"Người có đôi mắt đẹp nhất Việt Nam"
Trong lịch sử điện ảnh Việt Nam, NSND Trà Giang được xem là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất, người đặt nền móng cho thế hệ diễn viên khóa đầu tiên của Trường Điện ảnh Việt Nam. Không chỉ ghi dấu ấn bởi gia tài tác phẩm đồ sộ, bà còn được công chúng nhớ đến với danh xưng "người có đôi mắt đẹp nhất Việt Nam" cùng một cuộc sống đời tư kín tiếng, trọn tình với mối lương duyên duy nhất.
Bức ảnh thiếu niên ghi lại một Trà Giang hoàn toàn bình dị: Mái tóc ngắn, chiếc áo trắng học trò, nụ cười rạng rỡ. Chính bà từng thú nhận, suốt thời gian từ cô bé người miền Nam trở thành thiếu nữ, "chưa có ai khen tôi đẹp cả". Vẻ đẹp ấy chưa ai nhận ra nhưng ống kính đã kịp lưu giữ.
NSND Trà Giang (SN 1942) tại Quảng Ngãi - cái tên do cha bà, NSƯT Nguyễn Văn Khánh, đặt theo dòng sông Trà quê nhà như nỗi nhớ quê hương. Năm 1954, khi mới 12 tuổi, bà theo gia đình tập kết ra Bắc.
Năm 1959, Trà Giang thi đỗ trường múa nhưng chính người cha đã nói với con gái: "Con có gương mặt đẹp, sao không thi vào trường điện ảnh?". Câu nói này sau đó đã thay đổi cả cuộc đời bà.
Trong lịch sử điện ảnh Việt Nam, NSND Trà Giang được xem là một biểu tượng nhan sắc và tài năng không thể thay thế.
Khi bước vào điện ảnh, Trà Giang sở hữu một đặc điểm mà các đạo diễn nhận ra ngay: Đôi mắt. Không lớn theo kiểu Tây phương nhưng sâu, ấm và giàu sức biểu cảm đến mức khán giả gọi đó là "đôi mắt biết nói". Chỉ cần nhìn vào ống kính, không cần lời thoại, bà đã truyền được nội tâm của nhân vật.
Trà Giang trở thành sinh viên khóa I Trường Điện ảnh Việt Nam (1959-1962), cùng thế hệ với các diễn viên Kim Chi, Thúy Vinh, Lâm Tới.
Năm 1961, bà xuất hiện trong bộ phim đầu tay Một ngày đầu thu và nhanh chóng trở thành gương mặt trung tâm của điện ảnh cách mạng.
Năm 1984, bà là một trong những nghệ sĩ đầu tiên được phong tặng danh hiệu NSND - bậc vinh danh cao nhất dành cho người hoạt động nghệ thuật tại Việt Nam.
Sự nghiệp của bà bắt đầu rạng rỡ từ đầu thập niên 1960 với bộ phim Một ngày đầu thu, nhưng bước ngoặt thực sự đến từ vai chị Tư Hậu trong tác phẩm cùng tên của đạo diễn Phạm Kỳ Nam.
Vai diễn chị Tư Hậu đã mang về cho bà Huy chương Bạc tại Liên hoan phim Quốc tế Moskva năm 1963. Đây là thành tích quốc tế đặc biệt của điện ảnh Việt Nam thời bấy giờ, khi bà chỉ mới 20 tuổi. Sau đó, bà tiếp tục khẳng định vị thế qua vai Dịu trong Vĩ tuyến 17 ngày và đêm, vai diễn mang lại giải Nữ diễn viên xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Quốc tế Moskva năm 1973. Bà còn là đại biểu Quốc hội 3 khóa V, VI và VII - dấu ấn không nhiều nghệ sĩ có được.
Điểm đặc biệt nhất ở Trà Giang chính là đôi mắt. Giới chuyên môn và khán giả đánh giá bà sở hữu đôi mắt sâu, trong và có khả năng biểu cảm thay thế cả lời thoại. Ánh nhìn của bà vừa mang nét dịu dàng, phúc hậu đặc trưng của phụ nữ Á Đông, vừa thể hiện sự kiên cường của những con người đi qua bom đạn. Với những đóng góp bền bỉ, bà là nữ diễn viên đầu tiên được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) và nhận giải Thành tựu trọn đời của Hội Điện ảnh Việt Nam.
Mối tình duy nhất trong cuộc đời
Trái ngược với sự nghiệp rực rỡ và sự săn đón của công chúng, đời tư của NSND Trà Giang lại vô cùng giản dị. Năm 1967, ở tuổi 25, Trà Giang kết hôn với GS.TS âm nhạc Nguyễn Bích Ngọc - nghệ sĩ violin tài hoa, người từng giữ chức Phó giám đốc Nhạc viện Tp.HCM. Bà gọi đó là "mối tình đầu và là mối tình duy nhất trong cuộc đời".
Gia đình của NSND Trà Giang.
Nhắc về chồng, nữ nghệ sĩ từng chia sẻ rằng bản thân may mắn khi gặp được một người bạn đời bao dung, luôn yêu thương và thấu hiểu vợ. Họ có một cô con gái đặt tên Bích Trà - ghép tên cả bố lẫn mẹ. Năm 1990, Trà Giang rời Hà Nội, chuyển vào Tp.HCM sinh sống cùng chồng và cũng là thời điểm bà dần rút lui khỏi điện ảnh.
Bà từng có thời gian về giảng dạy tại Trường Điện ảnh, tuy nhiên tự nhận mình không có khả năng sư phạm và cuối cùng bỏ cuộc. "Dừng cuộc chơi điện ảnh, tôi vẫn chưa thanh thản. Tôi rất nhớ nghề, 20 năm không được diễn là nỗi đau rất lớn trong cuộc đời tôi", bà từng tâm sự năm 2012.
Từ năm 14 tuổi, Bích Trà sang Nga học piano và trở thành nghệ sĩ dương cầm quốc tế, hiện sinh sống tại Anh. Năm 1999, GS Nguyễn Bích Ngọc đột ngột qua đời. Sự ra đi của chồng đã để lại khoảng trống lớn đối với nữ nghệ sĩ. Nhiều năm qua, bà chọn cuộc sống độc thân để thờ chồng, lưu giữ những ký ức về người bạn đời duy nhất.
NSND Trà Giang những năm 2000.
Sau khi rời xa màn ảnh về nghỉ hưu năm 1998, NSND Trà Giang tìm thấy niềm đam mê mới trong hội họa. Điều mà bà gọi là "vẽ chơi" dần trở thành đam mê thực sự. Đến nay bà đã có hàng trăm bức tranh - phần lớn là phụ nữ, gương mặt thân quen, phong cảnh quê hương, cùng 4 triển lãm cá nhân và 10 triển lãm nhóm.
Những tác phẩm của bà thường lấy cảm hứng từ phong cảnh, hoa cỏ và hình ảnh người phụ nữ, mang đậm dấu ấn cá nhân và sự chiêm nghiệm về cuộc đời.
Sau khi rời xa màn ảnh, NSND Trà Giang tìm thấy niềm an ủi mới trong hội họa.
Hiện tại, ở tuổi 84, NSND Trà Giang sống một mình trong căn hộ chung cư tại Tp.HCM. Không gian sống của bà đơn giản nhưng đầy ắp những bức toan và màu vẽ. Dù vẫn thường xuyên nhớ nghề và theo dõi dòng chảy của điện ảnh trẻ, bà hài lòng với cuộc sống an nhiên hiện tại. Hội họa không chỉ giúp bà vượt qua sự cô đơn mà còn là nơi để người nghệ sĩ gạo cội tiếp tục khám phá bản ngã và cống hiến cho nghệ thuật theo một cách riêng biệt.
Tùng Lâm (t/h)
