Xem áo dài như một không gian văn hóa
Ngày 23/5, trao đổi với Người Đưa Tin, ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Tp.Huế, cho biết, đề án "Huế - Kinh đô áo dài Việt Nam" có thể xem là một chiến lược văn hóa mang tính nền tảng, không chỉ đối với Huế mà còn với việc định vị áo dài Việt Nam trên trường quốc tế. Nếu trước đây áo dài thường được nhìn như một biểu tượng thời trang hay hình ảnh đại diện phụ nữ Việt Nam, thì nay Huế đang hướng tới cách tiếp cận sâu hơn, xem áo dài như một không gian văn hóa, một hệ giá trị sống và một phần của bản sắc dân tộc.
Theo ông Hải, vai trò lớn nhất của đề án là tạo ra một trung tâm hội tụ và lan tỏa các giá trị liên quan đến áo dài. Huế có lợi thế rất đặc biệt vì đây là nơi bảo lưu khá đầy đủ tiến trình lịch sử của áo dài từ thời chúa Nguyễn, triều Nguyễn đến hiện đại. Đồng thời, Huế cũng là nơi còn giữ được phong cách mặc áo dài mang tính chuẩn mực, thanh lịch và giàu chiều sâu văn hóa.
Đề án không chỉ dừng ở việc tổ chức lễ hội hay trình diễn, mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái văn hóa áo dài gồm: bảo tồn nghề may truyền thống, đào tạo thế hệ trẻ, phát triển công nghiệp sáng tạo, du lịch văn hóa, không gian trải nghiệm, bảo tàng áo dài, trình diễn nghệ thuật, truyền thông quốc tế và ngoại giao văn hóa.
Huế đang hướng tới cách tiếp cận sâu hơn, xem áo dài như một không gian văn hóa, một hệ giá trị sống và một phần của bản sắc dân tộc.
"Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa theo tinh thần các nghị quyết mới của Trung ương, áo dài hoàn toàn có thể trở thành một "quyền lực mềm" rất mạnh. Và Huế, với vai trò 'Kinh đô áo dài', sẽ là nơi kết nối giữa truyền thống và sáng tạo, giữa di sản và kinh tế văn hóa, giữa bản sắc dân tộc và hội nhập quốc tế.
Có thể nói, nếu làm tốt, đề án này không chỉ nâng tầm áo dài Huế mà còn góp phần định vị thương hiệu văn hóa Việt Nam trong thế kỷ XXI. Quan điểm của Huế hiện nay là bảo tồn áo dài không phải đưa áo dài trở lại bảo tàng hay đóng khung trong quá khứ, mà phải làm cho áo dài tiếp tục sống trong đời sống hiện đại một cách tự nhiên, bền vững và có chiều sâu văn hóa", ông Hải nhấn mạnh.
Cần có chiến lược dài hạn về tư liệu hóa, số hóa
Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Tp.Huế khẳng định, chiến lược của thành phố là kết hợp hài hòa giữa bảo tồn nguyên gốc và khuyến khích sáng tạo thích ứng. Một mặt, Huế chú trọng phục dựng và bảo tồn các giá trị truyền thống như áo ngũ thân, kỹ thuật may thủ công, nghi thức mặc áo dài trong cung đình và dân gian, các chuẩn mực thẩm mỹ Huế. Thành phố đã phối hợp với nhiều nhà nghiên cứu, nghệ nhân và nhà thiết kế để tư liệu hóa, nghiên cứu sâu hơn về lịch sử và tri thức áo dài.
Chính vì vậy, việc "Tri thức May và Mặc áo dài Huế" được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là một dấu mốc rất quan trọng, nhưng đó mới chỉ là bước khởi đầu. Để tiến tới xây dựng hồ sơ trình UNESCO, điều kiện tiên quyết là phải chứng minh được sức sống thực sự của di sản trong cộng đồng. UNESCO hiện nay không chỉ quan tâm đến giá trị lịch sử hay tính độc đáo của di sản, mà đặc biệt chú trọng việc di sản ấy có còn được cộng đồng thực hành, trao truyền và thích ứng với đời sống đương đại hay không.
Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Tp.Huế chia sẻ, trong trường hợp áo dài Huế, chúng ta có nhiều thuận lợi rất đặc biệt. Huế không chỉ là nơi lưu giữ nhiều hình thức áo dài truyền thống nhất, mà còn là không gian văn hóa - nơi áo dài vẫn hiện diện khá tự nhiên trong đời sống xã hội: Từ lễ hội, cưới hỏi, nghi lễ tôn giáo, trường học, công sở đến các hoạt động du lịch, nghệ thuật cộng đồng. Đây là yếu tố rất quan trọng để xây dựng một hồ sơ có chiều sâu và có tính thuyết phục quốc tế.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục hệ thống hóa tri thức nghề may, kỹ thuật cắt may thủ công, nghệ thuật phối màu, cách mặc áo dài theo từng hoàn cảnh văn hóa Huế, đồng thời nhận diện đầy đủ vai trò của các nghệ nhân, nhà nghiên cứu, cộng đồng thực hành. Một hồ sơ UNESCO mạnh không thể chỉ dựa vào biểu tượng áo dài, mà phải cho thấy cả hệ sinh thái văn hóa xoay quanh nó.
Ngoài ra, cần có chiến lược dài hạn về tư liệu hóa, số hóa, giáo dục di sản và hợp tác quốc tế. Huế hiện có nhiều điều kiện thuận lợi để từng bước xây dựng hồ sơ theo hướng di sản sống, gắn với bản sắc đô thị di sản, thành phố festival và trung tâm văn hóa đặc sắc của Việt Nam.
Mặt khác, Huế cũng chủ trương đưa áo dài trở lại mạnh mẽ trong đời sống cộng đồng. Những năm gần đây, hình ảnh áo dài xuất hiện ngày càng nhiều trong trường học, công sở, lễ hội, du lịch, hoạt động nghệ thuật, thậm chí trong các không gian phố đi bộ hay sinh hoạt cộng đồng. Điều này rất quan trọng, bởi di sản chỉ thực sự sống khi cộng đồng thấy nó gần gũi và hữu ích.
"Thành phố cũng khuyến khích các nhà thiết kế sáng tạo trên nền tảng truyền thống, miễn là vẫn giữ được tinh thần văn hóa cốt lõi của áo dài Huế: Sự thanh lịch, kín đáo, hài hòa và tinh tế. Đây là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần bảo tồn di sản hiện đại của UNESCO - tức là bảo tồn động, bảo tồn trong phát triển.
Ngoài ra, Huế đang từng bước gắn áo dài với các ngành công nghiệp văn hóa và du lịch sáng tạo. Khi áo dài trở thành một phần của kinh tế văn hóa, nó sẽ có thêm nguồn lực để tồn tại bền vững trong xã hội hiện đại", Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Tp.Huế nói.
Công Định
