Phó Cục trưởng Nguyễn Thị Thanh Huyền: Mạng xã hội phải có công cụ để cha mẹ quản lý trẻ em

LTS: Thời gian qua, sự bùng nổ của video ngắn, có nội dung độc hại, được cá nhân hóa và các sản phẩm do AI tạo ra khiến việc lướt mạng xã hội trở thành con dao hai lưỡi, với hệ lụy khó lường. Liên tục xuất hiện người trẻ gặp các vấn đề sức khỏe thể chất lẫn tinh thần, phải nhập viện điều trị khi sa đà vào những “cạm bẫy” từ các video ngắn này.

Tuyến bài “Cảnh báo gia tăng tình trạng người trẻ nghiện video ngắn, AI trên mạng xã hội” của Tạp chí Người Đưa Tin sẽ ghi nhận ý kiến bình luận, phân tích của các cơ quan quản lý, chuyên gia an ninh mạng, chuyên gia tâm lý, bác sĩ, thầy cô giáo... để đưa ra các cảnh báo cùng giải pháp hướng tới việc giúp người dùng mạng xã hội, các bậc phụ huynh, đặc biệt là giới trẻ nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường, từ đó có lựa chọn đúng đắn trong việc sử dụng công nghệ, mạng xã hội tỉnh táo, an toàn, có trách nhiệm trong thời đại số.

Trong khuôn khổ bài viết này, PV Người Đưa Tin đã ghi nhận những ý kiến của bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử (PTTH&TTĐT), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VHTT&DL).

Bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Từng bước xóa bỏ quan niệm mạng xã hội là môi trường “vô danh nên vô trách nhiệm”

NĐT: Thời gian qua, Cục PTTH&TTĐT, Bộ VHTT&DL đã phối hợp với các nền tảng mạng xã hội để gỡ bỏ nhanh chóng các video ngắn độc hại, đồng thời xử lý nghiêm các cá nhân, tổ chức sản xuất nội dung vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Xin bà cho biết các số liệu cụ thể và kết quả đạt được, góp phần quan trọng trong việc làm lành mạnh môi trường không gian mạng ở Việt Nam?

Bà Nguyễn Thị Thanh Huyền: Với vai trò là cơ quan quản lý Nhà nước trong lĩnh vực thông tin trên mạng, Cục PTTH&TTĐT thường xuyên theo dõi, nắm bắt và đánh giá tình hình, xu hướng thông tin trên không gian mạng, nhất là những vấn đề có tác động đến đời sống xã hội. Trên cơ sở đó, Cục triển khai đồng bộ các giải pháp từ phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn đến xử lý, yêu cầu gỡ bỏ các thông tin vi phạm pháp luật, thông tin xấu độc, sai sự thật và các nội dung có tác động tiêu cực đến xã hội; đồng thời nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động trên môi trường số.

Qua công tác theo dõi, quản lý, Cục nhận thấy các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới có lượng người sử dụng lớn tại Việt Nam là môi trường có khả năng phát sinh và lan truyền nhanh các nội dung vi phạm pháp luật. Do đó, bên cạnh việc xử lý các trường hợp vi phạm, Cục đặc biệt chú trọng tăng cường phối hợp, đôn đốc các nền tảng nâng cao năng lực kiểm duyệt, chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời nội dung vi phạm, qua đó hạn chế nguy cơ nội dung vi phạm tiếp tục được phát tán, lan truyền rộng trên không gian mạng. Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong công tác quản lý thông tin trên mạng của Cục.

Thời gian qua, Cục đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, tập trung vào các nội dung sau:

Thứ nhất, tăng cường đôn đốc, giám sát việc chấp hành pháp luật của các nền tảng mạng xã hội. Cục thường xuyên yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội thực hiện đầy đủ các quy định tại Nghị định số 147/2024/NĐ-CP ngày 09/11/2024 của Chính phủ quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng. 

Thứ hai, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong phát hiện, xử lý thông tin vi phạm. Cục đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị liên quan thường xuyên rà quét, phát hiện các nguồn phát tán thông tin vi phạm trên không gian mạng, từ đó yêu cầu các nền tảng thực hiện ngăn chặn, gỡ bỏ và có biện pháp xử lý phù hợp.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Cục đã phối hợp với các đơn vị liên quan rà quét và yêu cầu các nền tảng xuyên biên giới xử lý 4.366 bài đăng, tài khoản, trang, kênh, nhóm chia sẻ nội dung vi phạm pháp luật trên mạng. Đây là kết quả của quá trình phối hợp, giám sát và xử lý thường xuyên, góp phần hạn chế sự phát tán, lan truyền của các nội dung vi phạm trên các nền tảng có lượng người sử dụng lớn tại Việt Nam.

Thứ ba, phối hợp với các cơ quan chức năng tại địa phương trong xử lý các trường hợp vi phạm của người sử dụng trong nước. Cục thường xuyên tiếp nhận thông tin từ các địa phương, phối hợp xác minh nguồn phát tán, yêu cầu nền tảng xử lý nội dung vi phạm và chuyển thông tin cho cơ quan có thẩm quyền để xử lý đối với các trường hợp cần thiết. Qua đó, việc xử lý được thực hiện theo hướng đồng bộ giữa biện pháp kỹ thuật trên nền tảng và biện pháp quản lý, xử lý theo quy định của pháp luật.

Hình minh họa có sử dụng AI.

Từ tháng 5/2026, Cục PTTH&TTĐT đã phát động và triển khai sáng kiến “Chung tay xây dựng môi trường văn hóa trên mạng”, đồng thời xây dựng Cổng thông tin điện tử và cơ sở dữ liệu về nhà sáng tạo nội dung số và quảng cáo trực tuyến Việt Nam. Sáng kiến hướng tới việc huy động sự tham gia của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng số, người có ảnh hưởng và cộng đồng sáng tạo nội dung trong lan tỏa các giá trị tích cực, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trên môi trường số và tăng cường tính minh bạch trong hoạt động sáng tạo nội dung, quảng cáo trực tuyến. Sau hơn 2 tháng phát động, đã có hơn 40 tổ chức, doanh nghiệp và đơn vị đăng ký tham gia đồng hành cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc lan tỏa các giá trị tích cực, góp phần xây dựng môi trường mạng văn minh, an toàn.

Thứ năm, tăng cường cung cấp thông tin, kỹ năng nhận diện và phòng, chống tin giả, tin sai sự thật. Cục tiếp tục vận hành và phát huy hiệu quả của Trung tâm Xử lý tin giả Việt Nam (VAFC) trong việc xác minh, công bố tin giả; đồng thời đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền của Cẩm nang phòng, chống tin giả, tin sai sự thật trên không gian mạng, gồm sách điện tử, sách in và các video tuyên truyền. Các tài liệu này nhằm cung cấp những kiến thức, kỹ năng cơ bản cho cơ quan, tổ chức và người sử dụng Internet trong việc nhận biết, kiểm chứng, ứng phó và xử lý thông tin giả, thông tin sai sự thật trên không gian mạng. Tháng 9/2025, Cục đã phối hợp với Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông tái bản Cẩm nang, cập nhật thêm một số quy định mới nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Thứ sáu, tăng cường tuyên truyền, nâng cao ý thức trách nhiệm của người sử dụng và các chủ thể tham gia hệ sinh thái nội dung số. Cục đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nhận thức rõ rằng việc tham gia môi trường mạng luôn gắn với trách nhiệm đối với nội dung do mình tạo ra, đăng tải và chia sẻ; từng bước xóa bỏ quan niệm cho rằng mạng xã hội là môi trường “vô danh nên vô trách nhiệm”.

Cùng với đó, Cục tăng cường kết nối, định hướng các công ty truyền thông, công ty quản lý người có ảnh hưởng (KOL), mạng lưới đa kênh (MCN) và các doanh nghiệp quảng cáo cùng tham gia lan tỏa thông tin chính thống, thông tin tích cực, góp phần hình thành hệ sinh thái nội dung số có trách nhiệm.

Thứ bảy, khuyến khích và vinh danh các nhà sáng tạo nội dung có đóng góp tích cực cho cộng đồng. Cục triển khai các chiến dịch truyền thông, chương trình, giải thưởng nhằm khuyến khích các nhà sáng tạo nội dung tạo ra những sản phẩm có giá trị, phù hợp với văn hóa Việt Nam, tiêu biểu như Vietnam iContent.

Trong các chiến dịch truyền thông nhân kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 2026, các MCN và nhà sáng tạo nội dung đã tích cực tham gia lan tỏa những thông tin, nội dung có ý nghĩa. Khoảng 170 tin, bài đã được đăng tải trên hệ thống các trang, kênh, đạt hơn 42,9 triệu lượt tiếp cận/xem và hơn 350 nghìn lượt tương tác trên mạng xã hội.

Có thể thấy, việc xây dựng môi trường mạng lành mạnh không chỉ là câu chuyện của riêng cơ quan quản lý Nhà nước hay các nền tảng số, mà cần sự tham gia và trách nhiệm của toàn bộ hệ sinh thái số, từ doanh nghiệp cung cấp nền tảng, các cơ quan báo chí, truyền thông, các MCN, nhà sáng tạo nội dung đến từng người sử dụng.

Thời gian tới, Cục sẽ tiếp tục tăng cường giám sát, phối hợp với các nền tảng và các cơ quan chức năng để xử lý kịp thời các nội dung vi phạm; đồng thời đẩy mạnh các giải pháp phòng ngừa, tuyên truyền, nâng cao trách nhiệm của người sử dụng và khuyến khích phát triển các nội dung tích cực, có giá trị. Mục tiêu là vừa xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, vừa chủ động xây dựng một môi trường thông tin số văn minh, an toàn và lành mạnh, phù hợp với các giá trị văn hóa Việt Nam.

Nguồn ảnh Độc Lập/báo Thanh niên và 

Nguồn ảnh minh họa: Nguyễn Thanh/ VnExpress

NĐT: Theo Cục PTTH & TTĐT, trong nỗ lực ngăn chặn thông tin độc hại trên không gian mạng xã hội thì trách nhiệm của các công ty công nghệ, quản lý nền tảng mạng xã hội trong câu chuyện này đóng vai trò, nghĩa vụ như thế nào? Làm sao để tăng cường trách nhiệm của các chủ thể liên quan trong việc chung tay bảo vệ người dùng mạng xã hội, nhất là với trẻ em, thanh thiếu niên khỏi những luồng thông tin độc hại có nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe, trí não và sự phát triển bình thường của giới trẻ?

Bà Nguyễn Thị Thanh Huyền: Về trách nhiệm của các công ty công nghệ, quản lý nền tảng mạng xã hội trong nỗ lực ngăn chặn thông tin độc hại trên không gian mạng xã hội cần hiểu rõ các doanh nghiệp cung cấp nền tảng mạng xã hội là một chủ thể có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh. Doanh nghiệp phải xác thực và quản lý tài khoản người sử dụng. Việc xác thực tài khoản bằng số điện thoại di động hoặc thông tin định danh theo quy định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản ẩn danh, tài khoản giả để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Đây cũng là cơ sở để nâng cao trách nhiệm của người sử dụng trên môi trường mạng: khi tham gia mạng xã hội, người dùng phải nhận thức rõ rằng việc tạo lập, đăng tải, chia sẻ thông tin trên mạng xã hội gắn với trách nhiệm pháp lý của mình, không phải là môi trường “vô danh nên vô trách nhiệm”.

Nghị định số 174/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, đã thay thế khung xử phạt trước đây trong các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh, trong đó có nhiều quy định liên quan đến hoạt động cung cấp, sử dụng dịch vụ và thông tin trên môi trường mạng, bao gồm các chế tài xử phạt đối với các nền tảng xuyên biên giới vi phạm pháp luật Việt Nam.

Ảnh minh họa: Magnific/ Theo báo Tuổi trẻ và Yeni Safak AA/ Theo báo An ninh Thủ đô.

Về phía doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp cung cấp nền tảng mạng xã hội, cần điều chỉnh từ "thuật toán tối ưu lợi nhuận" sang "thuật toán có trách nhiệm xã hội" thông qua việc triển khai các giải pháp sau:

Hoàn thiện cơ chế xác định, phân loại độ tuổi người sử dụng và áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp với từng nhóm tuổi.

Tùy chỉnh thuật toán gợi ý, trong đó đẩy mạnh các nội dung tích cực, giáo dục, khoa học, thể thao, nghệ thuật lên ưu tiên hiển thị cho tài khoản trẻ em; chặn tuyệt đối các thuật toán "bẫy tương tác" dẫn dắt trẻ em vào các chuỗi video nhảm nhí, bạo lực hay độc hại.

Cung cấp công cụ giám sát để cha mẹ, người giám hộ quản lý việc sử dụng mạng xã hội của trẻ em, như tính năng giới hạn giờ truy cập, bộ lọc nội dung nhạy cảm, báo cáo nhật ký hoạt động để cha mẹ dễ dàng đồng hành cùng con sử dụng mạng an toàn.

Thiết lập kênh báo cáo ưu tiên đối với trẻ em: Xử lý nhanh nhất các phản ánh về bắt nạt trên mạng hoặc phát tán hình ảnh riêng tư của trẻ em.

Tăng cường khả năng phát hiện và hạn chế việc đề xuất, lan truyền các nội dung không phù hợp với trẻ em.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, Cục PTTH&TTĐT sẽ tiếp tục hoàn thiện và tổ chức thực thi pháp luật, tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát việc tuân thủ của các nền tảng; đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng để xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh.

Đối với gia đình và nhà trường, đây là tuyến bảo vệ rất quan trọng, cha mẹ, người giám hộ cần chủ động thực hiện trách nhiệm quản lý, hướng dẫn trẻ sử dụng mạng xã hội an toàn; không chỉ kiểm soát thời gian sử dụng mà quan trọng hơn là đồng hành, trao đổi và trang bị cho trẻ khả năng nhận diện thông tin sai lệch, nội dung độc hại, hành vi thao túng, lừa đảo trên mạng và các nguy cơ khác trên môi trường mạng.

Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng xử văn hóa trên môi trường mạng, giúp học sinh hình thành năng lực tự bảo vệ và sử dụng không gian mạng một cách an toàn, có trách nhiệm.

Đối với chính người sử dụng, đặc biệt là thanh thiếu niên, trẻ em cần hình thành năng lực tự bảo vệ và khả năng lựa chọn thông tin. Người sử dụng không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn là một chủ thể góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh thông qua việc không tạo, đăng tải, chia sẻ hoặc tiếp tay lan truyền thông tin vi phạm pháp luật, thông tin sai sự thật và nội dung độc hại.

Có thể nói, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không thể chỉ bằng một biện pháp kỹ thuật hay một quy định pháp luật riêng lẻ. Điều quan trọng là phải hình thành một hệ sinh thái trách nhiệm, trong đó doanh nghiệp phải có trách nhiệm với sản phẩm, dịch vụ và nền tảng mình cung cấp; cơ quan quản lý xây dựng các thiết chế quản lý hiệu quả; gia đình và nhà trường định hướng, hướng dẫn, giám sát con em, thanh thiếu niên học sinh sử dụng mạng cho các mục đích giáo dục, giải trí lành mạnh, an toàn và mọi người sử dụng đều phải nâng cao ý trách nhiệm và kỹ năng sàng lọc nội dung an toàn.

Đối với chính người sử dụng, đặc biệt là thanh thiếu niên, trẻ em cần hình thành năng lực tự bảo vệ và khả năng lựa chọn thông tin. Ảnh minh họa, nguồn: Báo Tuổi trẻ (có sử dụng công nghệ AI) và AFP/TTXVN.

NĐT: Xin bà cho biết những giải pháp và hiệu quả của công tác phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa? Theo bà những quy định pháp luật hiện hành và chế tài xử lý vi phạm đã đủ sức răn đe và có cần tăng chế tài xử lý các hành vi vi phạm không?

Bà Nguyễn Thị Thanh Huyền: Trong công tác quản lý thông tin trên mạng, quan điểm của Cục là không chỉ tập trung xử lý khi vi phạm đã xảy ra, mà đã chủ động phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn ngay từ sớm, từ xa. Cục PTTH&TTĐT duy trì cơ chế phối hợp với các nền tảng mạng xã hội, đặc biệt là các nền tảng xuyên biên giới có lượng người sử dụng lớn tại Việt Nam, để yêu cầu xử lý các nội dung vi phạm theo quy định.

Để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng nói chung và trong các nền tảng mạng xã hội nói riêng thì cần thực hiện đồng bộ rất nhiều các nhóm giải pháp. Ảnh: VGP.

Kết quả này cho thấy công tác quản lý đang từng bước chuyển từ việc xử lý đơn lẻ từng nội dung sau khi phát sinh sang chủ động phát hiện nguồn phát tán, nhận diện xu hướng và phối hợp xử lý trên diện rộng, qua đó nâng cao hiệu quả phòng ngừa và hạn chế khả năng lan truyền của nội dung vi phạm.

Bên cạnh đó, việc vận hành Trung tâm Xử lý tin giả Việt Nam (VAFC), tuyên truyền Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số và triển khai các chương trình, sáng kiến thúc đẩy nội dung tích cực cũng góp phần nâng cao nhận thức và khả năng tự bảo vệ của người sử dụng.

Tính răn đe của pháp luật và chế tài xử lý vi phạm

Về câu hỏi PV NĐT đặt ra, các quy định pháp luật và chế tài hiện nay đã đủ sức răn đe hay chưa, tôi có thể khẳng định rằng khung pháp lý về quản lý thông tin trên mạng thời gian qua đã được Nhà nước quan tâm hoàn thiện theo hướng ngày càng cụ thể và chặt chẽ hơn.

Nghị định số 147/2024/NĐ-CP đã bổ sung, hoàn thiện nhiều yêu cầu đối với hoạt động cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng, trong đó có trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội, quản lý tài khoản, xác thực người sử dụng, xử lý nội dung vi phạm và bảo vệ trẻ em.

Cùng với đó, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 đã thiết lập khung xử phạt vi phạm hành chính mới đối với các hành vi vi phạm thuộc phạm vi điều chỉnh. Việc kết hợp giữa quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp với cơ chế kiểm tra, xử lý vi phạm và các biện pháp khắc phục hậu quả đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao tính tuân thủ trên môi trường mạng.

Tuy nhiên, không thể đánh giá tính răn đe của chế tài chỉ dựa trên mức tiền phạt. Tính răn đe còn phụ thuộc vào khả năng phát hiện vi phạm, tốc độ xử lý, tính nghiêm minh và nhất quán trong thực thi, cũng như khả năng ngăn chặn việc tái phạm. Trong khi đó, công nghệ và phương thức vi phạm trên môi trường mạng đang thay đổi rất nhanh. Các hình thức như sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo nội dung giả mạo, tổ chức phát tán thông tin có chủ đích, lừa đảo trên nền tảng số, lợi dụng thuật toán để tăng khả năng lan truyền hoặc các hành vi vi phạm mới có thể tiếp tục xuất hiện.

Vì vậy, quan điểm của Cục PTTH&TTĐT là không nên chờ đến khi chế tài không còn phù hợp mới sửa đổi, mà cần thường xuyên rà soát, đánh giá thực tiễn để kịp thời hoàn thiện pháp luật.

Về việc có cần tiếp tục tăng chế tài xử lý vi phạm, theo tôi việc tiếp tục nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện chế tài là cần thiết, nhưng phải dựa trên tổng kết thực tiễn và đánh giá đầy đủ về tính chất, mức độ, hậu quả của từng nhóm hành vi.

Định hướng là chế tài phải bảo đảm một số nguyên tắc: đúng hành vi, đúng đối tượng, tương xứng với mức độ vi phạm, có tính khả thi trong thực thi và đủ sức phòng ngừa, răn đe. Đối với những hành vi cố ý vi phạm, vi phạm nhiều lần, vi phạm có tổ chức hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, cần nghiên cứu cơ chế xử lý nghiêm hơn theo quy định của pháp luật. Đồng thời, cần tăng cường áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả phù hợp, thay vì chỉ tập trung vào phạt tiền.

Đối với những hành vi có dấu hiệu tội phạm, việc xử phạt hành chính không thay thế cho trách nhiệm hình sự. Các cơ quan chức năng cần phối hợp để xem xét, xử lý theo quy định của Bộ luật Hình sự khi hành vi vi phạm đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Nhiều giải pháp bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng đã được nhà quản lý đặt ra và nghiên cứu hiệu quả tối ưu. Ảnh minh họa: VGP.

NĐT: Khi tin giả, nội dung xuyên tạc, video giả mạo… được sử dụng như bàn đạp cho một số đối tượng câu view, câu like, những nội dung nguy hại lan truyền đến người trẻ, thế hệ tương lai của đất nước thì hậu quả khó lường. Vậy, để hướng tới môi trường số lành mạnh, an toàn hơn nữa, phía Cục PTTH&TTĐT đã có những tham mưu, đề xuất và giải pháp gì để chặn đứng những thông tin nguy hại đó?

Bà Nguyễn Thị Thanh Huyền: Từ góc độ quản lý nhà nước, Cục PTTH&TTĐT xác định đây là vấn đề cần được xử lý theo hướng chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm, xử lý kịp thời và nâng cao khả năng tự bảo vệ của người sử dụng, thay vì chỉ xử lý khi nội dung đã lan truyền rộng.

Để thực hiện mục tiêu này, Cục đang tập trung vào một số nhóm giải pháp như tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý phù hợp với sự phát triển của công nghệ. Trong môi trường mà mỗi ngày có một lượng thông tin rất lớn được tạo ra và chia sẻ, các phương thức giám sát thủ công không thể đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý. Vì vậy, Cục PTTH&TTĐT đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong công tác giám sát, phân tích và phát hiện thông tin trên không gian mạng. Các công cụ tự động, trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu có thể hỗ trợ nhận diện nhanh các xu hướng thông tin bất thường, các nguồn phát tán nội dung có dấu hiệu vi phạm hoặc những nội dung có khả năng lan truyền nhanh.

Đối với các nền tảng mạng xã hội, Cục cũng yêu cầu doanh nghiệp tăng cường năng lực công nghệ để chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý nội dung vi phạm theo quy định.

Đối với nội dung được tạo ra hoặc can thiệp bằng trí tuệ nhân tạo, vấn đề quan trọng không chỉ là phát hiện “AI hay không phải AI”, mà là xác định nội dung đó có vi phạm pháp luật, gây hiểu nhầm hoặc gây tác động tiêu cực đến xã hội hay không. Vì vậy, công nghệ phát hiện nội dung do AI tạo ra cần được kết hợp với cơ chế kiểm chứng, xác minh và xử lý phù hợp. Đối với những vấn đề có tính chất phức tạp, Cục phối hợp với các cơ quan chức năng có liên quan để xác minh, đánh giá và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp với tính chất, mức độ của vụ việc.

Một vấn đề Cục đặc biệt quan tâm hiện nay là trách nhiệm của các nhà sáng tạo nội dung, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội và các doanh nghiệp tham gia vào hệ sinh thái nội dung số. Người có ảnh hưởng, KOL, KOC và các nhà sáng tạo nội dung có khả năng tác động rất lớn đến nhận thức, hành vi của cộng đồng. Vì vậy, càng có nhiều người theo dõi thì trách nhiệm đối với nội dung được tạo ra, đăng tải và chia sẻ càng phải được đề cao.

Cục PTTH&TTĐT đang tăng cường tuyên truyền, kết nối và định hướng các MCN, công ty quản lý người có ảnh hưởng, doanh nghiệp quảng cáo và các nhà sáng tạo nội dung thực hiện đúng quy định pháp luật, nâng cao trách nhiệm xã hội và ưu tiên phát triển các nội dung có giá trị, phù hợp với văn hóa Việt Nam.

Đối với hoạt động quảng cáo trên môi trường mạng, cần tăng cường trách nhiệm của các bên trong việc kiểm soát nơi quảng cáo xuất hiện, hạn chế việc quảng cáo tiếp tay cho các kênh, tài khoản thường xuyên vi phạm pháp luật. Đây là một giải pháp quan trọng để tạo động lực kinh tế phù hợp cho hệ sinh thái nội dung số, khuyến khích nội dung chất lượng và hạn chế việc lợi dụng nội dung vi phạm để trục lợi. Đồng thời nâng cao “sức đề kháng số” cho người sử dụng, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên

Bên cạnh các biện pháp quản lý và công nghệ, tôi cho rằng không có biện pháp quản lý nào có thể thay thế hoàn toàn khả năng tự nhận diện và lựa chọn thông tin của người sử dụng...Mục tiêu là giúp người sử dụng hình thành thói quen kiểm chứng trước khi tin, suy nghĩ trước khi chia sẻ và chịu trách nhiệm đối với nội dung mình tạo ra, đăng tải hoặc lan truyền.

Một môi trường số lành mạnh không thể chỉ được xây dựng bằng việc gỡ bỏ nội dung vi phạm. Quan trọng hơn là phải tạo ra ngày càng nhiều nội dung tích cực, có chất lượng, có giá trị giáo dục, văn hóa và xã hội để người dùng có những lựa chọn tốt hơn trên môi trường mạng. Đây cũng là lý do Cục PTTH&TTĐT thời gian qua đẩy mạnh các chương trình, sáng kiến nhằm khuyến khích nhà sáng tạo nội dung phát triển những sản phẩm có giá trị, lan tỏa những câu chuyện đẹp, giá trị văn hóa và thông tin tích cực.

Có thể nói, xử lý thông tin vi phạm là cần thiết nhưng chưa đủ. Muốn xây dựng môi trường số lành mạnh và bền vững, chúng ta phải đồng thời làm tốt ba việc: ngăn chặn nội dung vi phạm, nâng cao trách nhiệm của các nền tảng và chủ thể tham gia hệ sinh thái số, đồng thời tạo ra và lan tỏa nhiều hơn những nội dung tích cực, có giá trị.

Bảo đảm sự cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ trẻ em với quyền được tiếp cận thông tin

NĐT: Bên cạnh việc cảnh báo nguy cơ từ việc tiếp cận thông tin xấu, độc hại từ các nền tảng mạng xã hội, đặc biệt là với trẻ em, thanh thiếu niên, Dự thảo sửa đổi Nghị định 147/2024 về quản lý sử dụng Internet đề xuất trẻ dưới 16 tuổi sẽ không được đăng bài, bình luận hay chia sẻ trên mạng xã hội nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Xin bà cho biết ý kiến của bà về vấn đề này?

Bà Nguyễn Thị Thanh Huyền: Trước hết, cần nhấn mạnh rằng bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng là một trong những nội dung được cơ quan quản lý đặc biệt quan tâm trong quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách quản lý Internet và mạng xã hội.

Môi trường số đem lại rất nhiều cơ hội để trẻ em học tập, tiếp cận tri thức, giao lưu, giải trí và phát triển kỹ năng. Tuy nhiên, trẻ em cũng là nhóm người sử dụng dễ bị tổn thương trước các nguy cơ trên mạng như lừa đảo, dụ dỗ, bắt nạt trực tuyến, xâm phạm đời tư, tiếp cận nội dung không phù hợp hoặc bị tác động bởi các nội dung độc hại. Do đó, khi xây dựng chính sách, vấn đề đặt ra không phải là cấm trẻ em tiếp cận môi trường số, mà là làm thế nào để tạo ra một môi trường phù hợp với độ tuổi, trong đó trách nhiệm bảo vệ trẻ em được đặt lên cả nền tảng công nghệ, gia đình, nhà trường và chính bản thân người sử dụng.

Trước tiên cần hiểu đúng mục tiêu của đề xuất, đối với nội dung đang được nghiên cứu, đề xuất liên quan đến việc hạn chế một số tính năng tương tác của trẻ em trên mạng xã hội cần được nhìn nhận trước hết dưới góc độ bảo vệ trẻ em theo độ tuổi và mức độ trưởng thành, chứ không phải là một biện pháp nhằm hạn chế quyền tiếp cận thông tin của trẻ em.

Trẻ em ở các độ tuổi khác nhau có mức độ phát triển về nhận thức, khả năng tự bảo vệ và kỹ năng sử dụng môi trường số khác nhau. Vì vậy, việc thiết kế các cơ chế bảo vệ cũng cần có sự phân tầng phù hợp với từng nhóm tuổi, thay vì áp dụng một cách tiếp cận giống nhau cho tất cả trẻ em.

Trong quá trình xây dựng chính sách, cơ quan quản lý cũng phải cân nhắc đồng thời nhiều yếu tố: quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em, quyền tiếp cận thông tin, quyền được bảo vệ đời sống riêng tư, nhu cầu phát triển kỹ năng số và yêu cầu bảo đảm an toàn cho trẻ trên môi trường mạng. Đây là vấn đề có tính chất phức tạp, cần được đánh giá cả về pháp lý, công nghệ và tác động xã hội trước khi đưa ra quy định chính thức.

Vì sao cần tăng cường kiểm soát các tính năng tương tác của trẻ em?

Thực tế cho thấy, các tính năng như đăng bài, bình luận, chia sẻ, livestream hoặc tương tác công khai có thể làm gia tăng mức độ tiếp xúc của trẻ với những người dùng khác và với các nội dung không phù hợp. Trẻ em khi tham gia môi trường mạng có thể chưa nhận thức đầy đủ về những hệ quả của việc công khai thông tin cá nhân, hình ảnh, vị trí hoặc các thông tin riêng tư. Những thông tin này nếu bị khai thác có thể tạo ra nguy cơ trẻ bị dụ dỗ, lừa đảo, bắt nạt hoặc xâm phạm quyền riêng tư. Những nội dung trẻ đăng tải khi chưa nhận thức đầy đủ về hậu quả có thể tiếp tục tồn tại trên Internet trong thời gian dài và ảnh hưởng đến chính các em trong tương lai.

Bên cạnh đó, thuật toán đề xuất nội dung và cơ chế tương tác của mạng xã hội có thể khiến trẻ nhanh chóng tiếp cận những nội dung không phù hợp với độ tuổi. Vì vậy, việc thiết kế các cơ chế bảo vệ trẻ em ngay từ cấp độ nền tảng là rất cần thiết. Quan điểm của Cục PTTH&TTĐT, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng là trách nhiệm chung của nhiều chủ thể, trong đó doanh nghiệp cung cấp nền tảng phải giữ vai trò quan trọng trong việc chủ động tạo lập môi trường an toàn cho trẻ em.

Nghị định số 147/2024/NĐ-CP đã đặt ra các yêu cầu đối với tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội trong việc bảo vệ người sử dụng là trẻ em. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định trong quá trình sửa đổi, bổ sung Nghị định. Theo đó, các nền tảng cần chủ động triển khai các giải pháp phù hợp với từng độ tuổi, như xác định và phân loại độ tuổi người sử dụng; hạn chế trẻ em tiếp cận nội dung không phù hợp; bảo vệ thông tin cá nhân và quyền riêng tư; cung cấp công cụ để cha mẹ, người giám hộ quản lý, giám sát việc sử dụng; đồng thời có cơ chế tiếp nhận và xử lý kịp thời các phản ánh liên quan đến xâm hại, bắt nạt hoặc các nguy cơ đối với trẻ em.

Đặc biệt, yêu cầu bảo vệ trẻ em cần được tính đến ngay trong quá trình thiết kế sản phẩm, tính năng và cơ chế vận hành của nền tảng, thay vì chỉ xử lý sau khi rủi ro đã xảy ra. Đây là hướng tiếp cận“an toàn ngay từ thiết kế”, qua đó giảm thiểu nguy cơ trẻ em bị dẫn dắt tới những nội dung hoặc tương tác không phù hợp.

Đối với đề xuất hạn chế một số tính năng tương tác của trẻ em dưới 16 tuổi, tôi cho rằng, đề xuất liên quan đến việc hạn chế đăng bài, bình luận, chia sẻ của trẻ em dưới 16 tuổi hiện vẫn đang trong quá trình nghiên cứu, lấy ý kiến và đánh giá để hoàn thiện dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 147/2024/NĐ-CP. Vì vậy, cần phân biệt rõ giữa phương án chính sách đang được đề xuất với quy định pháp luật đã được ban hành và có hiệu lực.

Cục PTTH&TTĐT cho rằng, với bất kỳ phương án nào, cần đánh giá đầy đủ tác động đối với trẻ em và bảo đảm sự cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ trẻ em với quyền được tiếp cận thông tin, học tập, sáng tạo và tham gia môi trường số. Việc bảo vệ trẻ em cũng cần được thực hiện theo hướng phù hợp với từng độ tuổi, loại hình dịch vụ và mức độ rủi ro của từng tính năng. Do đó, trong quá trình hoàn thiện dự thảo, Cục sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của các cơ quan bảo vệ trẻ em, chuyên gia về công nghệ, giáo dục, tâm lý, pháp lý, doanh nghiệp và các bên liên quan để lựa chọn phương án phù hợp, khả thi và bảo đảm tốt nhất quyền, lợi ích của trẻ em.

Về bảo vệ trẻ em phải đi cùng với nâng cao năng lực số, bên cạnh việc thiết lập các giới hạn kỹ thuật cần thiết, chúng ta cũng không thể chỉ bảo vệ trẻ em bằng cách “ngăn không cho tiếp cận”. Mục tiêu lâu dài là giúp trẻ có đủ kiến thức và kỹ năng để tự bảo vệ mình trên môi trường số. Trẻ cần được hướng dẫn cách nhận diện thông tin sai lệch, lừa đảo và nội dung không phù hợp; bảo vệ thông tin cá nhân; ứng xử có trách nhiệm; biết cách báo cáo nội dung vi phạm và tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp nguy cơ.

Trong quá trình này, gia đình và nhà trường có vai trò đặc biệt quan trọng. Cha mẹ cần đồng hành, hướng dẫn và giám sát phù hợp thay vì chỉ kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị; nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng an toàn và khả năng ứng xử có trách nhiệm trên môi trường mạng.

Như vậy, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng cần được thực hiện đồng bộ: nền tảng có trách nhiệm thiết kế môi trường an toàn; cơ quan quản lý hoàn thiện hành lang pháp lý; gia đình và nhà trường đồng hành, trang bị kỹ năng; còn trẻ em được tạo điều kiện để tham gia môi trường số một cách an toàn và phù hợp với lứa tuổi.

Cục PTTH&TTĐT ủng hộ việc tăng cường các biện pháp bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, nhưng đồng thời cho rằng các biện pháp này phải được thiết kế trên cơ sở khoa học, có tính khả thi về công nghệ, phù hợp với pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích tốt nhất của trẻ em. Đặc biệt, cần tránh cách tiếp cận chỉ tập trung vào việc hạn chế trẻ em mà chưa giải quyết đầy đủ trách nhiệm của các nền tảng và những chủ thể tạo ra môi trường mà trẻ đang tham gia.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng được một cơ chế trong đó nền tảng có trách nhiệm thiết kế môi trường an toàn, cha mẹ và nhà trường có trách nhiệm đồng hành, còn trẻ em được trang bị đủ năng lực để tham gia môi trường số một cách an toàn và có trách nhiệm.

Vì vậy, đối với những nội dung còn đang được nghiên cứu trong dự thảo sửa đổi Nghị định 147/2024/NĐ-CP, Cục PTTH&TTĐT sẽ tiếp tục lắng nghe, tiếp thu ý kiến của các cơ quan, tổ chức, chuyên gia, doanh nghiệp và cộng đồng, đánh giá đầy đủ tác động trước khi tham mưu hoàn thiện quy định.

Quan điểm nhất quán là: bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng nhưng không tách trẻ em khỏi môi trường số; tăng cường trách nhiệm của nền tảng nhưng đồng thời nâng cao trách nhiệm của gia đình, nhà trường và chính người sử dụng. Đây là cơ sở để xây dựng một môi trường số an toàn, lành mạnh và phù hợp với sự phát triển của trẻ em Việt Nam.

NĐT: Trân trọng cảm ơn bà đã trả lời phỏng vấn!

Quang Trung - Dương Thu