Công chức Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Long Vĩnh hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính - Ảnh: chinhphu.vn/ Lê Sơn
Ở xã Long Vĩnh, sự thay đổi sau khi chính quyền địa phương 2 cấp vận hành được cảm nhận rất cụ thể qua từng hồ sơ và từng đầu việc.
"Việc nhiều hơn, thẩm quyền lớn hơn và trách nhiệm trực tiếp hơn. Không còn cấp huyện trung gian nên nhiều việc trước đây chuyển lên huyện, nay xã phải chủ động xử lý và chịu trách nhiệm đến cùng", ông Phạm Minh Hưởng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Long Vĩnh chia sẻ.
Theo ông Hưởng, cán bộ xã hiện không chỉ làm việc tại bàn. Họ phải giải quyết thủ tục, nắm địa bàn, nắm dân, theo dõi tâm tư nguyện vọng, dư luận và cả những vấn đề phát sinh trên không gian mạng. Đất đai là một trong những lĩnh vực áp lực nhất bởi hồ sơ thường phức tạp, liên quan nhiều quy định, trong khi một số phần mềm, hệ thống dữ liệu chưa thật sự đồng bộ.
Thực tế ghi nhận ở xã Long Vĩnh, tỉnh Long Vĩnh chỉ là một lát cắt. Ở hàng trăm xã, phường của An Giang, Cà Mau, Cần Thơ, Đồng Tháp và Vĩnh Long, một sự chuyển dịch tương tự đang diễn ra: Việc đi xuống cơ sở nhiều hơn, trách nhiệm trực tiếp hơn và tốc độ phản ứng cũng phải nhanh hơn.
Cấp xã đứng ở tuyến đầu mới
Từ ngày 1/7/2025, Đồng bằng sông Cửu Long sau hợp nhất còn 5 tỉnh, thành phố với 495 đơn vị hành chính cấp xã. Việc kết thúc hoạt động của cấp huyện giúp giảm khâu trung gian, nhưng đồng thời đưa nhiều nhiệm vụ và trách nhiệm trực tiếp về cấp xã.
An Giang là một ví dụ cho sức ép ấy. Cấp xã thực hiện 981 nhiệm vụ, trong đó 570 nhiệm vụ được chuyển từ cấp trên xuống. Khảo sát dư luận xã hội từ Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy An Giang cho thấy 64,3% ý kiến phản ánh tình trạng quá tải công việc của cán bộ cấp xã. Mỗi phòng chuyên môn cấp xã phải đảm nhiệm chức năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.
Ở Cần Thơ, khối lượng công việc dồn về cơ sở diễn ra cùng lúc với yêu cầu nắm bắt và định hướng dư luận trên không gian mạng. Công tác này đã được triển khai từ cấp Thành phố đến 103 xã, phường, điều này cho thấy cấp xã trở thành một mắt xích trực tiếp trong dòng thông tin của bộ máy mới.
Tại Đồng Tháp, Ban Công tác 35 các đảng ủy xã, phường được đặt vào yêu cầu xử lý trực tiếp hơn những vấn đề phát sinh trên địa bàn. Tỉnh đã xây dựng kế hoạch diễn tập tình huống lực lượng Ban Công tác 35 cấp xã phối hợp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý thông tin liên quan những vụ việc phức tạp, nhạy cảm.
Còn tại Cà Mau, việc giảm tầng nấc trung gian tạo điều kiện để định hướng, chỉ đạo được truyền trực tiếp hơn xuống cơ sở trong một cơ chế phối hợp ngày càng chặt chẽ hơn.
Những khác biệt về địa bàn, dân cư, vùng biên giới, ven biển hay vùng đồng bào dân tộc khiến áp lực ở mỗi nơi không hoàn toàn giống nhau. Nhưng có một điểm chung: Cấp xã không còn chỉ là nơi chuyển việc lên trên. Nhiều vấn đề phải được nhận diện, xử lý và chịu trách nhiệm ngay tại chỗ.
Ở xã Long Vĩnh, ông Phạm Minh Hưởng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã cho biết, có những hồ sơ trước đây xã chủ yếu hướng dẫn, xác nhận rồi chuyển cấp trên, nay cán bộ phải trực tiếp nghiên cứu, xử lý và chịu trách nhiệm về kết quả. Quan điểm của địa phương là "khó đến đâu tháo gỡ đến đó", với mục tiêu hạn chế tối đa việc người dân phải đi lại nhiều lần bởi với người dân, mô hình tổ chức bộ máy lớn đến đâu cuối cùng vẫn được kiểm nghiệm bằng một câu hỏi rất cụ thể: Việc của mình có được giải quyết thuận tiện, nhanh chóng hơn trước không?
Bí thư Đảng ủy xã Long Vĩnh (áo trắng) và Trưởng ban công tác Mặt trấn ấp Cái Cỏ Huỳnh Thị Cẩm Vui (áo xanh) trao nhà cho các gia đình liệt sĩ đang gặp khó khăn về nhà ở - Ảnh: chinhphu.vn/ Lê Sơn
Từ 'quầy một cửa' đến 'không gian mạng'
Nếu trước đây phần lớn phản ánh đi qua tiếp dân, điện thoại hay cán bộ ấp, thì nay một phần dòng thông tin đã dịch chuyển lên mạng xã hội. Điều đó khiến giải quyết công việc hành chính và nắm bắt dư luận ngày càng gắn với nhau.
Tại Long Vĩnh, ngoài tiếp công dân và bộ phận giải quyết thủ tục, trang mạng xã hội của Bí thư Đảng ủy xã Thái Thị Mỹ Dung đã trở thành một kênh tin cậy với hơn 7.600 người theo dõi để người dân gửi phản ánh, kiến nghị và tâm tư nguyện vọng. Qua đó, có những vấn đề trong đời sống được phát hiện sớm để lãnh đạo xã kiểm tra và xử lý ngay từ cơ sở.
Trưởng ban công tác Mặt trấn ấp Cái Cỏ Huỳnh Thị Cẩm Vui cho biết khi gặp thông tin chưa rõ trên Facebook, Zalo, TikTok hoặc trong cộng đồng, bà con thường hỏi cán bộ ấp, Ban công tác Mặt trận hoặc phản ánh qua trang mạng xã hội của Bí thư Đảng ủy xã Long Vĩnh.
"Dân tin thì dân mới nói thật, nói sớm và chính quyền mới nắm việc từ khi vừa phát sinh", bà Vui đúc kết.
Câu chuyện ở Long Vĩnh phản ánh một yêu cầu đang đặt ra trên phạm vi rộng hơn. Ở Cần Thơ, công tác định hướng dư luận đã kéo xuống 103 xã, phường. Đồng Tháp chuẩn bị cho lực lượng cấp xã những kịch bản xử lý thông tin phức tạp, nhạy cảm. Cà Mau đặt yêu cầu phản ứng nhanh hơn khi các tầng nấc trung gian giảm đi. An Giang, với khối lượng nhiệm vụ rất lớn chuyển xuống xã, cũng phải đồng thời giải quyết bài toán năng lực cán bộ và khả năng nắm tình hình ngay từ cơ sở.
Theo TS. Trịnh Xuân Thắng, Học viện Chính trị khu vực IV, khi các tầng thông tin trung gian giảm xuống, dòng thông tin xã hội trở nên trực tiếp hơn, ít tầng lọc hơn và lan truyền nhanh hơn, đặc biệt trên mạng xã hội. Cấp cơ sở vì vậy không chỉ giải quyết một sự việc mà còn có vai trò quan trọng trong việc hình thành cách hiểu ban đầu của xã hội về sự việc đó.
Không để việc nhỏ thành 'khoảng trống niềm tin'
Ở Long Vĩnh, theo ông Phạm Minh Hưởng, đến nay địa phương chưa ghi nhận trường hợp một việc nhỏ trên địa bàn bị đẩy thành vấn đề lớn trên mạng xã hội. Điều mà xã cố gắng làm là nắm thông tin từ sớm: Việc thuộc thẩm quyền thì giải quyết nhanh, việc cần kiểm tra thì xác minh ngay, không để bức xúc tích tụ.
Bà Huỳnh Thị Cẩm Vui mô tả cách làm ấy bằng một chuỗi ngắn: "Nhân dân phản ánh - cán bộ lắng nghe - chính quyền xử lý - kết quả được thông tin lại". Theo bà, tuyên truyền rất cần, nhưng cách cán bộ giải quyết việc của dân hằng ngày mới tạo nên niềm tin bền vững.
Đặt trong bức tranh 495 đơn vị hành chính cấp xã của cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long, thông điệp này không chỉ thuộc về một xã cụ thể như Long Vĩnh. An Giang đang đối diện sức ép lớn về khối lượng nhiệm vụ; Cần Thơ vừa vận hành bộ máy mới vừa phải giữ nhịp thông tin từ cơ sở; Đồng Tháp đặt lực lượng cấp xã trước những tình huống dư luận nhạy cảm; Cà Mau phải thích ứng với yêu cầu phản ứng nhanh trên địa bàn rộng và đa dạng.
Mỗi nơi một sức ép, nhưng đều gặp nhau ở một điểm: Nếu việc của dân không được giải quyết và giải thích từ sớm, khoảng trống niềm tin rất dễ xuất hiện.
Niềm tin không hình thành từ những khái niệm xa xôi mà được tích lũy từ mỗi lần người dân đến làm thủ tục, gửi một phản ánh, hỏi một chính sách hay chờ một câu trả lời của chính quyền. Một việc được xử lý đúng lúc có thể củng cố niềm tin; một sự chậm trễ kéo dài, dù bắt đầu từ việc nhỏ, có thể tạo hiệu ứng ngược lại.
Ở cấp xã, làm đúng là điều kiện đầu tiên. Nhưng trong môi trường số, làm đúng vẫn chưa đủ nếu thông tin đúng đến… quá chậm. Chỉ vài giờ im lặng trôi qua cũng có thể tạo khoảng trống để tin đồn và suy diễn chen vào. Bởi vậy, sau bài toán xử lý đúng ở cơ sở là một cuộc cạnh tranh khác: Thông tin đến với người dân từ đâu trước, và với sức thuyết phục ra sao?
Lê Sơn
Bài 2: Giành 'giờ vàng' trên không gian số.
