Công nghệ cơ giới hoá sạ hàng kết hợp vùi phân được ứng dụng tại HTX Green Farm, TP. Cần Thơ - Ảnh: VGP/LS
"Chìa khóa" giảm chi phí, tăng lợi nhuận cho nông dân
Ngày 8/4, Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ tổ chức Hội thảo “Tăng cường năng lực áp dụng và nhân rộng quản lý dinh dưỡng chính xác cho canh tác Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp” vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.
Theo Ban tổ chức, dù kỹ thuật canh tác lúa trong vùng đã có nhiều tiến bộ, việc ứng dụng công nghệ số và công nghệ chính xác vẫn còn hạn chế. Nông dân vẫn sử dụng lượng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật ở mức cao, trong khi tình trạng lúa đổ ngã, thất thoát trong và sau thu hoạch vẫn diễn ra phổ biến.
Hệ quả là hiệu quả sản xuất chưa cao, chất lượng nông sản còn hạn chế, thu nhập của nông dân chưa được cải thiện rõ rệt, đồng thời gây áp lực lên môi trường. Trong bối cảnh đó, yêu cầu chuyển đổi sang mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, càng trở nên cấp thiết.
Các chuyên gia nhận định, giải pháp nông nghiệp chính xác giúp giảm đầu vào nhưng vẫn nâng cao năng suất chính là “lối ra” trong bối cảnh giá vật tư tăng cao hiện nay.
Công nghệ mới giúp nông dân giảm 30% chi phí
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Trưởng Dự án CGIAR-S4I Quản lý dinh dưỡng chính xác và USDA-Fertilize Right Việt Nam nhấn mạnh: IRRI cùng các đối tác đã phát triển gói kỹ thuật tích hợp quản lý dinh dưỡng chính xác, ứng dụng số “Bón phân đúng”, kết hợp với các công nghệ như cơ giới hóa gieo sạ chính xác, vùi phân và tối ưu hóa sử dụng dinh dưỡng từ rơm rạ.
Theo ông Hùng, đây là giải pháp cốt lõi giúp đồng thời giải quyết ba bài toán lớn: giảm chi phí sản xuất, tăng thu nhập cho nông dân và giảm phát thải khí nhà kính – đặc biệt trong bối cảnh giá phân bón tăng mạnh.
Cụ thể, gói kỹ thuật này khuyến nghị nông dân áp dụng nguyên tắc “4 đúng” trong bón phân, cân bằng dinh dưỡng theo từng vùng chuyên biệt; sử dụng gieo sạ chính xác kết hợp vùi phân (mDSR); ứng dụng drone trong sạ và bón phân; đồng thời tăng cường quản lý dinh dưỡng tuần hoàn trong các mô hình luân canh như lúa – khoai tây, lúa – khoai lang.
Từ thực tiễn triển khai tại các hợp tác xã vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn 2024–2026, các giải pháp này đã chứng minh hiệu quả rõ rệt. Cụ thể, lượng giống giảm 50–60 kg/ha, phân bón giảm trên 30%, thuốc bảo vệ thực vật giảm 20%, trong khi năng suất tăng khoảng 5% và phát thải khí nhà kính được cắt giảm đáng kể.
Những con số này cho thấy tiềm năng lớn của nông nghiệp chính xác trong việc tái cấu trúc sản xuất lúa theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Nông dân ứng dụng công nghệ số về ứng dụng bón phân đúng - Ảnh: VGP/LS
Tăng tốc nhân rộng từ thực tiễn địa phương
Một điểm nổi bật của chương trình là cách tiếp cận mang tính hệ thống, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Các đại biểu đã tham gia thảo luận nhóm, phân tích khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai tại thực địa, đồng thời đề xuất giải pháp phù hợp với từng địa phương.
Bà Huỳnh Kim Định, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia nhấn mạnh: Quản lý dinh dưỡng chính xác không chỉ là giải pháp kỹ thuật giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng phân bón, mà còn là mắt xích quan trọng trong giảm phát thải khí nhà kính.
Theo bà, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật đóng vai trò then chốt để đưa các giải pháp này vào thực tiễn sản xuất, đảm bảo thành công của Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
TS. Rica Flor, nhà khoa học cao cấp của IRRI cho biết, chương trình hướng tới xây dựng lực lượng nòng cốt tại địa phương – những người có thể làm chủ công nghệ và đóng vai trò lan tỏa, nhân rộng mô hình canh tác tiên tiến.
Ở cấp địa phương, bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ cam kết sẽ cụ thể hóa các giải pháp kỹ thuật vào công tác chỉ đạo, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan để triển khai hiệu quả trên địa bàn.
Từ góc nhìn thực tiễn, ông Trương Hữu Trí, Giám đốc HTX Nông nghiệp Gò Gòn (Tây Ninh) cho biết: Qua thực tế triển khai tại mô hình thí điểm của HTX, chúng tôi nhận thấy sự thay đổi rõ rệt khi áp dụng đồng bộ công nghệ sạ hàng kết hợp vùi phân và kỹ thuật bón phân đúng.
Theo ông Trí, việc đưa phân bón xuống sâu ngay từ khi gieo sạ giúp cây lúa hấp thụ dinh dưỡng tối đa, giảm thất thoát, từ đó giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc tham gia tập huấn cũng giúp HTX hiểu rõ hơn cách áp dụng và nhân rộng mô hình trong cộng đồng nông dân.
Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ trao đổi tại Hội thảo - Ảnh: VGP/LS
Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, hội thảo cũng nhấn mạnh vai trò của lồng ghép giới trong quá trình triển khai các giải pháp nông nghiệp bền vững.
Trong thực tế, phụ nữ tham gia nhiều khâu quan trọng trong chuỗi giá trị lúa gạo, đặc biệt là quản lý dinh dưỡng và chăm sóc cây trồng. Tuy nhiên, họ vẫn gặp hạn chế trong tiếp cận thông tin, công nghệ và nguồn lực.
Bà Nozomi Kawarazuka, chuyên gia khoa học về giới của Trung tâm Khoai tây Quốc tế (CIP) cho rằng, việc đảm bảo sự tham gia thực chất của phụ nữ trong tiếp cận và vận hành công nghệ là yếu tố quyết định để nâng cao hiệu quả và tính bao trùm của các mô hình nông nghiệp bền vững.
“Khi phụ nữ được trang bị năng lực kỹ thuật, hiệu quả của các mô hình sẽ được nhân lên mạnh mẽ trong cộng đồng”, bà nhấn mạnh.
Sự kiện cũng khẳng định, để nhân rộng hiệu quả các giải pháp quản lý dinh dưỡng chính xác, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa “4 trụ cột”: cơ quan quản lý, hệ thống khuyến nông, doanh nghiệp và hợp tác xã.
Đây chính là nền tảng để triển khai đồng bộ các mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp, qua đó nâng cao giá trị và năng lực cạnh tranh của lúa gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Lê Sơn
