Hội nghị Thúc đẩy kết nối phát triển vận tải đa phương thức - Ảnh: Tạ Hải
Ngày 21/5, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị Thúc đẩy kết nối phát triển vận tải đa phương thức, chỉ ra những điểm nghẽn cần tháo gỡ trong hoạt động vận tải kết nối đa phương thức, để tìm ra các phương án phát triển.
Năm 2025, thống kê cho thấy kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt gần 930 tỷ USD. Sản lượng vận tải hàng hóa đạt trên 3 tỷ tấn, tăng 14,1% so với cùng kỳ. Trong đó, sản lượng vận tải đường bộ có mức tăng trưởng cao nhất, đạt trên 2,2 tỷ tấn, tăng 14,7%; sản lượng container qua cảng biển đạt xấp xỉ 34,3 triệu TEU tăng 12%; kết quả trên đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng GDP của Việt Nam 8,02% (mức cao nhất giai đoạn 2011-2025).
Dù tiềm năng rất lớn, song hệ thống vận tải đang phải đối mặt với sự mất cân đối, lãng phí dư thừa. Cụ thể, vận tải đường bộ chiếm tới 75,1%, đường thuỷ nội địa chiếm 19,8%, đường biển 4,9%, đường sắt 0,18% và hàng không chỉ chiếm 0,02%. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết thúc đẩy phát triển vận tải đa phương thức.
Tỷ trọng vận tải đa phương thức chưa tới 10%
Ông Đỗ Công Thuỷ, Phó vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng) nhìn nhận, trong khi vận tải đa phương thức đã trở thành mô hình tổ chức vận tải chủ đạo trong xu thế phát triển toàn cầu thì tại Việt Nam tỷ trọng vận tải đa phương thức chưa đạt tới 10%. Nguyên nhân của tình trạng này không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm hạ tầng, mà còn ở năng lực tổ chức, kết nối và tối ưu hóa hệ thống hiện hữu.
Hiện nay, hệ thống vận tải đa phương thức của Việt Nam đang được tổ chức theo 4 hành lang kinh tế chính là hành lang Bắc - Nam, hành lang Đông - Tây, vùng logistics phía Bắc và vùng logistics phía Nam.
Trên các tuyến hành lang này, đường thủy nội địa kết nối với đường bộ, đường sắt còn hạn chế do các cảng thủy nội địa chủ yếu nằm trên đường tỉnh lộ, khó kết nối với tuyến quốc lộ. Năng lực bốc dỡ hàng hóa thấp, nghiệp vụ bốc dỡ chưa cao dẫn đến khối lượng hàng hóa thông qua thấp, tốc độ giải phóng phương tiện chưa cao là nguyên nhân làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa.
"Việc kết nối vận tải đường sắt với vận tải đường thủy nội địa và cảng biển chưa được quan tâm đầu tư và phát triển đồng bộ. Hệ thống cảng cạn (ICD) tập trung kết nối các phương thức còn hạn chế", ông Thuỷ chỉ ra vấn đề và cho rằng, để phát triển vận tải đa phương thức cần nhiều giải pháp đồng bộ từ cơ chế chính sách, quy hoạch đầu tư xây dựng, các chính sách phát triển doanh nghiệp vận tải và thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.
Theo ông Khuất Việt Hùng, Phó chủ tịch HĐQT Công ty CP Hàng không Vietjet, với hàng không, tỷ lệ vận tải hàng hoá của các hãng hàng không nội địa chỉ chiếm khoảng 10%, trong khi giá trị 1 tấn vận tải hàng không có giá trị rất cao so với các phương thức vận tải hàng hóa khác. Thực tế, vận tải hàng hóa bằng đường hàng không hiện nay phụ thuộc phần lớn vào các hãng nước ngoài do Việt Nam gần như không có các nhà vận tải logistics, thiếu kho, thiếu sân đỗ cho tàu hàng…
Vietjet đề xuất Bộ Xây dựng cần có nghiên cứu toàn diện về chi phí logistics và các cơ cấu chi phí. Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền cũng cần có chính sách riêng để phát triển vận tải hàng hoá hàng không, xây dựng cơ chế đặc thù cho các Trung tâm logistics hàng không lớn như: Nội Bài, Long Thành, Chu Lai, cải cách thủ tục hành chính, phát triển đội tàu bay cargo chuyên dụng, có chính sách ưu đãi riêng…
Việc xác định và phát triển các hành lang vận tải đa phương thức ưu tiên sau sáp nhập địa giới hành chính đặc biệt được Bộ trưởng Trần Hồng Minh chú trọng - Ảnh: Tạ Hải
Ưu tiên phát triển các hành lang vận tải đa phương thức
Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhìn nhận kết nối giữa các phương thức vận tải tuy đã có bước phát triển nhưng còn nhiều hạn chế đòi hỏi phải tổ chức lại hệ thống vận tải theo hướng kết nối hiệu quả, phát huy thế mạnh của từng phương thức.
Xác định 2026 là năm bản lề triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 5 năm 2026 - 2030, thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng và các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, Bộ trưởng giao các cơ quan chuyên môn tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại hội nghị để nghiên cứu đưa vào Đề án Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, tầm nhìn đến 2050 và quy hoạch 5 chuyên ngành lĩnh vực giao thông vận tải.
Thời gian tới, Bộ Xây dựng sẽ tập trung chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan rà soát các quy định pháp luật về vận tải và đề xuất sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách còn chồng chéo, chưa phù hợp.
Vụ Vận tải và An toàn giao thông được giao chủ trì, phối hợp các cơ quan liên quan tham mưu sửa đổi, bổ sung Nghị định 87/2009, trong đó nghiên cứu chính sách phát triển vận tải đa phương thức lấy cảng biển, cảng thủy, ga đường sắt, cảng hàng không làm trung tâm kết nối, thúc đẩy chuyển đổi số... trình Chính phủ ban hành Nghị định trong năm 2026.
Vụ Kế hoạch - Tài chính chủ trì, phối hợp các cơ quan liên quan khẩn trương ứng dụng các mô hình dự báo hiện đại để xác định tổng nhu cầu vận tải dựa trên quy hoạch và tổ chức các không gian phát triển kinh tế trên phạm vi cả nước. Đồng thời, phối hợp rà soát, tham mưu lập và phê duyệt 5 quy hoạch chuyên ngành thuộc lĩnh vực giao thông vận tải.
Các Cục chuyên ngành và Sở Xây dựng các địa phương tham mưu cơ chế, chính sách phát triển vận tải đa phương thức, thúc đẩy kết nối, khai thác hiệu quả kết cấu hạ tầng. Tái cơ cấu vận tải nhằm thu hút vận tải hàng hóa bằng đường thủy và đường sắt, giảm tải cho đường bộ.
Đáng chú ý, việc xác định và phát triển các hành lang vận tải đa phương thức ưu tiên sau sáp nhập địa giới hành chính đặc biệt được Bộ trưởng Trần Hồng Minh chú trọng.
Bộ trưởng nhấn mạnh tính cấp bách của việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch tỉnh và các quy hoạch chuyên ngành giao thông vận tải, bảo đảm tính liên kết, đồng bộ, thống nhất, hiệu quả và bền vững làm cơ sở điều chỉnh kế hoạch đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông. Đồng thời, triển khai thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, xác định rõ danh mục các dự án ưu tiên đầu tư để tăng kết nối các phương thức vận tải tại địa phương và kết nối liên vùng. Cùng đó là xây dựng cộng đồng doanh nghiệp vận tải tầm quốc tế, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh toàn diện.
Bộ Xây dựng phối hợp Bộ ngành chức năng nghiên cứu đề xuất cơ chế ưu đãi đầu tư để phát triển đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa vận chuyển container có sức chở lớn, tốc độ vận chuyển nhanh; phát triển đội tàu bay hiện đại để cung cấp dịch vụ vận tải quốc tế; cơ chế hợp tác giữa doanh nghiệp cảng biển, hãng tàu, doanh nghiệp vận tải thuỷ với với các cảng cạn/bến thuỷ nội địa nằm gần chân hàng; triển khai các giải pháp để kết nối trực tiếp giữa chủ hàng, chủ phương tiện vận chuyển để giảm chi phí trung gian; khuyến khích các doanh nghiệp phát triển và cung cấp giải pháp dịch vụ vận tải đa phương thức trọn gói.
Bộ trưởng đề nghị các Bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, chuyển mạnh từ tư duy phát triển từng phương thức vận tải sang tổ chức hệ thống vận tải tích hợp theo chuỗi liên thông; chuyển từ đầu tư hạ tầng đơn lẻ sang tập trung phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại trên các hành lang vận tải đa phương thức có tính kết nối cao; chuyển từ mô hình quản lý phân tán sang quản trị hệ thống vận tải dựa trên dữ liệu và nền tảng số.
Phan Trang
