Trang bị kiến thức pháp luật, chuẩn bị hành trang ngày trở về
Ngày 24/9, Chi hội Luật gia Bộ Công an do Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp chủ trì, phối hợp với Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng, Hội Luật gia Việt Nam và Cụm thi đua số 6 (các Chi hội trực thuộc Hội Luật gia Việt Nam) tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và tư vấn pháp luật cho phạm nhân tại Trại giam Nam Hà, Bộ Công an (trên địa bàn tỉnh Ninh Bình).
Phát biểu khai mạc, Đại tá Lê Thị Hồng Thương - Ủy viên Ban Chấp hành Chi hội Luật gia Bộ Công an, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) cho biết, chương trình nhằm phổ biến các quy định liên quan đến quyền, nghĩa vụ của phạm nhân; đồng thời tư vấn, giải đáp những vấn đề pháp lý cụ thể phát sinh trong thực tiễn.
Đại tá Lê Thị Hồng Thương nhấn mạnh việc trang bị kiến thức pháp luật cho phạm nhân là rất quan trọng, giúp họ chuẩn bị hành trang để tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù.
Qua đó, phạm nhân có thêm kiến thức pháp luật cần thiết, ổn định tư tưởng, yên tâm lao động, học tập, cải tạo; hình thành ý thức tôn trọng, tuân thủ pháp luật và chuẩn bị hành trang để tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù.
Theo Đại tá Lê Thị Hồng Thương, bên cạnh trại giam là chủ thể trực tiếp thực hiện công tác giáo dục, phổ biến, tư vấn pháp luật cho phạm nhân, hoạt động này cần sự phối hợp của các cơ quan tiến hành tố tụng, chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, trong đó có Hội Luật gia Việt Nam và đội ngũ luật gia, luật sư trợ giúp pháp lý.
Phát biểu tại chương trình, ông Dương Đình Khuyến - Ủy viên Ban Thường vụ Hội Luật gia Việt Nam, Trưởng ban Tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý, mong muốn mỗi phạm nhân biến sự hối hận thành động lực tích cực trong quá trình cải tạo.
Ông Dương Đình Khuyến - Ủy viên Ban Thường vụ Hội Luật gia Việt Nam.
Ông khẳng định các luật gia đến với chương trình trên tinh thần lắng nghe, chia sẻ và giải thích rõ những quy định pháp luật thiết thực, giúp phạm nhân cải tạo tốt và chuẩn bị hành trang cho ngày trở về.
Đại tá Phạm Văn Nghị - Giám thị Trại giam Nam Hà, cho biết giáo dục, cải tạo, nhất là nâng cao nhận thức và hiểu biết pháp luật cho phạm nhân, là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của lực lượng quản lý trại giam.
Theo Đại tá Phạm Văn Nghị, mục tiêu của công tác quản lý không chỉ là bảo đảm phạm nhân chấp hành đúng quy định mà còn giáo dục, cảm hóa, giúp họ nhận thức rõ sai phạm, tích cực học tập, lao động, cải tạo tiến bộ, sớm trở thành người có ích cho gia đình và xã hội.
Chương trình được tổ chức nhằm chia sẻ và giải thích rõ những quy định pháp luật thiết thực, giúp phạm nhân cải tạo tốt và chuẩn bị hành trang cho ngày trở về.
Trong chương trình, đại diện Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng, Bộ Công an phổ biến các quy định về quyền và nghĩa vụ của phạm nhân. Nội dung tập trung vào chế độ ăn, mặc, ở, chăm sóc y tế, lao động, học tập, sinh hoạt văn hóa, liên lạc, gặp thân nhân và quyền hiến mô, bộ phận cơ thể theo quy định pháp luật.
Sau phần tuyên truyền, các luật gia trực tiếp tư vấn, giải đáp những câu hỏi cụ thể của phạm nhân liên quan đến giảm thời hạn chấp hành án phạt tù, ly hôn khi đang chấp hành án, phân chia tài sản khi ly hôn, chế độ lao động khi sức khỏe giảm sút, vay vốn sau khi chấp hành xong án phạt tù và việc điều chuyển đến cơ sở giam giữ gần gia đình...
Giải đáp điều kiện giảm án, vay vốn và chuyển trại gần gia đình
Một trong những nội dung được nhiều phạm nhân quan tâm là chính sách hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù vay vốn để học nghề, sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm.
Phạm nhân Đỗ Văn Minh đặt câu hỏi về trường hợp còn nghĩa vụ dân sự theo bản án nhưng sau khi chấp hành xong án phạt tù có được vay vốn ngân hàng để khởi nghiệp hay không.
Theo tư vấn tại chương trình, việc còn nghĩa vụ dân sự không đồng nghĩa với việc người chấp hành xong án phạt tù bị cấm vay vốn tại Ngân hàng Chính sách xã hội. Tuy nhiên, người vay phải đáp ứng các điều kiện theo Quyết định số 22 của Thủ tướng Chính phủ và quy định của Ngân hàng Chính sách xã hội.
Các phạm nhân nêu câu hỏi, vướng mắc pháp lý của bản thân để được giải đáp.
Theo nội dung được tư vấn, thời gian kể từ khi chấp hành xong án phạt tù đến thời điểm vay vốn tối đa là 5 năm. Mức vay tối đa đối với đào tạo nghề là 4 triệu đồng/tháng; trường hợp vay để sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm là 100 triệu đồng/người. Lãi suất bằng lãi suất cho vay đối với hộ nghèo theo từng thời kỳ; lãi suất nợ quá hạn bằng 130% lãi suất cho vay.
Về việc có được chuyển đến trại giam gần gia đình hay không, phạm nhân Mặc Bình Hưng được tư vấn rằng pháp luật có cơ chế điều chuyển phạm nhân giữa các cơ sở giam giữ, nhưng không quy định phạm nhân đương nhiên được chuyển về cơ sở gần gia đình theo nguyện vọng cá nhân.
Căn cứ Điều 9 Luật Thi hành án hình sự 2025, cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an có thẩm quyền đưa người chấp hành án phạt tù đến nơi chấp hành án và quyết định điều chuyển giữa các cơ sở giam giữ.
Các luật gia, chuyên gia giáp đáp vướng mắc cho phạm nhân.
Do đó, phạm nhân có nguyện vọng có thể làm đơn đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét. Việc giải quyết phải căn cứ yêu cầu của công tác thi hành án hình sự, phân loại phạm nhân và các điều kiện bảo đảm an ninh, an toàn, giáo dục, cải tạo.
Đối với trường hợp của phạm nhân Nguyễn Trung Khánh, người đang chấp hành mức án 10 năm tù về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, câu hỏi tập trung vào điều kiện được xem xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù.
Theo tư vấn, Điều 63 Bộ luật Hình sự quy định người bị kết án phạt tù có thời hạn có thể được xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt khi đã chấp hành một thời gian nhất định, có nhiều tiến bộ và đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự. Thời gian chấp hành để được xem xét giảm lần đầu đối với hình phạt tù có thời hạn là 1/3 thời hạn hình phạt.
Với mức án 10 năm tù, 1/3 thời hạn là 3 năm 4 tháng. Tuy nhiên, việc đủ 1/3 thời hạn không đồng nghĩa với việc đương nhiên được giảm án.
Theo nội dung tư vấn tại chương trình, Nghị quyết số 03/2024 của Hội đồng Thẩm phán còn đặt ra yêu cầu về kết quả xếp loại chấp hành án phạt tù và việc bồi thường nghĩa vụ dân sự. Người bị kết án phải bồi thường ít nhất 1/2 nghĩa vụ dân sự theo bản án, trừ một số trường hợp đặc biệt theo quy định.
Người bệnh có thể được giảm thời gian, định mức lao động
Một vấn đề khác được phạm nhân Lê Minh Hợi đặt ra là chế độ lao động khi sức khỏe suy giảm. Phạm nhân này cho biết trong quá trình chấp hành án đã được đưa đi khám và được chẩn đoán thoát vị đĩa đệm, chèn ép dây thần kinh, ảnh hưởng đến việc học tập, lao động và sinh hoạt. Người này muốn biết có được miễn, giảm thời gian lao động hoặc giảm chỉ tiêu, định mức lao động hay không.
Theo đại diện Hội Luật gia Việt Nam, Điều 28 Luật Thi hành án hình sự 2025 quy định chế độ lao động của phạm nhân phải phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Đây là chương trình có ý nghĩa thiết thực, thể hiện vai trò của Hội Luật gia Việt Nam trong hiện công tác giáo dục, phổ biến, tư vấn pháp luật cho cộng đồng.
Trường hợp phạm nhân bị bệnh hoặc có nhược điểm về thể chất, tâm thần, tùy mức độ, tính chất bệnh và trên cơ sở chỉ định của y tế cơ sở giam giữ, có thể được miễn hoặc giảm thời gian lao động, giảm chỉ tiêu, định mức lao động. Phạm nhân cũng được nghỉ lao động trong thời gian bị bệnh, không đủ sức lao động hoặc đang điều trị tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo quy định.
Đối với trường hợp được bệnh viện bên ngoài chẩn đoán bệnh, đây là căn cứ để xem xét tình trạng sức khỏe. Tuy nhiên, việc miễn, giảm thời gian lao động hoặc giảm chỉ tiêu, định mức lao động phải căn cứ kết luận, chỉ định của y tế cơ sở giam giữ và mức độ ảnh hưởng thực tế của bệnh.
Phạm nhân được tư vấn nên cung cấp hồ sơ, kết quả chẩn đoán và tài liệu điều trị cho cán bộ quản lý hoặc bộ phận y tế của trại giam để được kiểm tra, đánh giá và bố trí lao động phù hợp.
Thông qua hoạt động tuyên truyền, tư vấn và giải đáp trực tiếp, chương trình tại Trại giam Nam Hà góp phần giúp phạm nhân hiểu rõ hơn các quyền, nghĩa vụ và chính sách pháp luật liên quan trực tiếp đến quá trình chấp hành án, đồng thời chuẩn bị những kiến thức cần thiết cho quá trình tái hòa nhập cộng đồng.
