Giao dịch số kéo theo những rủi ro mới
Ngày 19/8, tại Tp.HCM, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC) phối hợp với Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức Hội nghị “Chuyển đổi số trong giao dịch mua bán hàng hóa: Từ từng phần đến toàn diện”.
Chia sẻ tại hội nghị, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, nhận định năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng của thương mại số. Doanh nghiệp đang chuyển từ số hóa từng quy trình sang xây dựng hệ sinh thái thương mại thông minh, kết nối toàn diện.
Xu hướng này mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu chi phí và tiếp cận khách hàng, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).
Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC).
Tuy nhiên, để giao dịch thương mại trên môi trường số hiệu quả, doanh nghiệp phải kiểm soát và giải quyết các vấn đề liên quan đến hạ tầng, năng lực công nghệ, nguồn nhân lực, cùng các rủi ro về gian lận, bảo vệ dữ liệu và an ninh mạng.
Việc tăng cường trao đổi giữa các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp sẽ góp phần nhận diện những vấn đề phát sinh trong thực tế, củng cố niềm tin và hỗ trợ quá trình giao dịch mua bán hàng hóa trên môi trường số thuận lợi, an toàn.
Luật sư Châu Việt Bắc, Phó Giám đốc VIAC Chi nhánh Tp.HCM, cho rằng chuyển đổi số trong giao dịch mua bán hàng hóa đang trở thành yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, hạ tầng công nghệ và chiến lược vận hành chưa đồng bộ giữa các doanh nghiệp có thể làm phát sinh nhiều rủi ro.
Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp tại VIAC, ông Bắc cho biết một số tranh chấp thương mại đã xuất hiện yếu tố công nghệ, điện tử. Vì vậy, khi giao dịch trên nền tảng số, doanh nghiệp cần thận trọng ngay từ khâu đàm phán hợp đồng.
Việc kiểm soát và lưu trữ dữ liệu trong suốt quá trình thực hiện hợp đồng cũng cần được chú trọng. Đây là cơ sở để doanh nghiệp dự liệu rủi ro và chủ động hơn khi tranh chấp phát sinh.
Trao đổi với phóng viên Người Đưa Tin bên lề hội nghị, Luật sư Châu Việt Bắc cho biết các công nghệ hỗ trợ doanh nghiệp trong giao dịch điện tử ngày càng đa dạng. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp chưa quản trị tốt việc giao kết và xác lập hợp đồng điện tử, những bất đồng trong quá trình thực hiện hợp đồng vẫn có thể dẫn đến tranh chấp.
Luật sư Châu Việt Bắc, Phó Giám đốc Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) Chi nhánh Tp.HCM.
Theo ông Bắc, bản chất của giao dịch điện tử và giao dịch truyền thống là khác nhau về phương thức, nhưng những rủi ro cơ bản vẫn tồn tại. Chẳng hạn, người ký hợp đồng không có thẩm quyền có thể ảnh hưởng đến tính hiệu lực của hợp đồng và giao dịch.
Do đó, doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng việc xác định đúng người có thẩm quyền, đồng thời kiểm soát quy trình giao kết, xác lập và lưu trữ hợp đồng điện tử.
Một giải pháp được khuyến nghị là doanh nghiệp sử dụng chữ ký điện tử và các dịch vụ tin cậy được quy định trong Luật Giao dịch điện tử năm 2023.
Theo Luật sư Châu Việt Bắc, việc sử dụng dịch vụ tin cậy có thể hỗ trợ doanh nghiệp chứng minh thời điểm xác lập giao dịch điện tử; chứng minh thông tin, nội dung trong hợp đồng được xác thực và bảo đảm tính toàn vẹn; đồng thời xác thực chữ ký, qua đó xác định đúng chủ thể thực hiện giao dịch.
Bên cạnh đó, VIAC cũng đang tăng cường ứng dụng công nghệ trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Theo ông Bắc, Quy tắc tố tụng trọng tài VIAC năm 2026 có hiệu lực từ ngày 1/7 đã có những quy định đáng chú ý về việc ứng dụng công nghệ trong giải quyết tranh chấp.
Cụ thể, việc gửi thông báo, tài liệu cho các bên tranh chấp có thể được thực hiện trên nền tảng số. Trong một số trường hợp, hội đồng trọng tài có thể quyết định hình thức phiên họp trực tuyến để các bên không phải trực tiếp đến địa điểm giải quyết tranh chấp.
Đối với tranh chấp thương mại xuyên biên giới, việc này có thể giúp các bên tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí đi lại và các chi phí phát sinh.
Ngoài ra, Quy tắc tố tụng trọng tài VIAC năm 2026 cũng quy định về thẩm quyền của hội đồng trọng tài trong việc xem xét, đánh giá chứng cứ điện tử.
Doanh nghiệp cần kiểm soát từ bên trong
Ông Vũ Xuân Hưng, Trưởng Phòng Pháp chế VCCI Chi nhánh Khu vực Tp.HCM, cho rằng khi chuyển đổi số trong giao dịch mua bán hàng hóa, doanh nghiệp trước hết vẫn phải nắm được những kiến thức cơ bản về hợp đồng truyền thống.
Theo ông Hưng, môi trường số về bản chất chỉ là phương tiện để truyền tải hợp đồng. Những vấn đề cốt lõi của hợp đồng vẫn cần được doanh nghiệp kiểm soát.
Ông Vũ Xuân Hưng, Trưởng Phòng Pháp chế VCCI Chi nhánh Khu vực Tp.HCM.
Ông Hưng chỉ ra 4 vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm khi giao dịch mua bán hàng hóa trên môi trường số.
Thứ nhất, doanh nghiệp cần có quy chế nội bộ về phân quyền sử dụng các công cụ số. Cần xác định rõ ai là người có thẩm quyền ký chữ ký số, ai được quyền tiếp nhận thông điệp dữ liệu điện tử và ai có quyền chấp nhận giao dịch.
Thứ hai là công cụ xác thực. Theo ông Hưng, doanh nghiệp nên sử dụng chữ ký điện tử, chữ ký số được xác thực bởi các đơn vị cung cấp dịch vụ phù hợp để bảo đảm khả năng truy xuất cũng như giá trị của chữ ký số.
Thứ ba là vấn đề lưu trữ dữ liệu. Hiện nay, doanh nghiệp có thể sử dụng các nền tảng thương mại điện tử hoặc dịch vụ lưu trữ dữ liệu của bên thứ ba. Vì vậy, doanh nghiệp cần xác định rõ trách nhiệm khi dữ liệu bị mất, rò rỉ hoặc xảy ra sự cố, đồng thời phải bảo đảm khả năng truy xuất dữ liệu khi cần sử dụng làm chứng cứ.
Theo ông Hưng, một rủi ro doanh nghiệp thường gặp là chấp nhận các điều khoản sử dụng trực tuyến một cách tự động mà ít khi đọc kỹ. Khi xảy ra sự cố mất hoặc rò rỉ dữ liệu, việc xác định trách nhiệm của nhà cung cấp có thể trở nên khó khăn.
Thứ tư là xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết khi tranh chấp xảy ra. Theo ông Hưng, hiện nay các bên có thể lựa chọn thương lượng, hòa giải, tòa án hoặc trọng tài thương mại để giải quyết tranh chấp.
Đặc biệt, Quy tắc tố tụng của VIAC hiện đã cho phép giải quyết tranh chấp bằng hình thức trực tuyến. Đây là phương thức có thể mang lại nhiều thuận lợi đối với các tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài.
Ông Hưng cũng cho biết hệ thống pháp luật Việt Nam đang tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý nhằm bảo vệ các bên trong giao dịch mua bán hàng hóa trên môi trường điện tử.
Trong đó có Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Toàn cảnh hội nghị.
Theo các chuyên gia, chuyển đổi số trong giao dịch mua bán hàng hóa không chỉ là đưa hợp đồng lên môi trường điện tử mà còn đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi cách quản trị, kiểm soát dữ liệu và chủ động nhận diện rủi ro pháp lý ngay từ đầu. Đây là yếu tố quan trọng để giao dịch số diễn ra an toàn, hiệu quả và hạn chế tranh chấp.
Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2025: Bí quyết mua sắm online an toàn
