lực lượng lao động đông đảo của Việt Nam tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc).

Khai thác hiệu quả nguồn lực tỷ USD từ kiều hối- Ảnh 3.

Nói với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Quang Huân – Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, ĐBQH khóa XV cho rằng, kiều hối là nguồn lực rất quan trọng đối với nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển ngày càng lớn.

Theo ông Huân, hiện nay ngân sách Nhà nước đã dành khoảng 35% chi ngân sách cho đầu tư phát triển, tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế. "Càng phát triển, càng triển khai nhiều dự án thì nhu cầu vốn càng tăng. Trong khi đó, lượng kiều hối chuyển về Việt Nam hằng năm lên tới hàng chục tỷ USD, trở thành nguồn bổ sung rất đáng kể cho nền kinh tế", ông Huân nói.

Ông Huân cho rằng, đây là thế mạnh cần tiếp tục phát huy bởi cộng đồng kiều bào ở nước ngoài không chỉ đóng góp nguồn lực tài chính mà còn thể hiện sự gắn kết với quê hương. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng hơn là làm thế nào để sử dụng hiệu quả dòng vốn này cho phát triển kinh tế.

Tiền về nhiều nhưng chưa chảy mạnh vào sản xuất

Dù lượng kiều hối liên tục tăng mạnh, song phần lớn dòng tiền này hiện vẫn chủ yếu tập trung vào tiêu dùng, xây dựng nhà cửa, mua bất động sản hoặc tích trữ thay vì đi vào sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Nguyễn Quang Huân, vấn đề cốt lõi nằm ở niềm tin. Muốn người dân hay kiều bào đưa tiền vào đầu tư thì trước tiên họ phải tin vào môi trường kinh doanh và triển vọng phát triển dài hạn. Nếu thiếu niềm tin, họ sẽ lựa chọn cất trữ bằng vàng, ngoại tệ hoặc giữ tiền trong nhà thay vì đưa vào nền kinh tế.

Ông Huân dẫn nghiên cứu cho thấy tỉ lệ chi tiêu cho đầu tư của người dân Việt Nam hiện còn khá thấp, phản ánh tâm lý dè dặt trước doanh nghiệp, thị trường chứng khoán hay môi trường đầu tư nói chung. Trong khi đó, nếu nguồn tiền trong dân được khơi thông và quay trở lại phục vụ sản xuất, kinh doanh thì đây sẽ là nguồn lực rất lớn cho tăng trưởng.

Để tạo niềm tin, theo ông Huân, trước hết doanh nghiệp phải nâng cao trách nhiệm và tính minh bạch. Đồng thời, Nhà nước cần xây dựng các chính sách ổn định, dài hạn và nhất quán. Nếu chính sách thay đổi liên tục, hôm nay ưu đãi nhưng ngày mai lại điều chỉnh thì doanh nghiệp sẽ không dám đầu tư dài hạn. Khi doanh nghiệp thiếu niềm tin và người dân cũng thiếu niềm tin thì sẽ rất khó huy động nguồn vốn cho phát triển kinh tế.

Khai thác hiệu quả nguồn lực tỷ USD từ kiều hối- Ảnh 4.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Tiến Lâm - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Song Ngư Sơn, một tiến sỹ kinh tế từng có nhiều năm sinh sống và làm việc tại Nga cho rằng, phần lớn lao động sau thời gian dài làm việc ở nước ngoài thường ưu tiên xây nhà, mua đất, sắm xe hoặc chi tiêu cá nhân thay vì đầu tư sinh lời lâu dài.

Theo ông Lâm, đây là nhu cầu chính đáng sau nhiều năm lao động vất vả. Tuy nhiên, việc chỉ tập trung vào tiêu dùng khiến nguồn vốn tích lũy chưa phát huy hiệu quả kinh tế bền vững. "Nhiều người sau khi tiêu hết số tiền tích cóp lại rơi vào tình trạng thất nghiệp hoặc phải tiếp tục đi lao động nước ngoài", ông Lâm nói.

Ông cho rằng có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này. Đa số lao động xuất khẩu là lao động phổ thông, ít được trang bị kiến thức về quản lý tài chính, kinh doanh hay khởi nghiệp. Dù có kinh nghiệm làm việc nhưng họ lại thiếu kỹ năng xây dựng và điều hành mô hình kinh doanh nên thường e ngại rủi ro, sợ thua lỗ.

Bên cạnh đó, môi trường kinh doanh ở nhiều địa phương vẫn còn những khó khăn như thiếu chính sách hỗ trợ, thủ tục phức tạp, thiếu thông tin thị trường và nguồn nhân lực phù hợp. Điều này khiến người lao động chưa mạnh dạn sử dụng vốn để mở rộng sản xuất hay thành lập doanh nghiệp.

"Sau nhiều năm xa quê, nhiều người chỉ mong muốn có cuộc sống ổn định, an toàn thay vì tiếp tục đối mặt với áp lực kinh doanh. Một số người dù có ý tưởng nhưng thiếu sự đồng hành, tư vấn và hỗ trợ từ chính quyền hoặc các tổ chức xã hội nên dần từ bỏ ý định khởi nghiệp. Như bản thân tôi, để đi đến được hành trình này cũng đã trải qua không ít khó khăn nếu không có sự hỗ trợ của chính quyền địa phương", ông Lâm chia sẻ.

Ở góc độ tài chính ngân hàng, ông Lâm cho rằng nếu dòng tiền kiều hối chủ yếu chảy vào tiêu dùng hoặc bất động sản mà không được tái đầu tư vào sản xuất kinh doanh thì sẽ hạn chế khả năng tạo việc làm và phát triển các ngành kinh tế trọng điểm, gây lãng phí nguồn lực.

Theo ông Lâm, để nguồn kiều hối chảy mạnh hơn vào đầu tư và sản xuất kinh doanh, cần tập trung vào các giải pháp khuyến khích thông qua chính sách và cải thiện môi trường đầu tư. Trong đó, các đề án phát triển nông nghiệp xanh, sản phẩm OCOP gắn với làng nghề truyền thống và du lịch nông thôn có thể trở thành lĩnh vực tiềm năng để người dân và kiều bào tham gia đầu tư.

Muốn hút kiều hối, trước hết phải hiểu kiều bào

Bên cạnh chính sách dài hạn, ông Nguyễn Quang Huân cho rằng, Nhà nước cần tăng cường đối thoại và lắng nghe ý kiến của cộng đồng trí thức, doanh nhân và kiều bào ở nước ngoài để hiểu nhu cầu, kỳ vọng của họ.

"Chúng ta đã chú trọng lắng nghe ý kiến trong nước thì cũng cần làm điều tương tự với kiều bào. Càng có nhiều góc nhìn đóng góp, chính sách xây dựng ra càng sát thực tế và bền vững hơn", ông Huân nói.

Theo ông Huân, muốn thu hút hiệu quả nguồn lực kiều bào thì trước hết phải hiểu tâm lý, nhu cầu và động lực của cộng đồng này. Việt Nam cần quan tâm nhiều hơn đến kinh tế học hành vi, bởi trong thực tế con người không phải lúc nào cũng hành động hoàn toàn theo logic kinh tế mà còn chịu tác động bởi cảm xúc, niềm tin và kỳ vọng.

Thu Huyền - Anh Ngọc